Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2030 jylǵa deıingi kóliktik-logıstıkalyq áleýetti damytý tujyrymdamasy aıasynda 5 transshekaralyq habty qalyptastyrý jumysy iske asyrylyp jatyr. Búginde barlyq 5 transshekaralyq hab boıynsha naqty is atqarylyp otyr.
«Birinshiden, basqarýshy kompanııalar men olardyń jumys isteý sharttary aıqyndaldy, ekinshiden, áleýetti ınvestısııalyq jobalardyń pýldary qalyptastyryldy, úshinshiden, elektr energııasy, sýmen jabdyqtaý, kólik joldary men kommýnıkasııalar sııaqty negizgi ınfraqurylymmen qamtamasyz etý jumystary júrgizilip keledi», dedi Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev.
Transshekaralyq habtardy iske asyrý boıynsha uıymdastyrý sharalary týraly aıtqan mınıstr, ınfraqurylymnyń daıyndyq jumystary aıaqtalǵanyn jetkizdi. Jobalardy naqty iske qosý, logıstıkalyq múmkindikterdi keńeıtý men kooperasııanyń jańa formalaryn damytýǵa basymdyq beriledi. Nátıjesinde shekara mańyndaǵy saýda prosesterin tezdetip, shıkizattyq emes eksport kólemin 30 paıyzǵa arttyrýǵa múmkindik beredi ári otandyq kompanııalar úshin tıimdi logıstıkalyq jaǵdaı jasaıtyn bolady.
«Elimiz Ortalyq Azııanyń negizgi kólik torabyna aınalýy kerek. Memleket basshysy aldymyzǵa osyndaı mindet qoıyp otyr. Sondyqtan saýda-logıstıkalyq habtardy qurý – transshekaralyq ekonomıkalyq baılanystardy damytýdyń mańyzdy strategııalyq baǵyty», dedi O.Bektenov.
Qazir tranzıttik baǵyttar men ınvestısııalar úshin básekelestik kúsheıip keledi. Osyǵan oraı jerústi kólik ınfraqurylymyn, ónerkásiptik kooperasııa men saýda jelilerin jedel damytý qajet. Transshekaralyq habtardy tolyq iske qosý júk qozǵalysyn aıtarlyqtaı qysqartyp, ótkizý qabiletin arttyrýǵa, óndiris kólemin, salyq túsimderin jáne eksportty ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«Júıeli qaraıtyn bolsaq, bul jobalar kapıtal men jańa óndiristerdi tartý ortalyqtaryna aınalady. Osyǵan baılanysty jumys qarqynyn kúsheıtip, barlyq taraptardyń ózara is-qımylyn aıtarlyqtaı jaqsartý qajet. Saýda mınıstrligi múddeli memlekettik organdardyń jumysyn tıimdi úılestirýi kerek. Sondaı-aq jobalardyń iske asyrylýyna turaqty monıtorıngti qamtamasyz etý de mańyzdy», dedi Úkimet basshysy.
Habtardyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa kóńil bólgen jón. Ol úshin eń aldymen, bızneske qolaıly jaǵdaı jasaý kerek. Atap aıtqanda, ınjenerlik ınfraqurylymnyń daıyndyǵyn qamtamasyz etý, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar qurý, rásimderdiń ashyqtyǵy, memlekettik organdar men ákimdikterdiń jedel áreket etýi sııaqty máselelerdi sheshýge basymdyq bergen durys.
«Habtardyń aýmaǵynda logıstıka, qoımalaý, júkterdi tıep-túsirýmen ǵana shektelmeı, naqty óndirister quryp, jumys oryndaryn ashý da mańyzdy. Boljamdylyq, jyldamdyq pen ákimshilik kedergilerdi azaıtý kerek. Investorlar úshin eń mańyzdysy – osy», dedi Premer-mınıstr.
