Sýǵa júzý salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa septigin tıgize alatyn sporttyń tamasha túrleriniń biri. Sý sportyn serik etkender kóbine alpys, júz metrlik qysqa qashyqtyqtarda bir-birimen jarysa júzip jatady. Munyń bári, árıne, ruqsat etilgen arnaıy oryndarda, jabyq júzý basseınderinde júzege asyrylady.
Júzýdiń de júzýi bar. Uzyndyǵy ondaǵan, júzdegen shaqyrymdarǵa sozylatyn ashyq sý aıdyndary men kólderge shyǵyp ony júzip kesip ótýge ekiniń biriniń táýekeli jete bermese kerek. Batys Qazaqstan oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń bastyǵy Á.Maýqulovty osyndaı júreginiń túgi bar azamat dep aıta alamyz.
Ol kásibı júzgish emes. Tipti kerek deseńiz Ámirhan ózen-kóli joq jerde týyp-ósipti. Sýǵa júzýdi berirekte, on toǵyz jasynda úırenipti. Onyń bir baqyty Iаkýtııada qyzmet istep júrgen kezinde sýda balyqsha júzetin kánigi sportshylardan tálim-tárbıe alǵandyǵy.
Bizdiń búgingi keıipkerimiz alǵash ret Saha Respýblıkasyndaǵy Iаna ózeniniń 8 shaqyrymdyq deńgeıin júzip ótipti. Sondaı-aq, qyzmet babymen Kókshetaý óńirine aýysqan kezde osy aımaqtaǵy biri 4, ekinshisi 6 shaqyrym bolatyn kishi Shabashy jáne úlken Shabashy ózenderin baǵyndyrypty.
Al onyń Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵyndaǵy Shalqar kólin bir demmen júzip ótkenine tikeleı ózimiz kýá boldyq. Shalqar kóliniń buǵan deıingi uzyndyǵy 17, eni 14 shaqyrym delinetin. Sońǵy jyldary kóldiń sýy ájeptáýir tartylyp qaldy. Sonyń ózinde de onyń eń alshaq jaǵalaýy 12 shaqyrymǵa jetip jyǵylatynyn arnaıy ólsheýish qural – navıgator arqyly anyqtaýdyń sáti tústi.
Shalqar kólinde jel jıi soǵyp turady. Á.Maýqulov ony kesip ótpek bolǵan kúni de jeldiń kúshtiliginen tolqyndar kól jaǵalaýyna ekilene soǵyp jatty. Qarsy betten soqqan qatty jeldiń basylatyn túri baıqalmaıdy. Jelge qarsy júzý – kim kimge de ońaı soqpaıtyny belgili. Sondyqtan Ámirhan da onyń basylǵanyn kúte turatyn shyǵar dep oılaǵanbyz. Joq, olaı bolmady. Ol bul oıymyzdy múldem teriske shyǵaryp:
– Aǵalar, sizder ıahtamen alǵa kete berińizder. 2-3 shaqyrymnan keıin kútip alarsyzdar. Men júzýdi bastaı bereıin, – dedi de tolqyndary taıdaı týlap jatqan úlken kólge qoıyp ketti.
Mine, osylaısha ol alǵashqy 2600 metr qashyqtyqty tup-týra úsh saǵat 22 mınótte júzip ótti. Iаhtaǵa kóterilip kózildirigin aýystyryp sý ishti. Eki mınótten keıin qaıtadan sýǵa kúmp berdi. Sodan keıin júrek jutqan jigit bir demmen taǵy da 3 shaqyrymdy artqa tastady. Bul joly Ámirhannyń úzilisi úsh mınótke sozyldy. Osy qysqa ýaqyttyń ishinde úsh dana órik jep, sý ishti.
...Mine, marafonshy 9-shy shaqyrymǵa da sharshamaı jetti. Qýyrylǵan kartop pen et jep, sál júregin jalǵap alǵan soń sýǵa qaıta sekirdi. “Aǵalar, maǵan endi alańdamaı-aq qoıyńyzdar. Kóldiń arǵy jaǵalaýynan bir-aq kútińizder”, – dedi ol bizge ózine-ózi senimdi túrde.
