06 Tamyz, 2010

Áleýmettik áriptestik búgingi kún talabynan týyp otyrǵan izdenis

380 ret kórsetildi
Bıylǵy maýsym aıynyń on segizi kúni otanymyzdyń bas basylymy “Egemen Qazaqstan” gazetinde “Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń jobasy jarııalandy. Eldiń jańasha bilim berý júıesinde mańyzy zor osynaý qomaqty qujat óz quramyna birneshe mektep pen lıseıdi, kolledjdi joǵary tehnıkalyq mektep pen ýnıversıtetti jáne “Trans” ǵylymı zertteý ınstıtýtyn qamtıtyn Qazaqstan ınnovasııalyq jáne telekommýnıkasııalyq júıeler ýnıversıteti (QazIITÝ) kesheninde de jan-jaqty talqylandy. Jobanyń maqsaty men mindeti aıqyn. Bul básekege qabilettilikti arttyrý men bilim berý júıesin búgingi ınnovasııalyq úrdister talabyna saı túbegeıli jańǵyrtý bolyp tabylady. Munda ásirese adam kapıtaly mańyzdy mánge ıe. Osy maqsatta jobada ár jan basyn qarjylandyrý ádistemesi usynylyp, ony bilim berý uıymdaryna engizý qarastyrylǵan. Munda menedjmentti jetildirý, pedagog maman­dyǵynyń mártebesin kóterý, oqý úrdisine avtomattandyrýdy engizý isi barynsha mańyzdy. Sonymen birge mektepke deıingi uıymdardy kóbeıtý, on eki jyldyq bilim berý júıesine kóshý, oqýshylar sany az jı­naq­talǵan mektepter sanyn azaıtý má­seleleri de quptaýǵa turarlyq. Sondaı-aq jobada mektepterde ınklıýzıvty bilim berý­di jetildirý, elimizdiń ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq jobalaryn joǵary bilikti kadr­larmen qamtamasyz etý jáne ǵylym men bilim berýdi ıntegrasııalaý máseleleri de kórinis tapqan. Bul mindetter bizdiń ǵy­ly­mı-bilim berý kesheni úshin de óte mańyzdy. Baǵdarlamada mynalar kórsetilgen: táýelsiz testileý qorytyndysy boıynsha 22,2 paıyzdan 10 paıyzǵa deıin tómendeıtin, joǵary oqý oryndaryna túsýge qajetti deńgeıden ótpegen mektep túlekteriniń úlesin tómendetý. Bul jaǵdaı quramynda lıseı – kolledj – ýnıversıtet bar bizdiń keshenniń árbir deńgeıdegi oqytýshylaryna úlken jaýapkershilik júkteıdi. Oqýshylardyń, kolledj jáne ýnıversıtet stýdentteriniń bilim deńgeıiniń qorytyndysy sońǵy nátıjede kórinis tabady. Ári munda árbir oqytýshynyń ıntellektýaldy áleýeti kórinedi. Al bul baǵdarlama jobasynyń basty mindetteriniń biri bolyp tabylady. Adam kapıtalyna, onyń ishinde balalyq shaqtan bastap, orta jasqa deıingi bilim berýge ınvestısııa quıý ekonomıkaǵa jáne qoǵamǵa úlken septigin tıgizetindigin halyqaralyq tájirıbeler dáleldeıtindigi baǵdarlamada kórsetilgen. Ol týraly elimizdiń Prezıdenti N.Á. Nazarbaev tıisti mindetter qoıǵan bolatyn. Únemi jańǵyrý, damý ústindegi jas, táýelsiz memleket bir orynda turmaýy tıis. Onyń tetigi básekege qabilettilik, damyǵan 50 eldiń qataryna ený múmkindigi bolmaq. Qazirgi tańda elimiz Ult kóshbasshysynyń bastaýymen ekonomıkany joǵary qarqyndy ındýstrııalyq- ınnovasııalyq damytý baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Bul úrdiste tek dıplomy bar adam ǵana emes, osyǵan deıingi alǵan joǵary bilimi men tájirıbesine qaramastan jańa bilimdi, ınnovasııalyq jańalyqty meńgerýge qabileti bar, daıyn mamandar da qajet. Iаǵnı, Qazaqstan óndirisi men ekonomıkasyna qajetti mamandyqtardy ómir boıy alýǵa talpyný qazaq­stan­dyqtardyń basty muraty bolyp qala bermek. Ekonomıkalyq paıdamen qatar bilim berý, basqa da áleýmettik paıdanyń qalyptasýyna septigin tıgizetindigi baǵdarlama jobasynda anyq kórsetilgen. О́rkenıetti qoǵam qurýda áleýmettik kapıtaldyń alatyn orny erekshe. О́ıtkeni, bilimdi, ınnovasııalyq tehnologııany paıdalana biletin maman – orta toptyń negizi, árbir qoǵamnyń turaqtylyq faktory bolyp tabylady. Mektepke deıingi bilim berý balanyń damýynda óte mańyzdy, ıntensıvti