Qazaqstan – Túrikmenstan: Yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine jol ashyldy

Strategııalyq seriktestik nyǵaıa túspek

Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgen Serdar Berdimuhamedovke yqylas tanytyp, rızashylyq bildirdi. Memleket basshysy elimiz Túrikmenstandy strategııalyq seriktes jáne baýyrlas memleket sanaıtynyn jetkizdi.

– Bizdi ǵasyrlardan jalǵasyp kele jatqan dostyq, ortaq tarıh, til men mádenıet biriktiredi. Memleketterimiz arasyndaǵy saýda-sattyq, ekonomı­kalyq yqpaldastyqtyń basqa da túrleri, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar qarqyndy damyp keledi. Eki el seriktestiginiń aýqymy men sapasyna kóńilimiz tolady dep aıtýǵa negiz bar. Bul yntymaqtastyq strategııalyq sıpatqa ıe. Degenmen alǵa qadam basý qajet. Kún tártibinde óte mańyzdy máseleler tur. Olardyń sheshimin birlesip tabamyz dep oılaımyn, – dedi Prezıdent.

О́z kezeginde Serdar Berdimuhamedov eli­mizge memlekettik saparmen kelýge shaqy­ryp, qonaqjaılyq tanytqany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aıtty.

– Sizge túrikmen halqynyń Ult kóshbasshysy, qurmetti Gýrbangýly Mıalık­gýlyevıch Berdimuhamedovtiń sálemi men izgi tilegin jetkizýge ruqsat etińiz. Búginde Túrikmenstan men Qazaq­stannyń qarym-qatynasy dostyq, baýyrlastyq jáne tatý kórshilik qaǵı­dattary negizinde damyp keledi. О́zara yqpaldastyǵymyz saıası-dıp­lo­ma­tııa­lyq, saýda-ekonomıkalyq jáne má­denı-gýmanıtarlyq salalardy qam­tı­dy, – dedi Túrikmenstan Prezıdenti.

Budan keıin kelissózder eki el delegasııa­larynyń qatysýymen keńeıtil­gen quramda jalǵasty. Áńgimelesý ba­rysynda memleket basshylary eki­jaqty yntymaqtastyqtyń basym baǵyt­taryn talqylady. Atap aıtqanda, saýda-ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq, kólik-logıstıkalyq yqpaldastyq másele­leri qarastyryldy. Energetıka, ónerkásip kooperasııasy, aýyl sharýashylyǵy, IT, bilim men medısına salalaryndaǵy birlesken jobalardy iske asyrýǵa basa nazar aýdaryldy.

Qasym-Jomart Toqaev shaqyrýyn qabyl alyp, Astanaǵa memlekettik sapar­men kelgeni úshin Serdar Berdimu­hamedovke alǵys aıtty.

– Qazaq pen túrikmen – ejelden dos­tyǵy jarasqan týys halyqtar. Bizdiń tarıhymyz ben maqsat-muratymyz ortaq, mádenı-rýhanı qundylyqtarymyz bir. Biz Túrik­menstanmen yntymaqtastyqty tatý kór­shilik jáne ózara qoldaý rýhynda ba­rynsha nyǵaıtýǵa aıryqsha mán bere­miz. Jarqyn bolashaqqa birge qadam basý úshin kúsh jumyldyramyz. Baýyr­las halyq­tarymyzdyń ıgiligi úshin strate­gııa­lyq seriktestikti nyǵaıta túsemiz. Men buǵan kámil senemin, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent eki el arasynda barlyq deńgeıde belsendi ári tabysty baılanys ornaǵanyn atap ótti. Eki el Úkimeti júıeli jumys júrgizip, vedomstvoaralyq baılanys nyǵaıyp keledi. Elderimiz kópjaqty qurylymdar aıasynda nátıjeli qarym-qatynas jasaıdy.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, Astana men Ashhabadtyń óńirlik, halyqaralyq kún tártibindegi kóptegen másele boıynsha kózqarastary men ustanymdary uqsas.

Qasym-Jomart Toqaev kelissózder barysynda saýda-ekonomıkalyq yqpal­das­tyqqa aıryqsha nazar aýdardy. Keıin­gi 5 jylda ózara saýda kólemi 4 ese­den asyp, jarty mlrd dollarǵa deıin ulǵaıdy.

Qazaqstanda túrikmen kapıtaly bar 140-qa jýyq kompanııa tabysty jumys isteıdi. Osy arqyly atalǵan kásiporyndar ekonomıkalyq baılanys­ty nyǵaıtýǵa zor úles qosyp keledi. Qazaqstannyń Túrikmenstanǵa quıǵan ınvestısııasy 120 mln dollardan asty.