Inimizdiń aıtqanyn oryndaýǵa týra keldi. Sońǵy úlgidegi “Akvalaın” ıahtasymen Shalqar kóliniń qarsy jaǵalaýyna zyr etpeı, syr etip jetip bardyq. Kóldiń arǵy beti óte tereń eken. Jaǵasy syńsyǵan qamys pen qoǵadan kórinbeıdi. Apyrmaı, Ámirhan, sharshap qalmas pa eken? Aman-esen jaǵalaýǵa jetse jarar edi, – dep ishteı alańdap otyrmyz. Tańerteńgilik ekilene soqqan jel saıabyr tapqan. Aıdyn betinde biliner-bilinbes maıda tolqyndar ǵana júgiredi. Bir kezde jolbasshymyzdyń: “Áne, Ábekeń de kórindi. Qol soǵyp qarsy alaıyq”, – dep sańqyldaı shyqqan daýysy aınalany jańǵyrtyp jiberdi.
Mine, osylaısha oblystyń bas kedenshisi uzyndyǵy 12 shaqyrymǵa jýyq Shalqar kólin 9 saǵat 3 mınótte júzip ótti. Tushy sýmen salystyra qaraǵanda, tuzdy sýda júzý áldeqaıda aýyr soǵatyny sý sporty tájirıbesinde dáleldengen. Shalqar kóliniń sýy tuzdy ekeni belgili. Bul júrek jutqan jigitke ájeptáýir salmaq túsirip, kedergi keltirgenin, sondyqtan da oǵan kúsh-jigerdi eki ese artyq jumsaýǵa týra kelgenin de aıtqan jón. Áıtse de táýekeli tastaı azamat bul aýyrtpashylyqqa moıymady. Soǵan bola jigerin jasytpady. Shalqar kólinen biz osyǵan kýá bolyp oraldyq.
Ámirhan Maýqulovtyń endigi jerde alǵa qoıyp otyrǵan maqsatynyń biri – Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblystary aýmaǵyndaǵy áıgili Alakóldi júzip ótý. Al onyń uzyndyǵy 108, eń jalpaq eni 52 kılometr, eń tereń tusy 54, ortasha tereńdigi 22 metr ekenin eskersek – bul maqsattyń iske asýy ońaıǵa soqpaıtyny birden kórinedi.
Degenmen, tabandy minezinen taımaı kele jatqan júzgish jigittiń bul qashyqty da baǵyndyra alatynyna senim mol.
Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy.
Sýretterde: Ámirhan Maýqulov Shalqar kólin osylaısha júzip ótti.
Júzýdiń de júzýi bar. Uzyndyǵy ondaǵan, júzdegen shaqyrymdarǵa sozylatyn ashyq sý aıdyndary men kólderge shyǵyp ony júzip kesip ótýge ekiniń biriniń táýekeli jete bermese kerek. Batys Qazaqstan oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń bastyǵy Á.Maýqulovty osyndaı júreginiń túgi bar azamat dep aıta alamyz.
Ol kásibı júzgish emes. Tipti kerek deseńiz Ámirhan ózen-kóli joq jerde týyp-ósipti. Sýǵa júzýdi berirekte, on toǵyz jasynda úırenipti. Onyń bir baqyty Iаkýtııada qyzmet istep júrgen kezinde sýda balyqsha júzetin kánigi sportshylardan tálim-tárbıe alǵandyǵy.
Bizdiń búgingi keıipkerimiz alǵash ret Saha Respýblıkasyndaǵy Iаna ózeniniń 8 shaqyrymdyq deńgeıin júzip ótipti. Sondaı-aq, qyzmet babymen Kókshetaý óńirine aýysqan kezde osy aımaqtaǵy biri 4, ekinshisi 6 shaqyrym bolatyn kishi Shabashy jáne úlken Shabashy ózenderin baǵyndyrypty.
Al onyń Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵyndaǵy Shalqar kólin bir demmen júzip ótkenine tikeleı ózimiz kýá boldyq. Shalqar kóliniń buǵan deıingi uzyndyǵy 17, eni 14 shaqyrym delinetin. Sońǵy jyldary kóldiń sýy ájeptáýir tartylyp qaldy. Sonyń ózinde de onyń eń alshaq jaǵalaýy 12 shaqyrymǵa jetip jyǵylatynyn arnaıy ólsheýish qural – navıgator arqyly anyqtaýdyń sáti tústi.