Servıs deńgeıi joǵary bolǵan saıyn, habtardyń aýmaqtary da rezıdenttermen tezirek tolyǵyp, ekonomıkalyq tıimdiligi arta túsedi. Osyǵan baılanysty ınvestorlarmen, operatorlarmen, sondaı-aq óndirýshilermen turaqty dıalog ornatqan lázim. Birlesken jobalar ózara tıimdi negizde júzege asyrylýǵa tıis.
«Ákimdikter jer ýchaskeleri, ınjenerlik jeliler, joldar men temirjoldar sııaqty bazalyq ınfraqurylymnyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etýi qajet. Habtardyń ornyqty jumysy osyǵan baılanysty. Týyndaǵan barlyq másele shuǵyl sheshimin tabýǵa tıis», degen Úkimet basshysy birqatar tıisti vedomstvoǵa tapsyrmalar júktedi.
О́nerkásip mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen, sondaı-aq ákimdiktermen birlesip, bıylǵy 20 jeltoqsanǵa deıin Indýstrııalyq saýda-logıstıka kesheni men «Eýrazııa» transshekaralyq saýda ortalyǵy boıynsha arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurý tujyrymdamasyn ázirleýge tıis. Kólik mınıstrligi Aqtaý portynda konteınerlik hab qurylysynyń jobasyn erekshe baqylaýǵa alyp, kelesi jyldyń 1-toqsanynyń sońyna deıin jumys nátıjeleri týraly baıandaıdy. Al Saýda mınıstrligi transshekaralyq habtardy damytý salasynda birlesken jobalardy qalyptastyryp, iske asyrý úshin áleýetti ınvestorlardy izdestirý men tartý jumysyn jandandyrýy qajet.
Úkimet otyrysynyń kún tártibinde eldegi qaldyqtardyń barlyq túrlerin basqarýdyń 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy da talqylaýǵa shyǵyp, biraýyzdan maquldandy. Rasynda qazir óńirde qaldyqtardy basqarý kúrdeli ekologııalyq máselege aınalǵan. Ekonomıka men qurylys sektoryndaǵy ósim barlyq sanattaǵy qaldyqtardyń kóbeıýine ákeldi. Negizgi úlesti ónerkásiptik qaldyqtar quraıdy, olardy qaıta óńdeýdi mindetteıtin tetikterdiń joqtyǵynan jyldar boıy jınalyp, qorshaǵan ortaǵa qaýip tóndirip otyr.
«Kommýnaldyq sektorda jyl saıyn 4,5 mln tonna qaldyq túziledi, biraq onyń nebári 25–26%-y ǵana qaıta óńdeledi. Qalǵany talapqa saı emes polıgondarǵa jiberiledi. Turmystyq qaldyqtardyń 30–40%-yn quraıtyn taǵam qaldyqtaryn óńdeıtin ınfraqurylym joq. Qurylys qaldyqtary da zańǵa qaramastan polıgondarǵa túsip, stıhııalyq qoqys alańdarynyń kóbeıýine sebep bolyp otyr», dedi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń mindetin atqarýshy Jomart Álıev.
Jalpy, sala ekologııalyq, ekonomıkalyq, ınstıtýsıonaldyq qıyndyqtardyń toǵysynda tur. Qaldyqtardyń jınalyp qalýy – álemdegi eń ózekti ekologııalyq másele. Birikken Ulttar Uıymy men Dúnıejúzilik banktiń esepterine súıensek, jyl saıyn 2 mlrd tonnadan astam turmystyq qatty qaldyq paıda bolady. Olardyń basym bóligi qaıta óńdelmeıdi.
«Sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2050 jylǵa qaraı bul kórsetkish eki ese ulǵaıyp, jylyna 3,8 mlrd tonnaǵa jetedi. Memleket basshysy elimizdegi ekologııalyq ahýaldy jaqsartý maqsatynda naqty sharalar qabyldaý qajettigin únemi aıtyp keledi. Ol úshin qaldyqtardyń barlyq túrin tolyqtaı qaıta óńdeý kerek», dedi O.Bektenov.
