Búginde osy soǵysta iz-túzsiz ketken qanshama jaýyngerdiń jerlengen orny men jeke deregi anyqtaldy. Ásirese maıdan dalasynda belgisiz qalǵan qanshama sarbazdyń súıegi qaıta jerlendi. Osy bozdaqtardy týǵandarymen qaıta qaýyshtyrýda izdestirý toptarynyń eńbegi erekshe.
Sondaı maıdan dalasynda erlikpen kóz jumǵan qazaq jaýyngeriniń biri – Qasym Maǵulov. Ol 1916 jyly Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynda týǵan. 1939 jyly áskerge alynǵan, keńes-fın soǵysyna qatysqan. 1940 jyly áskerden elge aman-esen oralady. Al 1941 jyly áskerge qaıta shaqyrylyp, maıdanǵa attanǵan. Ol soǵysqa ketkende úıinde jas kelinshegi bir aılyq sábıimen qalǵan.
Jaqynda Qazaqstan Qarýly kúshteriniń ardageri, doǵarystaǵy polkovnık Manas Maǵulov Reseıdiń Lenıngrad oblysyna bardy. Onda ol baýyrlastar zıratynda jerlengen aǵasy Qasym Maǵulovtyń basyna baryp, Quran baǵyshtady. Manas Badyhanulynyń aıtýynsha, áskerge shaqyrylǵannan keıin Qasym Maǵulov 314-atqyshtar dıvızııasynyń 598-jeke saperler batalonynda bolǵan. Ol osy bólim quramymen «Nevskıı pıatachok» degen jerde soǵysqan. Bul – Lenıngradty qorǵaýdaǵy eń mańyzdy maıdan shebiniń biri. Qazir atalǵan aýmaq Lenıngrad oblysynyń Kırov mýnısıpaldyq aýdanyna kiredi. Munda keńes jaýyngerleri nemis áskerleriniń joıqyn shabýylyn toqtatyp, Lenıngradty qorǵaýda janqııarlyq erlik kórsetken.
Manas Badyhanuly bizge ákesiniń inisi jerlengen baýyrlas-tar zıraty týraly anyqtamany kórsetti. Qujatty Lenıngrad oblysy Kırov mýnısıpaldyq aýdanynyń Pýtılovo aýyly ákimshiliginiń basshysy N.A.Pranskýnas bergen.
Onda qazaq jaýyngeri týraly bylaı dep jazylǵan:
«Uly Otan soǵysy bizdiń ólkemizde óshpes izi qaldy. О́ıtkeni dál osy jerde Lenıngradty qorǵaý úshin qandy shaıqastar boldy. Máselen, 29 aı boıy keskilesken jaýmen urys toqtamaı, Lenıngrad túbinde júrgizilgen 12 strategııalyq áskerı operasııanyń jeteýi Kırov aýdanynyń aýmaǵynda ótti. Qatardaǵy jaýynger Qasym Maǵulov 1943 jylǵy 12 qańtarda Lenıngradty jaý áskerinen qorǵaý kezinde erlikpen qaza tapty. Ol Pýtılovo selosyndaǵy Ortalyq baýyrlastar áskerı zıratyna jerlendi. Onyń aty-jóni memorıaldyq taqtaǵa qashalyp jazylyp, Lenıngrad oblysy estelik kitabynyń 18-tomyna engen. Sondaı-aq qazaq jaýyngeriniń esimi Ortalyq baýyrlastar zıratynda jerlengenderdiń esep kitabyndaǵy tiziminde kórsetilgen».
Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta lenıngradtyqtar 900 kún men tún qorshaýda bolyp, aýyr taýqymetti bastan keshti. Jaý áskeri tarıhı shahardy basyp alýǵa bar kúshin saldy. Alaıda keńes áskerleri jaýǵa tabandy qarsylyq kórsetti.
1943 jylǵy 12–19 qańtar aralyǵynda jaý áskeri Lenıngrad qorshaýyn buzý úshin úzdiksiz shabýyldaǵan. Ásirese «Nevskıı pıatachok» jerinde keskilesken urys bolǵan. Osy qandy qyrǵynda 40 myńnan astam keńes jaýyngeri qaza tapqan. Sonyń biri – qazaq jaýyngeri Qasym Maǵulov.
Qazir osy ólkede Lenıngradty qorǵaýda erliktiń asqan úlgisin kórsetken jaýyngerlerge arnalǵan birneshe mýzeı jumys isteıdi. Onda ómirin Otan úshin qıǵan sarbazdardyń erlikteri jaıynda tolyq baıandalǵan.
Manas Badyhanuly mýzeıge barǵan kezde murajaı qyzmetkerleri ózderin óte jyly qarsy alǵanyn aıtty.
– Bizge erekshe iltıpat tanytty. Mýzeı qyzmetkerleri óte bilimdi eken. Olar soǵys jyldaryndaǵy oqıǵalardy jan-jaqty biledi. Bizge qolynan kelgenshe sol kezeńniń tarıhyn keńinen áńgimelep berdi. Budan bólek, Sınıavın qyratynda 50-ge jýyq baýyrlastar zıraty bar eken. Solardyń birine meniń aǵam jerlengen. Beıitter jaqsy kútilip, saqtalǵan. Bir ókinishtisi, baýyrlas-tar zıratyna 100–150 adam jerlense, onyń 30–40 paıyzynyń esimi belgisiz. Aty-jóni jazylmaǵan. Onyń sebebin suraǵanymyzda mýzeı mamandary bir qyzyq derek aıtty. Birinshiden, aýyr shaıqasta adam shyǵyny kóp bolǵany anyq. Ekinshiden, urys aldynda komandırler qaramaǵyndaǵy jaýyngerlerge ózderiniń derekteri týraly qaǵazǵa jazyp, ony gılzaǵa saqtaýdy mindettegen. Alaıda musylman jaýyngerler muny jaman yrymǵa balap, eshteńe jazbaǵan. Sodan keıin shabýylda mert bolǵandardy anyqtaý qıyndyq týǵyzǵan», dep jaýap berdi, – deıdi Manas aǵa.
Shyn máninde, Lenıngradty qorǵaǵan qazaq, ózbek, tatar, qyrǵyz jáne basqa da musylman elderden kelgen jaýyngerlerdiń sany 50–60 paıyzdy quraǵan.
Manas Badyhanuly aǵasy jerlengen baýyrlastar zıratyna barǵanda sonda máńgilik tynys tapqan barlyq musylman jaýyngeriniń rýhyna Quran baǵyshtap, taǵzym etkenin aıtty.
«Bir baıqaǵanym, baýyrlas-tar zıratynyń mańaıyna basqa halyqtardyń shaǵyn dinı ǵımarattary salynǵan eken. Sosyn maǵan bir oı keldi. Osynda jatqandardyń kóbi derlik musylman jaýyngerler. Sondyqtan osy jerge solardyń týystary kelgende dinı joralǵylardy jasaıtyn shaǵyn meshit salýǵa bolmas pa edi? Bul suraqty jergilikti ákimdik ókilderine qoıdym. Olar bul máseleni áli eshkim kótermegenin aıtty. Shynynda, osy máseleni quzyrly organdar ókilderi eskerse, izgilikti dúnıe bolar edi dep oılaımyn», deıdi Qarýly kúshter salasynyń ardageri.
