Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýsııasy jobasynyń jarııalanýy eldiń saıası-quqyqtyq damýynyń jańa kezeńge aıaq basqanyn aıqyn kórsetedi. Bul qujatta memlekettiń qundylyqtyq baǵdarlary, qoǵam damýynyń basty qaǵıdattary men strategııalyq baǵyttary jańasha mazmunda aıqyndalǵan.
Konstıtýsııanyń qoǵamdaǵy róli
Konstıtýsııa – memlekettiń negizgi zańy. Ol eldegi barlyq zańdar men normatıvtik aktilerdiń quqyqtyq negizin quraıdy. Konstıtýsııada memlekettik bıliktiń qurylymy, azamattardyń quqyqtary men mindetteri, sondaı-aq memlekettiń negizgi qaǵıdattary belgilenedi.
Demokratııalyq memlekette Konstıtýsııa halyqtyń erkin bildiredi. Ol bılik pen qoǵam arasyndaǵy qatynastardy rettep, zań ústemdigin qamtamasyz etedi. Sondyqtan Konstıtýsııa tek quqyqtyq qujat qana emes, sonymen qatar memlekettiń damý strategııasyn aıqyndaıtyn mańyzdy saıası akt bolyp tabylady.
Jańa Konstıtýsııa jobasynda memlekettiń qyzmetine qatysty birqatar jańa negizgi qaǵıdattar bekitilgen. Konstıtýsııalyq sot sýdıasy Baqyt Nurmuhanovtyń aıtýynsha, Konstıtýsııanyń preambýlasy tolyqtaı jańartylyp, onda eldiń ótkenin dáripteıtin ári qazirgi jáne bolashaq damýyna baǵyt beretin jalpyulttyq qundylyqtar kórinis tapqan.
Ádiletti qoǵam qurýdyń quqyqtyq negizi
Ádiletti qoǵam degenimiz – zań aldynda barlyq azamattardyń teńdigi qamtamasyz etilgen, adamnyń quqyqtary men bostandyqtary qorǵalǵan, bılik ashyq ári jaýapty jumys isteıtin qoǵam. Mundaı júıeni qalyptastyrýda Konstıtýsııanyń róli erekshe.
Jańa Konstıtýsııa jobasynyń mańyzdy jańalyqtarynyń biri – adam quqyqtary men bostandyqtarynyń memlekettiń basty basymdyǵy retinde jarııalanýy. Konstıtýsııalyq sottyń resmı saıtynda jarııalanǵan málimetke sáıkes, jańa preambýlada bul qaǵıdat alǵash ret osyndaı deńgeıde bekitilgen.
Sonymen qatar birlik pen yntymaq, etnostar men dinder arasyndaǵy kelisim Qazaqstan memlekettiliginiń negizgi tirekteriniń biri retinde belgilengen. Bul elimizdegi qoǵamdyq turaqtylyq pen beıbitshiliktiń mańyzdy kepili bolyp sanalady.
Jańa qujatta sýverenıtet pen táýelsizdik, memleket birtutastyǵy men aýmaqtyq bútindik ózgermeıtin qundylyqtar retinde aıqyndalǵan. Bul qaǵıdattar memlekettiń turaqty damýy men qaýipsizdigin qamtamasyz etetin strategııalyq negiz retinde qarastyrylady.
Qazaqstandyqtar jańa Konstıtýsııa jobasymen aldyn ala tanysa alady
Preambýla – Konstıtýsııanyń ıdeıalyq ózegi
Jańartylǵan Konstıtýsııa mátinindegi mazmundyq turǵydan aıqyndaýshy bólik – onyń preambýlasy. Sebebi dál osy kirispe bólimde memlekettiń qundylyqtyq negizderi, tarıhı jady, qoǵamdyq kelisim jáne bolashaqqa degen strategııalyq baǵdar kórinis tabady.
«Konstıtýsııanyń preambýlasy tolyqtaı jańartyldy. Onda eldiń ótkenin dáripteıtin jáne onyń qazirgi men bolashaǵyna baǵdar bolatyn jalpyulttyq qundylyqtar beınelengen. Jobada Qazaqstan Respýblıkasynyń qyzmetine jańa negizgi qaǵıdalar bekitilgen», dedi Konstıtýsııalyq Sottyń sýdıasy Baqyt Nurmuhanov.
Jańa redaksııadaǵy preambýla formaldy deklarasııa ǵana emes, Konstıtýsııanyń búkil qurylymyn aıqyndaıtyn ıdeıalyq-fılosofııalyq ózekke aınalǵan.
Preambýlanyń alǵashqy joldarynan-aq Qazaqstan halqynyń ózin birtutas saıası qaýymdastyq retinde tanýy aıqyn seziledi. «Biz, birtutas Qazaqstan halqy» degen tujyrym halyqtyń egemendiktiń birden-bir qaınar kózi ekenin naqtylaı otyryp, azamattyq biregeılikti aldyńǵy orynǵa qoıady.
Bul – etnostyq nemese áleýmettik aıyrmashylyqtarǵa emes, ortaq taǵdyr men ortaq jaýapkershilikke negizdelgen saıası ult tujyrymdamasynyń kórinisi.
Sonymen qatar preambýlada Uly dalanyń myńjyldyq tarıhyna silteme jasalýy ulttyq memlekettiliktiń tereń tarıhı tamyrlaryn kórsetip, ótken men búginniń arasyndaǵy sabaqtastyqty aıqyndaıdy.