Bizdiń elde turmystyq qaldyqtardyń jalpy kóleminiń shamamen 25%-yn ǵana qurap otyr. Osy máselelerdi sheshý úshin Astana, Almaty men Shymkent qalalarynda qaldyqtardy energetıkalyq kádege jaratý jobalary iske asyrylyp jatyr. Qazir ınvestorlar anyqtalyp, olarmen tıisti kelisimder jasaldy. Aldaǵy ýaqytta bul tájirıbe ózge aımaqtarǵa da taratylatyn bolady.
«Qaldyqtardy basqarý júıesin jaqsartý úshin jeńildetilgen qarjylandyrý tetigi arqyly 185 mlrd teńge qaralǵan. Búginde 60 joba maquldandy, onyń 22-sine qarajat bólindi. Ekologııa mınıstrligi ákimdiktermen birge osy jobalardy júzege asyrýy kerek. Sondaı-aq ónerkásiptik, medısınalyq taǵy basqa da qaldyqtarǵa qatysty tıisti sheshim qabyldaýǵa tıis», dedi Úkimet basshysy.
Qaldyqtardyń barlyq túrlerin basqarý Tujyrymdamasyn iske asyrý ekologııalyq, buǵan qosa sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin naqty baqylaý men boljam jasaý júıesin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Bul qaıta óńdeý men qaıta paıdalanýǵa baǵyttalǵan qaldyqtardy basqarý salasynyń damýyn yntalandyrady.
«Atalǵan tásil Prezıdenttiń tabıǵatty aıalaý jónindegi ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Taza Qazaqstan» bastamasynyń talaptaryna saı keledi», degen O.Bektenov salany sıfrlandyrýǵa, qaldyqtardyń sıfrlyq esebin júrgizýge, olardyń qozǵalysyn, jınaqtalýy men kádege jaratylýyn baqylaýǵa erekshe nazar aýdarý kerek ekenin aıtty.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, qaldyqtardy basqarý salasynyń ınvestısııalyq áleýeti joǵary, ol bizde ázirge tıisti deńgeıde paıdalanylmaı otyr. Álemniń kóptegen damyǵan elderi qaldyqtardy jınaqtaýdan birtindep tuıyq sıkldi ekonomıkaǵa kóship jatyr. Bul óz kezeginde, elektr energııasyn óndirýge ári óndiriste qaıta paıdalanýǵa bolatyn shıkizat alýǵa múmkindik beredi.
«Tujyrymdama qalyptasqan tásilderdi ózgertip, salanyń ınvestısııalyq áleýetin arttyrýdy ári qoldanystaǵy ınfraqurylymdy jańǵyrtýdy qamtamasyz etedi. Osyǵan oraı usynylǵan Tujyrymdama jobasyn maquldaýdy usynamyn», degen Premer-mınıstr birqatar tapsyrma berdi.
Ekologııa mınıstrligi memlekettik organdarmen, sondaı-aq óńir ákimdikterimen birlesip, Tujyrymdamada josparlanǵan is-sharalar men ony iske asyrý jónindegi is-qımyl josparynyń ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etedi. Sondaı-aq atalǵan mınıstrlik Astana, Almaty men Shymkent qalalarynyń ákimdikterimen birge kelesi jyly qaldyqtardy energetıkalyq kádege jaratý zaýyttarynyń qurylysyn bastaýy kerek.
Qoldanystaǵy bıýdjet zańnamasyna sáıkes qorshaǵan ortaǵa emıssııalar men basqa da ekologııalyq tólemder jergilikti bıýdjetke baǵyttalyp jatyr. Oljas Bektenovtiń aıtýynsha, óńirler osy qarajat esebinen ekologııalyq máselelerdi sheshý úshin tıisti jumys júrgizbeı otyr. Osyǵan baılanysty Ekologııa mınıstrligine oblystardyń ákimdikterimen birge ekologııalyq tólemder esebinen qaldyqtardy jınaý, qaıta óńdeý men kádege jaratý ınfraqurylymyn qurý men qarjylandyrý sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.
