Ulttyq biryńǵaı testileý – Qazaqstandaǵy eń mańyzdy bilim synaqtarynyń biri. Bıyl bul júıeniń engizilgenine 22 jyl. Osy ýaqyt ishinde júıe birneshe ret ózgerip, qoǵamdaǵy eń kóp talqylanatyn reformalardyń birine aınaldy. Osy júıe arqyly mektep bitirý emtıhandary men joǵary oqý oryndaryna túsý emtıhandary bir arnaǵa biriktirildi.
Sol kezeńde bılik UBT arqyly jemqorlyqty azaıtýdy, barlyq talapkerge birdeı múmkindik berýdi, aýyl men qala túlekteriniń bilimin teń baǵalaýdy maqsat etti.
Kólik, páter nemese 50 mln teńge: Tarazdyq talapker UBT-dan 140 ball jınady
UBT engizilgennen keıin joǵary oqý oryndaryna qabyldaý júıesi ortalyqtandyryldy. Sarapshylardyń pikirinshe, bul emtıhan ótkizý tártibin birizdendirdi, grant bólý prosesin ashyq etýge kómektesti, talapkerlerdiń bilimin salystyrmaly túrde baǵalaýǵa múmkindik berdi. Sonymen qatar testileý aýyl mektepteri túlekteriniń de respýblıkalyq deńgeıde básekege túsýine jol ashty.
Alǵashqy jyldary testileý qoǵamda úlken pikirtalas týǵyzdy. Biri ony ádil júıe dep baǵalasa, endi biri oqýshylardy óz oıyn erkin aıtýdan tejeıtin, shyǵarmashylyq jáne analıtıkalyq oılaýǵa múmkindik bermeıtin, «test jattaýǵa» úıretetin mehanızmge aınaldy dep synady.
2017 jyldan bastap UBT formaty ózgertildi. Test endi mektep bitirý emtıhanynan bólinip, tek joǵary oqý ornyna túsý quraly retinde qaldy.
Keıingi jyldary talapkerlerge testti birneshe ret tapsyrý múmkindigi berildi. Mysaly, aqyly bólimge túsý úshin qańtar, naýryz, tamyz aılarynda UBT tapsyrý tájirıbesi engizildi. Qazirgi format boıynsha talapkerler 3 mindetti pán, 2 beıindik pán tapsyrady. Tapsyrmalar sany – 120, eń joǵary ball – 140.Sońǵy jyldary testileý tolyq sıfrlandyryldy. Talapkerler test tapsyratyn kúndi, ýaqytty, ortalyqty ózderi tańdaı alady.
UBT elektrondy formatqa kóshkennen keıin nátıjeni birden kórý, apellıasııany onlaın berý, beınebaqylaýdy kúsheıtý múmkindigi paıda boldy. Mınıstrlik muny ashyqtyqty arttyrýdyń bir tetigi retinde baǵalady.
20 jyldan astam ýaqyt osyndaı nátıje kórsetken júıe endi taǵy ózgeriske ushyraǵaly otyr.
Vedomstvonyń redaksııa tilshisine bergen jaýabynda 2025 jylǵy 21 qyrkúıekte Nıý-Iorkte Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ETS basshylyǵymen kezdeskeni aıtylǵan. Kezdesý barysynda Qazaqstanda halyqaralyq tájirıbeni paıdalaný máseleleri talqylanǵan.
«Kezdesý nátıjeleri boıynsha osy kompanııanyń tájirıbesin paıdalana otyryp, testileý júıesin jaqsartý jóninde usynystar engizý usynyldy», dep habarlady mınıstrlik.
Qazirgi ýaqytta Ulttyq testileý ortalyǵy ETS-pen birlesip arnaıy jumys tobyn qurǵan. Onyń aıasynda Admissions Insight Test (AIT) dep atalatyn jańa test formatyn ázirleý josparlanyp otyr.
AIT modýldik formatta bolady jáne eki negizgi bloktan turady.
«Birinshi blokta joǵary deńgeıdegi oılaý daǵdylaryn baǵalaýǵa baǵyttalǵan pándik modýlder qarastyrylady. Al ekinshi blok HHI ǵasyr daǵdylaryn – synı oılaý, kommýnıkasııa, sıfrlyq saýattylyq, jobalyq oılaý jáne basqa da negizgi quzyretterdi baǵalaýǵa arnalǵan ınnovasııalyq quraldardy qamtıdy», delingen jaýapta.
Osylaısha, bolashaqta test júıesinde tek jattalǵan bilim emes, talapkerdiń analıtıkalyq oılaý qabileti men fýnksıonaldyq saýattylyǵy da baǵalanýy múmkin.
Mınıstrlik 2026 jyly testileý formatyna ózgeris engizilmeıtinin naqtylady. Al reformany engizý birneshe kezeń arqyly júzege asyrylmaq.
«2027 jyly testtiń shaǵyn úlgisi ázirlenip, synaqtan ótkiziledi. 2028 jyly jańa format sheteldik ýnıversıtet fılıaldaryna túsýshiler úshin pılottyq rejımde qoldanylýy múmkin. 2029 jyly qoldanystaǵy UBT ornyna jańa júıeni tolyqqandy engizý máselesi qaralady», dep málimdedi vedomstvo.
Sondaı-aq mınıstrlik barlyq ózgerister ǵylymı turǵyda zerttelip, otandyq jáne sheteldik sarapshylarmen jan-jaqty talqylanatynyn, bilimdi baǵalaý júıesindegi ózgerister men kútiletin nátıjeler boıynsha túsindirý jumystary júrgiziletinin atap ótti.
Sonymen qatar, kelesi jyldan bastap pedagogıkalyq mamandyqtarǵa oqýǵa túsý kezinde talapkerlerdiń tek UBT nátıjesi ǵana emes, aýyzsha emtıhan kórsetkishteri de eskerilmek. Jańa talapqa sáıkes, úmitkerlerdiń pedagogıkalyq qyzmetke daıyndyǵy, kásibı beıimdiligi men kommýnıkatıvtik qabiletterine erekshe nazar aýdarylady. Sondaı-aq UBT-ny bir rettik formatqa kóshirý máselesi usynylyp otyr. Bul bastama grant konkýrsyna qatysýshylardy barynsha ádil ári obektıvti baǵalaýǵa múmkindik beredi dep kútiledi. Degenmen talapkerlerdiń bilim deńgeıin aldyn ala tekserý úshin synaq testileý júıesi saqtalady.
Budan bólek, joǵary oqý oryndaryna Foundation baǵdarlamalary arqyly shartty túrde qabyldaý tájirıbesin toqtatý josparlanyp otyr. Mamandardyń aıtýynsha, mundaı júıemen qabyldanǵan stýdentterdiń edáýir bóligi keıin qajetti ótý balyn jınaı almaıdy.
«UBT engizilgen kezde basty maqsat ádildik boldy dep oılaımyn. Rasynda, aýyl men qala balasyna birdeı múmkindik berildi. Biraq jyldar óte kele balalardyń bilimdi túsinýinen góri, test jattaýǵa kóbirek daıyndalatynyn baıqaı bastadyq. Qazir oqýshylar formýlany nemese jaýapty este saqtaýǵa tyrysady, al óz oıyn erkin aıtyp, taldaý jasaýǵa ýaqyt az qalady.
Bala únemi testpen daıyndalǵan soń, shyǵarmashylyq oılaý da shekteletin sııaqty. Mysaly, kitapty tereń túsinip oqý emes, «osydan qandaı suraq keledi?» degen kózqaras qalyptasty. Onyń ústine UBT-nyń aınalasyndaǵy stress te óte úlken. Keı ata-analar men balalar úshin bul bir ǵana emtıhan emes, taǵdyr sheshetin synaqqa aınalyp ketti.
Degenmen júıeni tolyq joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Qazir jańa ózgeris engiziledi dep jatyr, sondyqtan bolashaqta test tek jattandy bilimdi emes, balanyń oılaý qabiletin, pikir aıtýyn, logıkasyn baǵalaıtyn baǵytqa ózgerse durys bolar edi», deıdi astanalyq ata-ana Gúlmıra Ahmetova.
Mınıstrliktiń málimdeýinshe usynylyp otyrǵan ózgerister joǵary bilim sapasyn arttyrýǵa, talapkerlerdi irikteý júıesin jetildirýge jáne eldiń uzaq merzimdi damýyna negiz qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