Jańa qaǵıdattar men memlekettik basqarý mádenıeti
Jańa Konstıtýsııada ádilettilik, zań ústemdigi jáne jaýapkershilik qaǵıdattary erekshe mánge ıe. Zań men tártip prınsıpi qoǵam ómiriniń barlyq salasynda negizgi baǵdar retinde usynylady.
Bul qaǵıdat tek quqyq qorǵaý nemese sot júıesine ǵana qatysty emes. Ol memlekettik basqarý mádenıetin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan keshendi ustanym retinde qarastyrylady.
Sonymen birge memleket pen azamattyń qarym-qatynasy quqyq pen mindetterdiń teńgerimi negizinde júzege asýy tıis ekeni atap ótiledi. Bul Qazaqstannyń bolashaǵy adamı kapıtaldyń sapasyna, ıntellektýaldyq áleýetke jáne tehnologııalyq damýǵa tikeleı baılanysty ekenin kórsetedi.
Iаǵnı memleket birtindep bilim men ınnovasııaǵa negizdelgen damý modeline bet buryp otyr.
Azamattardyń 90%-ǵa jýyǵy jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldaıdy
Konstıtýsııalyq reformalardyń mańyzy
Qoǵam damyǵan saıyn quqyqtyq júıe de jańaryp otyrýy qajet. Sondyqtan kóptegen elderde Konstıtýsııaǵa ózgerister engizý nemese jańa redaksııa qabyldaý tájirıbesi bar. Qazaqstanda da konstıtýsııalyq ózgerister saıası jańǵyrýdyń mańyzdy kezeńderiniń biri retinde qarastyrylady. Bul reformalar memlekettik basqarý júıesin jetildirýge, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge jáne bılik ınstıtýttarynyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Prezıdenttiń aıtýynsha, respýblıkalyq referendýmǵa shyǵarylǵan halyq Konstıtýsııasynyń jobasy memleketimizdiń bolashaǵyn, damý baǵdaryn aıqyndaıtyn tarıhı qujat dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
«Álemdegi ahýal ýshyǵyp turǵan ýaqytta jańa Konstıtýsııa Táýelsizdigimizdiń tuǵyryn nyǵaıtady, elimizdegi barlyq qoǵamdyq-saıası ınstıtýttardyń qyzmetine jańa serpin beredi. Jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi arqaýy – Qazaqstannyń Táýelsizdigin, Egemendigi men terrıtorııalyq tutastyǵyn, azamattarymyzdyń quqyqtary men erkindigin qorǵaý», dedi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent Ata Zańnyń jańa jobasynda kóptegen damyǵan elderde kezdese bermeıtin naqty áleýmettik normalar keńinen qamtylǵanyn atap ótti.
«Men buǵan senimdimin. Konstıtýsııadaǵy atalǵan erejeler memleketimizdiń áleýmettik sıpatyn kúsheıte túsedi. Qazaqstanda halyqty áleýmettik qoldaý júıesi óte jaqsy damyǵan. Memleket osy saladaǵy óz mindettemelerin múltiksiz ári ýaqtyly oryndap keledi. Júzden astam neshe túrli áleýmettik tólemder men jeńildikter bar, tegin qamtamasyz etiletin baǵdarlamalar kóp. Bul – búgingi kúnniń jaǵdaıy. Al biz erteńgi kúnge, alys bolashaqqa qaraýymyz kerek. Eń bastysy – adam kapıtalyn jaqsartyp, ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý. Sondyqtan biz bilimdi, eńbekqor, jasampaz urpaqty, ıaǵnı adal azamattardy tárbıeleýge basa mán berýimiz qajet», dedi Prezıdent bul rette.
Osy turǵydan alǵanda, konstıtýsııalyq reformalar eldiń quqyqtyq, áleýmettik jáne saıası damýyn jańa deńgeıge kóteretin strategııalyq qadam bolyp tabylady.
Aıta keteıik, Jańa Konstıtýsııa jobasyna baılanysty 15 naýryz kúni búkilhalyqtyq referendým ótkizý josparlanyp otyr. Bul – el azamattarynyń memlekettik mańyzy bar máselelerdi sheshýge tikeleı qatysýynyń aıqyn kórinisi.
Referendým – demokratııalyq qoǵamdaǵy eń mańyzdy saıası ınstıtýttardyń biri. Ol halyqtyń óz bolashaǵyna qatysty sheshim qabyldaýǵa qatysýyna múmkindik beredi. Osy turǵydan alǵanda, referendým tek quqyqtyq rásim ǵana emes, sonymen qatar qoǵamnyń saıası mádenıeti men azamattyq jaýapkershiliginiń kórsetkishi bolyp sanalady.
Konstıtýsııa – memlekettiń turaqtylyǵy men damýynyń basty kepili. Ol azamattardyń quqyqtaryn qorǵap qana qoımaı, qoǵamdaǵy ádilettilik pen teńdiktiń negizin qalaıdy.
Jańa Konstıtýsııa jobasy Qazaqstannyń quqyqtyq memleket retinde damýyn jańa deńgeıge kóterýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolyp tabylady. Al aldaǵy referendým el azamattaryna osy tarıhı sheshimge tikeleı qatysýǵa múmkindik beredi.
Sondyqtan Konstıtýsııany qurmetteý, onyń qaǵıdattaryn saqtaý jáne quqyqtyq mádenıetti damytý – árbir azamattyń ortaq mindeti. Ádiletti qoǵam qurý jolynda Konstıtýsııa negizgi baǵdar bolyp qala beredi.