merzim bolyp tabylady. Bul kezde onyń tájirıbelik jáne ıntellektýaldy qabi­letteri qalyptasady.Biz baǵdarlama jobasynyń     “Mektepke deıingi tárbıe jáne oqytý” bólimin taldaı kele, keshende shaǵyn balalar baqshasyn ashý jóninde uıǵarymǵa keldik. Intellektýaldyq mek­tepke baılanysty, bizdiń basty mindet­terimizdiń biri keshenimizdegi lıseıdi ınnovasııalyq baǵyttaǵy ıntellektýaldy mektepke aınaldyrý bolyp otyr. Iаǵnı, mundaǵy lıseı oqýshysy tek jaqsy oqyp qana qoımaı, kompıýterlik tehnologııany jetik bilip, memlekettik, aǵylshyn jáne orys tilderin erkin meńgerýleri qajet. Bolonııa úrdisine qatysty bizdiń joǵary oqý orny – Qazaqstan ınnovasııalyq jáne telekommýnıkasııalyq júıeler ýnıver­sıteti atalǵan úrdisti iske asyrýǵa kirisip te ketti. Ujym bilim berýdiń nesıelik mehanızmin júzege asyrýda. QazIITÝ men Reseı Federasııasynyń Samara, Saratov, Orynbor qalalarynyń joǵary oqý oryndarynyń arasynda tájirıbe almasý, konferensııalar, arnaıy kýrstar jáne olımpıadalar ótkizý baǵytynda kelisim-sharttarǵa jáne Norvegııanyń birneshe bilim berý mekemelerimen hattamaǵa qol qoıyldy. Qazirgi tańda bizdiń ýnıversıtettiń dıplomymen qatar keıbir Reseı joǵary oqý oryndarynyń dıplomdaryn alý týraly kelissózder júrgizilýde. Bizdiń oqý ornynda eki deńgeıli daıyndyq júrgizý qarastyrylǵan. Ol bakalavrıat pen magıstratýra. Biz úsh jyldan beri “Ekonomıka” jáne “Aq­parattyq tehnologııalar” mamandyǵy boıynsha magıstrlardy daıyndap kelemiz. Baǵdarlama jobasynyń basty baǵyttary alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetý joldaryn naqtylaý. Ári oǵan qajetti sharalardy belgileý. Bul – bilim berý júıesin qarjylandyrý, bilim berý menedjmenti, pedagog mártebesi – learning elektrondy oqytý, mektepke deıingi tárbıe men oqytý, orta bilim, tehnıkalyq jáne kásibı bilim berý, joǵary jáne joǵary oqý oryn­darynan keıingi oqytý bolyp tabylady. Osy oraıda bilim berý menedjmenti problemalaryn erekshe atap ótýge bolady. Rasynda, biz eskirgen júıe boıynsha jumystanyp kelemiz, ıaǵnı oqytýshy sabaq beredi – stýdent oqıdy. Nátıjesinde erteden iske qosylǵan úrdis tek jaı ǵana óz aǵymymen jalǵasyp otyrady. Qazir júıelik saraptaý óte qajet. Innovasııanyń basty baǵyttaryn anyqtaý, ony der kezinde engizý, ǵylymı-oqý úrdisterine monıtorıng júrgizý, bolashaqta bilim berýdiń ǵana emes, sonymen qatar túlekterdiń jumysqa ornalasýyn boljaý jáne keshenniń bolashaqtaǵy artyqshylyqtaryn anyqtaý qajet. Osy talaptar eskerilse, baǵdarlama odan ári baıypty bola túspek. Bizdiń ýnıversıtettiń Batys Qazaqstan aımaǵynda ózindik ereksheligi bar. Ol – ınnovasııalyq jáne telekom­mýnıkasııalyq júıeler baǵytyn ustanatyndyǵy. Stý­dentter “Esepteý tehnıkalary jáne baǵ­dar­lamalyq qamtý”, “Basqarý jáne av­to­mat­tandyrý”, “aqparattyq júıeler”, “radıo­tehnıka, elektronıka jáne telekom­mýnıkasııalar”, “matematıkalyq jáne kompıýterlik modeldeý” maman­dyqtary boıynsha bilim alýda. Bul qazirgi tańda óte qajetti mamandyqtar bolyp tabylady. Búginde elimiz Elbasy N.Á. Nazar­baevtyń bastamasymen ekonomıkany joǵary qarqyndy ındýstrııalyq-ınnov­a­sııalyq damytý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa kiristi. Osy maqsatta tikeleı óndirispen tyǵyz baılanysty tehnıkalyq baǵyttaǵy ınjener mamandarǵa degen suranys jyl saıyn ósip keledi. Osyǵan oraı, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ınjenerlik aka­demııasynyń prezıdıýmy 2010 jyly 25 maý­symda elimizdiń ǵylymı-ınjenerlik qo­ǵamdastyǵyna, mektep, kolledj, joo tú­lek­terine jáne búkil jastarǵa ınjenerlik ma­man­dyqtardy tańdaýlary týraly Úndeý joldady. Sonymen qatar joǵaryda aıtylǵandaı, baǵdarlama