Sondaı-aq Memleket basshysy mádenı-gýmanıtarlyq baılanystyń damý qarqynyna toqtaldy. Prezıdent eki eldiń mádenıet kúnderin alma-kezek ótkizý, kórnekti qaıratkerlerdiń eskertkishterin ashý is-sharalary qos halyqtyń mádenı-rýhanı murasyna aıtarlyqtaı úles qosady dep sanaıdy.

Serdar Berdimuhamedov Qazaqstan men Túrikmenstandy Ortalyq Azııadaǵy strategııalyq seriktes memleketter dep atady.

– Memleketterimizdi urpaqtan ur­paqqa amanat bolyp, kózimizdiń qara­shyǵyndaı saqtap kele jatqan ortaq tarıhı tamyrlastyq, mádenı-rýhanı uqsastyq, salt-dástúrimizdiń jaqyndyǵy sekildi qundylyqtar biriktiredi. Saıası-dıplomatııalyq salada Túrikmenstan men Qazaqstan jahandyq kún tártibindegi ózekti máseleler boıynsha syndarly yqpaldastyq ornatqan. Atap aıtqanda, beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý, energetıkalyq turaqtylyqty nyǵaıtý, kólik baılanysyn ilgeriletý, ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizý jáne klımat ózgerisine qarsy kúres máseleleri boıynsha ustanymdarymyz ortaq, – dedi Túrikmenstan Prezıdenti.

Kezdesý sońynda Memleket basshysy Túrikmenstan Prezıdentiniń elimizge sapary ekijaqty yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine jol ashyp, dostyq pen strategııalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa tyń serpin beretinine toqtaldy.

Birlesken málimdemege qol qoıdy

Kelissózder qorytyndysy boıynsha Qasym-Jomart Toqaev pen Serdar Berdimuhamedov Birlesken málimdemege qol qoıdy.

Memleket basshylarynyń qatysýy­men resmı delegasııa músheleri birqatar úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq qujattarmen almasty:

1. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Túrikmenstan Úkimeti arasynda mádenı-gýmanıtarlyq sala boıynsha yntymaqtastyq týraly kelisim;
2. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Túrikmenstan Úkimeti arasynda kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim;
3. Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi men Túrikmenstannyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi arasynda zeınetaqymen qamtamasyz etý salasy boıynsha aqpa­rattyq yqpaldastyq týraly kelisim;
4. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi men Túrikmenstannyń Ádilet mınıstrligi arasynda quqyqtyq saladaǵy ózara túsinistik jáne yntymaq­tastyq týraly memorandým;
5. Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi men Túrikmen­stannyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi arasynda veterınarııa salasy boıynsha yntymaqtastyq jónin­degi ózara túsinistik týraly memorandým;
6. Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Ulttyq agrar­lyq ǵylymı bilim berý ortalyǵy men Túrikmenstannyń Aýyl sharýashy­lyǵy mınıstrligi Astyq daqyldary ǵylymı-zertteý ınstıtýty arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým;
7. Qazaqstan Respýblıkasy men Túrik­menstan arasynda kólik salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári keńeıtý jónindegi 2026–2027 jyldarǵa arnalǵan birlesken is-qımyl jospary;
8. Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Túrikmenstannyń Densaýlyq saqtaý jáne medısınalyq ónerkásip mınıstrligi arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýdyń 2026–2027 jyldarǵa arnalǵan negizgi is-sharalar jospary;
9. Qazaqstan Respýblıkasy Mańǵystaý oblysy ákimdigi men Túrikmenstannyń Balqan ýálaıaty ákimshiligi arasynda saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnı­kalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty damytý salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým;
10. Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­denti janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy men Túrikmenstannyń Ǵylym akademııasy arasynda ǵylym salasy boıynsha yntymaqtastyq týraly memorandým;
11. Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­denti Is basqarmasynyń «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń telera­dıokesheni» ShJQ RMK men Túrik­menstannyń Televızııa, radıo habar taratý jáne kınematografııa jónindegi memlekettik komıteti arasynda aqparattyq sala boıynsha yntymaqtastyq týraly kelisim.

Túrikmenstan Prezıdenti «Altyn Qyran» ordenimen marapattaldy

Saltanatty rásimde Qasym-Jomart Toqaev Serdar Berdimuhamedovtiń jańa turpattaǵy bedeldi saıası qaıratker, Túrikmenstannyń memlekettiligin, áleýmettik-ekonomıkalyq áleýeti men halyqaralyq arenadaǵy ornyn dáıek­ti túrde nyǵaıtyp kele jatqan progressıvti, myqty kóshbasshy retindegi rólin atap ótti.

– Siz túrikmen halqynyń Ult kósh­bas­shysy, asa qurmetti Gýrbangýly Mıalıkgýlyevıch Berdimuhamedovtiń keleshekke arnalǵan strategııalyq baǵdaryn senimdi túrde jalǵastyryp kelesiz. Sizdiń salıqaly basshylyǵyńyzben Túrikmenstan ekonomıkasy keremet qarqynmen damýda. Elińizde ónerkásip, kólik ınfraqurylymy belsendi túrde jańǵyryp jatyr. Energetıkalyq áleýetti nyǵaıtý jáne tehnologııalyq transformasııa baǵytynda aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Baıandy bastamalaryńyzdyń arqasynda baýyrlas Túrikmenstanda iri áleýmettik jobalar josparly túrde júzege asyrylyp, ǵylym-bilim salasy sony serpin alyp, halyqtyń ál-aýqaty jaqsara tústi. Bul jetistiktiń bári shynaıy qurmetke jáne joǵary baǵaǵa laıyq, – dedi Prezıdent.

Sonymen qatar Memleket basshysy Ashhabadtyń dıplomatııa, beıbitshilik pen turaqtylyq mekeni retindegi halyq­aralyq bedeli men mártebesin arttyrý jolyndaǵy Túrikmenstan basshy­lyǵynyń kúsh-jigerine erekshe toqtaldy.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýyn­sha, Túrikmenstannyń 2025 jyldy Halyqaralyq beıbitshilik jáne senim jyly dep jarııalaý týraly bastamasyn BUU Bas Assambleıasynyń qoldaýy eldiń jaýapty ári belsendi ustanymyn kórsetedi.

Memleket basshysy Túrikmenstan Prezıdentiniń baýyrlas elder arasyn­daǵy dostyqty, ózara túsinistik pen strategııalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesine joǵary baǵa berdi.

– Qazaq-túrikmen qarym-qatyna­synyń keleshegi jarqyn ekenine senimdimin. Osy kelissózder qory­tyn­dysy – osyǵan aıqyn dálel. Qol jetki­zilgen ýaǵdalastyqtardyń tabysty júzege asyrylýy kóp josparly serik­testigimizge tyń serpin berip, qazaq-túrik­men yntymaqtastyǵynyń jylna­ma­syndaǵy jańa kezeńge jol ashatynyna kúmán joq, – dedi Memleket basshysy.

Serdar Berdimuhamedov Qazaqstan­nyń eń joǵary memlekettik nagradasy – «Altyn Qyran» ordenimen marapat­taǵany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa jáne qazaqstandyqtarǵa alǵys aıtty.

– Bul marapatty Túrikmenstan halqyna kórsetken qurmetińiz, elderimiz arasynda ǵasyrlardan jalǵasyp kele jatqan berik dostyq pen tatý kórshiliktiń belgisi retinde qabyldaımyn. Eki memleket halyqaralyq arenada tyǵyz ári nátı­jeli yqpaldastyq ornatqan. Yntymaq­tastyǵymyz óńirlik jáne jahandyq kún tártibindegi ózekti máselelerdi sheshýde ózara túsinistiktiń, birliktiń jáne qoldaýdyń joǵary deńgeıin kórsetip keledi, – dedi Túrik­menstan Prezıdenti.

Beıtarap saıasat júrgizýdiń mańyzy erekshe

Budan soń eki el basshysy BAQ ókilderine arnalǵan brıfıng ótkizdi. Qasym-Jomart Toqaev Prezıdent Serdar Berdimuhamedovtiń qazaq jerine memlekettik saparynyń máni aıryqsha dep sanaıtynyn, Túrikmenstan Qazaqstan úshin mańyzdy ári senimdi seriktes, ba­ýyrlas el ekenin atap ótti.

– Qos halyqty shynaıy dostyq, ortaq tarıh pen rýhanı-mádenı qundylyqtar biriktiredi. Osyndaı myzǵymas tuǵyry bar qarym-qatynasymyz strategııalyq áriptestik rýhynda qarqyndy damyp jatyr. Eki el arasynda joǵary deńgeı­degi saıası dıalog qalyptasty. Saýda-ekono­mıka salasyndaǵy baılanys jyldan jylǵa kúsheıip keledi. Mádenı-gýma­nı­tar­lyq baǵyttaǵy yqpaldastyq nyǵaıa tústi. Biz aımaqtyq qaýipsizdik pen turaq­tylyqty qamtamasyz etýge belsene atsalysyp kelemiz, – dedi Memleket basshysy.

