Avstrııa, Armenııa, Ázerbaıjan, Belarýs, Malaızııa, Úndistan, Horvatııa, Estonııa memleketteriniń elshileri, Amerıkandyq saýda palatasynyń Qazaqstandaǵy atqarýshy dırektory Djeff Erlıh, Reseıdiń óńirlik memlekettik organdarynyń resmı ókilderi, QHR-nyń Aqtóbedegi Bas konsýly qatysyp, elimizdiń birneshe óńirlerinen qatysýshylar bas qosty. Halyqaralyq forýmda Aqtóbe oblysynyń ınvestısııalyq áleýeti tanystyrylyp, 17 memorandým men kelisimge qol qoıyldy. Ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyq, ózara saýda, birlesken ónerkásiptik jáne ınfraqurylymdyq jobalardy damytý, aýyl sharýashylyǵyndaǵy tereń óńdeıtin kásiporyndar qurý máselesi talqylandy. Nazar aýdararlyq másele – Aqtóbe áýejaıynyń janynan qurylǵan halyqaralyq erkin ekonomıkalyq aımaqtyń atqarýshy kompanııasy Úrimjidegi «Gansıýanbao» erkin ekonomıkalyq aımaǵymen kelisim jasasty. Basqasha aıtqanda, elimizde áýe júk tasymalynan ekinshi oryn alatyn Aqtóbe áýejaıy logıstıkalyq habqa aınalady. Gesoaıası ahýal kúrt ózgergen qazirgi kezeńde jahandyq ekonomıka baǵdary da qaıta quryla bastady. Halyqaralyq taýar tasymaly qurlyqtyq Qazaqstanda da logıstıkanyń jańa múmkindikterin kórsetip, shekaralas oblystarda tranzıttik taýar habtary ashylyp jatyr. Alaıda bizdiń tasjoldar, temirjoldar men áýe joly tasymal kóleminiń ulǵaıýyna shydas bere me? Kólikterdiń jaramdylyǵy, tasymal júıesin uıymdastyrý deńgeıi qandaı? Úlken suraq.
Osy jaǵynan óndiristik nysandary basym Aqtóbe oblysynda da sement zaýyty, munaı-hımııa, metallýrgııa, hımııa, dári-dármek óndirisi, agrokeshender qurý baǵytynda iri jobalar qolǵa alynyp jatyr. Logıstıkalyq habtar qurý – ónim ótkizýdiń tikeleı platformasy. «Aımaq ekonomıkasyna ınvestısııa salýdy josparlaǵan ınvestorǵa jan-jaqty qoldaý men kómek kórsetemiz. Aqtóbe oblysynda 19 myńnan astam kásiporyn jumys isteıdi. Al, qurylyp jatqan arnaıy ekonomıkalyq aımaqta óńdeýshi ónerkásip, kólik-logıstıka boıynsha barlyq baǵyttaǵy ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Tek bıyldyń ózinde jalpy quny 110 mıllıard teńgeden asatyn segiz joba júzege asyryldy», dedi óńir basshysy Ashat Shaharov.
Investorlardy prokýratýranyń kelisiminsiz teksere almaıdy
Jahandyq ekonomıka naqty óndiris salasyndaǵy ınnovasııalyq jáne áleýmettik mańyzdy jobalarǵa, tyń ǵylymı ázirlemelerge, jańa tehnologııalardy engizý bastamalaryna zárý. Sol sebepti tehnologııalyq ortalyqtar, ónerkásiptik habtar, qarjy ınstıtýttary, óńdeýshi kásiporyndar men eksporttyq áleýeti bar agroónerkásiptik keshendegi yntymaqtastyq baǵyttary keńinen sóz boldy.
Májilis tóraǵasynyń orynbasary Danııa Espaeva qoldanysqa engiziletin Salyq Kodeksindegi ınvestorlardy qorǵaýǵa qatysty ózgeristerge toqtaldy. «Aldaǵy ýaqytta ınvestorlarǵa qatysty kez kelgen shekteý sharalary prokýratýranyń kelisiminsiz júzege aspaıdy. Birde bir memlekettik organnyń prokýratýranyń ruqsatynsyz ınvestorlardy tekserýge, ákimshilik jaýapkershilike tartýǵa, shekteý sharalaryn qoldanýǵa quzyreti bolmaıdy.