jobasynda jan basyn qarjylandyrý ádistemesin jasaqtap, ony engizý kózdelgen. Sonymen qatar bilim berýde memlekettik jáne jeke nesıeleý júıesin damytý qarastyrylǵan. Qarjy­lan­dyrýdyń jańa tetikteri bilim berýdiń sapa­syn kóterýge baǵyttalǵan. Al qarjy­landyrý deńgeıi tek osy jaqsy nátıjege baılanysty iske asyrylmaq. Sondaı-aq baǵdarlama jobasynda joǵary jáne joǵary oqý oryndarynan keıingi bilim berýdi júzege asyrý úshin jańa mindetter qoıylǵan. Bul baǵyttaǵy bilim berýdiń basty maqsaty anyqtaldy. Ol – eńbek naryǵynyń qajettiligin, tulǵa qajettigin jáne elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý mindetterin qanaǵattandyratyn joǵary bilim berý sapasyn kóterý degen sóz. Sonymen birge maqsatty ındıkatorlar da anyqtaldy. Bul túlekterdiń joǵary oqý ornynda alǵan bilim sapasyn táýelsiz sarapshylar arqyly baǵalaý bolmaq. Osy turǵyda túlekterdiń seksen paıyzy qyzmetke ornalasatyn bolsa bul úlken jetistik. Bul maqsatqa jetý úshin elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyn meńgerýge qabiletti mamandardy ázirleýge basa kóńil bólý qajet. Sondaı-aq, Bolonııa úrdisteriniń parametrlerine sáıkes joǵary bilim berýdiń eýropalyq aımaǵyna ıntegrasııalaýdy qamtamasyz etý, joǵary oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazalaryn odan ári damytý da mańyzdy is bolmaq. Sońǵy ýaqytta bizdiń keshenge beriletin memlekettik bilim tapsyrystary kóbeıip keledi. Aıtalyq “Aqparattyq júıeler” mamandyǵy boıynsha grant sanynyń 270-ten 540-qa ósýi osy pikirimizdiń dáleli. Mundaı mysaldy magıstranttar men doktoranttar daıyndaýǵa qatysty da aıta alamyz. Baǵdarlama jobasynda joǵary oqý oryndarynyń bazasynda ǵylymı baǵytqa negizdelgen ónim men qyzmet kórsetý kózdelgen. Ári joǵary oqý oryndary men ǵylymı, kásibı uıymdar konsorsıýmyn qurý qajettiligi aıtylǵan. Osy maqsatta bizdiń keshen quramynda joǵary oqý ornymen qatar “Trans” ǵylymı zertteý ıns­tıtýty birneshe jyldan beri jumys istep kele jatqanyn maqtanyshpen aıta alamyz. Áleýmettik áriptester granttar men stıpendııalar taǵaıyndaı alatyny baǵdarlama jobasynda aıqyn kórsetilgen. Áriptestik tetigin jetildire otyryp, ári óz múmkindigimiz aıasynda biz qazirdiń ózinde bul máseleni iske asyrýǵa qam jasap otyrmyz. “Baǵdarlamany júzege asyrý etaptary” bóliminde bilim berýde memlekettik jáne jeke áriptestikti engizý týraly aıtylǵan. Iá, bul búgingi kúnniń talabynan týyp otyrǵan úrdis ekeni anyq. Jeke ǵylymı bilim berý kesheni úlgisindegi bizdiń ujym memlekettik bilim berý mekemeleri men áriptestik qarym-qatynasty buǵan deıin de ornatyp úlgergen edi. Bul úrdis ásirese grant bólý, ádistemelik kómek berý jáne professorlyq, oqytýshylyq quramynyń biliktiligin kóterý baǵyttarynda óristep keledi. Degenmen osyndaı áriptestik qarym-qatynasty naqty jáne jappaı qoldanysqa engizetin tetikti jasaqtaý ýaqyty jetkeni anyq. О́ıtkeni, túpteı kelgende bul ekeýiniń atqaratyn mindetteri men maqsattary bireý-aq. Bul XXI ǵasyrdaǵy jahandaný úrdisine saı elimizdiń odan ári órkendeýi men damýyna tıisti úles qosý bolmaq. Bilim be­rýdi jańǵyrtý men básekelestikke qa­bilettilikti kóterýdiń qajettiligi de osynda. Aqserik ÁITIMOV,  Qazaqstan ınnovasııalyq jáne  telekommýnıkasııalyq júıeler ýnıversıtetiniń rektory. Oral.
Sońǵy jańalyqtar

Jetim kórseń, jebeı júr

Aımaqtar • Keshe

Ar aldynda arylý

Rýhanııat • Keshe

Talanttar Otanyn tastap ketkende...

Rýhanııat • Keshe

Kedeı elderge kómek

Ekonomıka • Keshe

Ǵasyr ájimi

О́ner • Keshe

Ǵazymbektiń ǵazız beınesi

Aımaqtar • Keshe

Almatyǵa jaryq qaıta berildi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar