«Orda ormany otalyp jatyr»– deıdi el aǵasy Esentaı Nurlybaev

Káne, taǵy bir márte tabıǵattyń, sonyń ishinde, ósimdikter men janýarlar dúnıesiniń jany shyrqyraǵany jóninde kózge jas keltire jazǵan Abaı atamyzdyń óleńin zerdelep kóreıikshi. Danyshpan aqyn bylaı dep egilmeýshi me edi?! «Men kórdim uzyn qaıyń qulaǵanyn, Bas uryp qara jerge sulaǵanyn. Japyraǵy sarǵaıyp ólimsirep, Baıǵustyń kim tyńdaıdy jylaǵanyn...». Sumdyq emes pe? Klassıkalyq týyndy degenimiz de osy shyǵar. О́ıtkeni, onyń bas­ty ereksheligi – ómirsheńdiginde. Qashan jazylǵanyna qaramastan qundylyǵyn joǵaltpaýynda ǵoı. Al Abaı zamany men búgingi qoǵamymyzdy kem degende eki ǵasyr bólip jatqany aıtpasa da belgili. Búgingi kúni dál osyndaı kórinis sonaý XIX ǵasyrdyń alǵashqy shıreginde Jáńgir hannyń bastamasymen otyrǵyzylǵan Orda orman sharýashylyǵy aýmaǵynda oryn alyp otyrǵanyn, ushqan qustyń qanaty men júgirgen ańnyń aıaǵy talatyn alys jerden «Egemenge» arnaıy kelgen zeınetker, Bókeı ordasy aýdanynyń qurmetti azamaty Esentaı Nurlybaev ashyna aıtyp berdi. Sonymen birge, ol bizge Orda qaraǵaılarynyń tas-talqany shyǵyp kesilip otalyp qalǵanyn jáne onyń butaqtary men kesindileri beı-bereket shashylǵanyn beıneleıtin fotosýretterdi qosa kórsetti. Sonda bul qalaı bolǵany? Jany ashy­mas­tyq pa, joq álde uzaq jyldardan beri Orda jeri men topyraǵyn dúńk-dúńk etkizip, esikteri men terezelerdi solqyl­datyp soǵyp jatqan raketalyq polıgon­daǵy jarylystardyń áseri men zardaby ma? Joq álde sońǵy jyldary tabıǵı tepe-teńdiktiń buzylýynan týyndaıtyn qatqyl kataklızmderdiń salqyny ma? Árıne bul úsh faktordyń áseriniń eshqaısysyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıtyn shyǵar. Degenmen, kindik qany osy Ordada kesilip, búkil sanaly ǵumyryn osy kıeli de tarıhı topyraqta ótkizip kele jatqan eldiń syıly aqsaqaly bul arada adam faktoryn birinshi orynǵa qoıatynyn ashyq bildirdi. Estigenniń jalǵany bolar, sondyqtan Orda qaraǵaılarynyń quryp bara jatqanyn arnaıy kelip óz kózińizben kórgenińiz durys bolar edi, deıdi ol. Barýǵa ýáde etkenimizben sońǵy ýaqytta onyń reti kelmegeni úshin Esentaı aǵamyzdan keshirim suraı otyryp, onyń osy janaıqaıyn oqyrmandar nazaryna usynyp otyrǵan jaıymyz bar. «Egemenge» elden kelgen aqsaqal Esen­taı Nurlybaevtyń aıtýynsha, sengenim sen bolsań degendeı, mundaı kórinister Orda orman sharýashylyǵynda qyzmet jasaıtyn basshy azamattardyń jany ashymastyǵynan bolyp otyrǵan syńaıly. Olar aýdandyq máslıhattyń depýtattary bolyp ta saılanypty. Osy jetekshi azamattar Ordanyń qaraǵaıly ormanyn saqtap, oǵan bas-kóz bolýdyń ornyna kerisinshe ony kesip qulatyp júrgenderdi kórse de kórmegendeı keskin kórsetetine eriksiz qynjylady. Tipti, qaraǵaılarǵa qyrǵıdaı tıgender ony elektr arasynyń kúshimen taqtaı etip tildirip, budan úıdiń qurastyrmaly detaldaryn jasap satýdy ádetke aınaldyrypty. Ári osyndaı las is-áreketterdiń basy-qasynda orman sharýashylyǵy basshy­lary­nyń ózderi júrgenin de Esentaı Nurlybaev qosa aıtyp berdi. Buryn ákimshilik quqyq buzýshylyq sanalǵan aǵashtar men ekpe aǵashtardy zańsyz kesý qazirgi tańda Orman kodeksine engizilgen ózgeristerge sáıkes qylmystyq quqyq buzýshylyqqa jatady, deıdi «Egemenge» elden kelgen el aǵasy. Sondyqtan da, men ózine tapsyrylǵan jaýapty qyzmetti saýda-bıznes jasaýǵa ıkemdegen basshy adamdardyń is-áreketine quqyqtyq baǵa berilgenin jón, dep sózin aıaqtady Esentaı Nurlybaev. Temir Qusaıyn, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy, Bókeı ordasy aýdany, Orda aýyly. Sýrette: kesilgen, otalǵan Orda qara­ǵaılarynyń qazirgi keıpi osyndaı.