Ekinshi mańyzdy jaıt – el Úkimeti ulttyq sıfrlyq ınvestısııalyq patformany jetildirýge kúsh salyp jatyr. Onyń ishine ınvestısııalyq kelisim-sharttardy tolyq avtomattandyrý da kirmekshi. Túpki nátıje – ınvestısııalyq jobalarǵa qatysty ýaqytsha ákimshilik kedergilerdi azaıtyp, ashyqtyq pen jedeldilikti qamtamasyz etý. Eń aldymen óńdeý ónerkásibi men agroónerkásiptik keshendegi ınvestısııalyq jobalarǵa arnalǵan «jasyl dáliz» qoldanysqa engiziledi.
Osy sharalar elimizdiń ınvestısııalyq saıasat baǵytynyń ashyqtyǵyn aıqyndap, turaqty quqyqtyq orta qalyptastyrady jáne tez sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi. Elimizge kelgen ár ınvestor óziniń qorǵalatynyna senimdi bolady», dedi Danııa Espaeva.
Elshiler Trans-Caspian halyqaralyq kólik dálizine nazar aýdardy
Avstrııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Andrea Baher 2024 jyly Avstrııa men Qazaqstan arasyndaǵy taýar aınalymy rekordtyq deńgeıge jetip, 2,8 mlrd evrony quraǵanyn, bıylǵy jyldyń 9 aıynda osy kórsetkishtiń 11%-ǵa óskenin atap ótti. Oǵan Avstrııa memleketiniń Qazaqstanmen tyǵyz baılanys ornatqan 400-den astam kompanııasy kóp úles qosqan. Elshi hanym Eýropa men Ortalyq Azııany qosatyn Trans-Caspian halyqaralyq kólik dáliziniń ınfraqurylymdyq jobasyna qatysýǵa yqylasty ekendikterin de jasyrmady. «Avstrııa ekonomıkasy eksportqa baǵyttalǵan. Elimizdegi 10 evronyń altaýy taýarlar men qyzmet kórsetý eksportynan keledi» deı otyryp, «Trans-Caspian» tasymal dálizinde konteınerlik kólik pen parom joldaryn damytýǵa qural-jabdyqtar jetkizý men mashına jasaý boıynsha qatysýǵa daıyn ekendikterin aıtty. Avstrııanyń daýysy tutas EýroOdaqtyń daýysy deýge bolady.
Osy jyly konteınerlik tasymaldar men paromdar arqyly «Trans-Caspian» baǵytyn nyǵaıtý, sıfrlyq kabelder jobasyn qurý baǵytynda qozǵalys jandanyp, elder arasyndaǵy avtokólik joldary, temirjol, áýedegi júk tasymalyn damytýǵa, logıstıkadaǵy sıfrlandyrý men kommýnıkasııany jetildirýge kúsh salyna bastady. Eýropa men Azııanyń arasyndaǵy taýar qozǵalysyna jol ashqan Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» strategııasy búgingi kúnniń kózimen qaraǵanda ómirsheń bola bastady. О́ıtkeni, Qytaı Eýropa baǵytyndaǵy taýar tasymalynda Qazaqstannyń aýmaǵyn tıimdi paıdalanbaqshy. Forýmda sóz alǵan QHR-nyń Aqtóbedegi Bas Konsýly Go Iýı Qazaqstan Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» jobasyna eń birinshi bolyp kelgendigin atady. Ol Qazaqstan men Qytaı arasynda baılanys jaqsy damyǵandyǵyn, qytaı kompanııalarynyń Qazaqstanda uzaq jyldan beri jumys istep kele jatqanyn, sońǵy jyldary munaı men gaz óndirisinen ózge salalarǵa basymdyq berip jatqanyn atap ótti. «Sonyń bár dáleli, jaqynda bizdiń elshi myrza Astanadaǵy Sýper kompıýterdiń ashylý rásimine qatysty», deı otyryp, qazaqstandyq mamandardy oqytýǵa úles qosyp otyrǵandyǵyn atap ótti. «Sońǵy jyldary Aqtóbedegi bizdiń konsýldyq bólimshemizden 300 maman Qytaıda túrli semınarlarǵa qatysyp, biliktilik jetildirý kýrstarynda oqyp keldi», dedi Go Iýı.