Osy oraıda Qasym-Jomart Toqaev Serdar Berdimuhamedov pen baýyrlas túrikmen halqyn Túrikmenstannyń turaqty beıtaraptyǵynyń 30 jyldyǵy­men quttyqtady.

– Beıtarap saıasat júrgizý Túrikmen­stannyń halyqaralyq arenadaǵy bedelin bıiktetip, beıbitshilik, turaqtylyq pen qaýipsizdik qaǵıdattaryna beıil ekenin kórsetti, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent kelissózder barysynda ekijaqty kún tártibiniń keń kólemdi máseleleri talqylanyp, yqpaldas­tyqtyń basym baǵyttary belgilengenin jet­kizdi. Áýelgi kezekte saýda-ekonomı­kalyq baılanystardy keńeıtýge nazar aýdaryldy.

– Birlesken kúsh-jigerimizdiń arqa­synda elderimiz arasyndaǵy taýar aınaly­my jyl saıyn jarty mlrd dollar­dan asady. Bıylǵy kórsetkishterge de kóńil tolady. Qurmetti Túrikmenstan Prezı­dentimen birge ózara saýda kólemin 1 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtý úshin qajet­ti sharalardy qolǵa alamyz. Osy maqsat­ta Qazaqstan taýar aınalymyn ulǵaı­tý jónindegi jumys josparyn qabyl­daýdy usyndy. Eki eldiń bıznes ókilderin qoldaý úshin Saýda úılerin ashý týra­ly sheshim qabyldadyq. Sondaı-aq qos mem­lekettiń qalalary arasynda tikeleı kom­mersııalyq áýe reısterin ashý máse­lesin qarastyrýǵa kelistik, – dedi Prezıdent.

Qazirgi ýaqytta kólik-tranzıt salasy strategııalyq basymdyqqa ıe. Bul oraıda Soltústik-Ońtústik kólik dáliziniń mańyzdy býyny retinde Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran temirjol baǵdary erekshe ról atqarady.

– Bıyl on aıda tasymal kólemi 1,5 mln tonnany qurap, 14 paıyz ul­ǵaıdy. Tarıf­terdi ońtaılandyrý, ákim­shilik úderis­­ter­di jeńildetý sharalary qabyl­­danyp ke­ledi. Shekara mańynyń ınfra­qurylymy belsendi túrde damyp, ótkizý beketteri jańǵyrtylyp jatyr. Túrikmenbashy – Garabogaz – Qazaq­stan shekarasy baǵyty boıynsha jol ınfra­qurylymdaryn ushtastyrý máse­lesi birtindep sheshilip keledi. Konteı­nerlik tasymaldy jandandyrý úshin Kaspııdegi Aqtaý, Quryq, Túrik­menbashy porttarynyń kólik-logıs­tıkalyq áleýetin tolyq paıdala­nýǵa ýaǵdalastyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Buǵan qosa kelissózder barysynda Aýǵanstan arqyly ótetin Ońtústik Azııa baǵytyndaǵy temirjol jelisin tartý perspektıvasy talqylandy.

Sondaı-aq Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy yqpaldastyqtyń mańyzdy salasy sanalatynyna toqtaldy.

– Qazaqstan bıdaıyn túrikmen naryǵyna jetkizý kólemin arttyrýdy jiti talqyladyq. Sonymen qatar ósimdik maıy, makaron jáne et-sút ónimderiniń eksportyn ulǵaıtýǵa múmkindigimiz bar. Túrikmenstan-Aýǵanstan shekarasynda astyq termınalyn salý perspektıvasyn pysyqtadyq, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, energetıka salasyndaǵy birlesken jobalarǵa basa mán berilgen. Qazaq­stan túrikmen gazyn Qytaıǵa tasymaldaý­da uzaq jyl boıy senimdi serik­tes bolyp keledi. Kelissózder qorytyn­dysy boıynsha taraptar gazdy qaıta óńdeý, kógildir otyn jetkizetin ınfraqurylymdy damytý jobalary aıasyndaǵy yqpaldastyqty jalǵas­tyrýǵa ýaǵdalasqan. Oǵan byltyr qol qoıylǵan Gaz salasyn damytý bo­ıynsha strategııalyq yntymaqtastyq jónindegi kelisim negiz bola alady.

Elimiz memlekettik qyzmet kórsetýdi sıfrlandyrý jáne IT tehnologııalardy engizý isindegi tájirıbesin eskere otyryp, túrikmen tarapyn atalǵan salada birlesken jobalardy júzege asyrýǵa shaqyrdy.

Budan keıin ekijaqty qarym-qatynas­ty óristetýde mádenı-gýmanı­tarlyq baı­lanystar erekshe oryn alatyny aıtyldy.

– Qazaq halqy Astanada ótken Túrikmenstannyń Mádenıet kúnderi men túrikmen halqynyń uly oıshyly Maqtymquly Pyraǵynyń 300 jyl­dyǵyna oraı eskertkishiniń ashylýyn jyly qabyldady. Ashhabadta Abaıǵa eskertkish qoıylýy halyqtarymyz­dyń dostyǵy men bir-birine qurmetiniń taǵy bir sımvoly boldy. Festıvaldar, gas­trolder, basqa da birlesken is-shara­lar ótkizý arqyly mádenıet sala­syn­­da jan-jaqty yqpaldastyq ornatý qajet ekenine toqtaldyq. Ǵylym-bilim berý jáne jastar arasyndaǵy baılanysty damytý perspektıvasy jan-jaqty talqylandy. Túrikmenstanda otandyq joǵary oqý oryndarynyń biriniń fılıalyn ashý múmkindigin qarastyrýdy usyndyq, – dedi Memleket basshysy.

Kelissózder barysynda prezıdentter óńirlik jáne halyqaralyq kún tártibiniń ózekti máseleleri boıynsha uqsas ustanymda ekenin rastaǵan.

– О́ńirlik, sondaı-aq jahandyq aýqym­da turaqtylyq, qaýipsizdik jáne ornyq­ty damýdy qamtamasyz etý úshin túrik­men tarapymen tyǵyz yqpaldastyq ornatý­ǵa ázirmiz. Konsýltatıvtik kezdesýler ót­kizý, sondaı-aq Kaspıı teńiziniń prob­le­masy jóninde yqpaldastyq ornatý óte ózekti. Qazaqstan Ashhabadtyń basta­masy boıynsha jarııalanǵan Halyqa­ralyq beıbitshilik jáne senim jyly aıa­synda Túrikmenstan ótkizgen is-shara­lardy joǵary baǵalaıdy, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev sóz sońynda Prezıdent Serdar Berdimuhamedovtiń sapary Qazaqstan men Túrikmenstan arasyndaǵy dostyq, tatý kórshilik jáne strategııalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa zor úles qosatynyna senimdi ekenin jetkizdi. Memleket basshysynyń aıtýynsha, bul sapar eki el qarym-qatynasynyń tarıhı kezeńine bastaý bolady.

Serdar Berdimuhamedov memleketter arasyndaǵy strategııalyq seriktestikti odan ári keńeıtýge qatysty Túrikmenstannyń ustanymymen bólisti.

– Ekijaqty kún tártibin talqylaý barysynda saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytýǵa aıryqsha mán berildi. О́zara saýda-sattyq aıasyn keńeıtý jáne ártaraptandyrý, son­daı-aq ónerkásip kooperasııasy sa­lasynda birlesken aýqymdy joba­lar­dy júzege asyrý úshin ınvestı­sııalyq saıasatty jandandyrý másele­leri qarastyryldy. Bul rette eki memlekettiń bıznes qoǵamdastyqtary arasyn­daǵy iskerlik baılanystardy nyǵaıtýdyń mańyzy zor. Energetıka – ekijaqty yntymaqtastyqtyń basym baǵyt­tarynyń biri. Túrikmenstan bul baǵyttaǵy jumysty odan ári jalǵas­tyrýǵa daıyn. Sonymen qatar elimizdiń elektr energııasy men hımııa ónerká­sibindegi seriktestikti nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı múmkindigi bar. Kólik jáne logıs­tıka ózara yqpaldastyǵymyzdyń strate­gııalyq sıpatqa ıe baǵyty sanalady. Qazirgideı kúrdeli geosaıası jáne geoekonomıkalyq ahýal kezinde Shyǵys – Batys jáne Soltústik – Ońtústik baǵdaryndaǵy kólik-tranzıt dálizderiniń jumysyn jandandyrý asa ózekti, – dedi Túrikmenstan Prezıdenti.