Jıynda sóz alǵan Qazaqstandaǵy amerıkandyq saýda palatasynyń basshysy Djeff Erlıh amerıkandyq kompanııalardyń múddelerin qorǵaıtyn qarjy uıymynyń baǵyttary týraly aıtyp ótti. «Bizdiń uıymnyń janyndaǵy keńes ınvestısııalyq klımatqa baılanysty qandaı da bir kedergiler týǵanda másele kóterip, kelissózderge arqa súıeıdi. AQSh azamaty retinde qazirgi jaǵdaıǵa baılanysty mynany aıtqym keledi. Álemdik saıasatta «belgi» jáne «daýys» degen túsinik bar. Vashıngton belgi men dybys berdi. Bul jerde Ortalyq Azııanyń bes Prezıdentiniń Vashıngtonda Tramp myrzamen kezdesýin, sizdiń Prezıdentpen Aq Úıde ekijaqty kezdesý ótkizýin atap ótýge bolady. Bul belgi Vashıngtonnyń Qazaqstanǵa, tutas Ortalyq Azııaǵa bir baǵytpen –bıznes baǵytymen qarap otyrǵanyn ańǵartady. Qazir AQSh-ta bir vektor bar: ol –bıznes baǵyty» deı otyryp, tájirıbeli dıplomat álemdik saýda jolyna shyǵýy úshin Qazaqstannyń «Trans-Caspian» dálizin paıdalanýǵa múmkindigi joǵary ekendigin atap ótti. Sonda-aq Djeff Erlıh qandaı da bir eldiń ınvestorlarǵa jaqsy klımat qalyptastyrýynda ishki turaqtylyǵy, zańdardyń tez ózgermeýi mańyzdy dep atap ótti. О́ıtkeni, ınvestor turaqtylyqty unatady. Abyroı qashanda joǵary turýǵa tıis. Al, sol eldegi ınvestısııalyq ahýaldy kóp jaǵdaıda ınvestorlar bir-birinen surap, baǵalaıdy. Zańdy ózgerte berýge bolmaıdy», dep atap ótti.
«Bir beldeý –bir jol» baǵytyna «Trans-Caspian» tasymaly jol ashady. Osy baǵytta taýar qozǵalysy jylma-jyl eselenip keledi. Qurylyq arqyly shyǵystan jetken taýar Aqtaý portynan Ázerbaıjan arqyly Grýzııaǵa, ári qaraı Batýmıdan Qara teńiz arqyly Stambýlǵa jetip, ári qaraı ketedi. Ekinshi baǵyty – qurlyqtyq Túrkııa arqyly Jerorta teńizine jetip, ári qaraı Taıaý Shyǵysqa ketedi. 2024-2025 jyldar aralyǵynda «Orta dáliz» tasymaly 2021-jylǵa qaraǵanda 5-6 ese ulǵaıǵan. 202 jyly konteıner poezdardyń sany Qytaıdan «Trans-Caspian» baǵytynda 33 ese artqan. Aldaǵy jyly tranzıt pen konteıner tasymaly da kúrt artpaqshy. Osy oraıda bizdiń Úkimet logıstıkalyq habty damytýda, tranzıttik tasymaldy ulǵaıtýda bilikti zańgerler men ekonomısterdiń qatysýymen ulttyq baǵdarlama ázirleýge tıis. Áıtpese, memlekettik ortalyq organdardyń ınvestorlar isine aralasýyn shekteý, birjaqty sheshim bolyp qalady degen kúdik bar.
Aqtóbe oblysy.