Shalqar kólinde jel jıi soǵyp turady. Á.Maýqulov ony kesip ótpek bolǵan kúni de jeldiń kúshtiliginen tolqyndar kól jaǵalaýyna ekilene soǵyp jatty. Qarsy betten soqqan qatty jeldiń basylatyn túri baıqalmaıdy. Jelge qarsy júzý – kim kimge de ońaı soqpaıtyny belgili. Sondyqtan Ámirhan da onyń basylǵanyn kúte turatyn shyǵar dep oılaǵanbyz. Joq, olaı bolmady. Ol bul oıymyzdy múldem teriske shyǵaryp:
– Aǵalar, sizder ıahtamen alǵa kete berińizder. 2-3 shaqyrymnan keıin kútip alarsyzdar. Men júzýdi bastaı bereıin, – dedi de tolqyndary taıdaı týlap jatqan úlken kólge qoıyp ketti.
Mine, osylaısha ol alǵashqy 2600 metr qashyqtyqty tup-týra úsh saǵat 22 mınótte júzip ótti. Iаhtaǵa kóterilip kózildirigin aýystyryp sý ishti. Eki mınótten keıin qaıtadan sýǵa kúmp berdi. Sodan keıin júrek jutqan jigit bir demmen taǵy da 3 shaqyrymdy artqa tastady. Bul joly Ámirhannyń úzilisi úsh mınótke sozyldy. Osy qysqa ýaqyttyń ishinde úsh dana órik jep, sý ishti.
...Mine, marafonshy 9-shy shaqyrymǵa da sharshamaı jetti. Qýyrylǵan kartop pen et jep, sál júregin jalǵap alǵan soń sýǵa qaıta sekirdi. “Aǵalar, maǵan endi alańdamaı-aq qoıyńyzdar. Kóldiń arǵy jaǵalaýynan bir-aq kútińizder”, – dedi ol bizge ózine-ózi senimdi túrde.
Inimizdiń aıtqanyn oryndaýǵa týra keldi. Sońǵy úlgidegi “Akvalaın” ıahtasymen Shalqar kóliniń qarsy jaǵalaýyna zyr etpeı, syr etip jetip bardyq. Kóldiń arǵy beti óte tereń eken. Jaǵasy syńsyǵan qamys pen qoǵadan kórinbeıdi. Apyrmaı, Ámirhan, sharshap qalmas pa eken? Aman-esen jaǵalaýǵa jetse jarar edi, – dep ishteı alańdap otyrmyz. Tańerteńgilik ekilene soqqan jel saıabyr tapqan. Aıdyn betinde biliner-bilinbes maıda tolqyndar ǵana júgiredi. Bir kezde jolbasshymyzdyń: “Áne, Ábekeń de kórindi. Qol soǵyp qarsy alaıyq”, – dep sańqyldaı shyqqan daýysy aınalany jańǵyrtyp jiberdi.
Mine, osylaısha oblystyń bas kedenshisi uzyndyǵy 12 shaqyrymǵa jýyq Shalqar kólin 9 saǵat 3 mınótte júzip ótti. Tushy sýmen salystyra qaraǵanda, tuzdy sýda júzý áldeqaıda aýyr soǵatyny sý sporty tájirıbesinde dáleldengen. Shalqar kóliniń sýy tuzdy ekeni belgili. Bul júrek jutqan jigitke ájeptáýir salmaq túsirip, kedergi keltirgenin, sondyqtan da oǵan kúsh-jigerdi eki ese artyq jumsaýǵa týra kelgenin de aıtqan jón. Áıtse de táýekeli tastaı azamat bul aýyrtpashylyqqa moıymady. Soǵan bola jigerin jasytpady. Shalqar kólinen biz osyǵan kýá bolyp oraldyq.
Ámirhan Maýqulovtyń endigi jerde alǵa qoıyp otyrǵan maqsatynyń biri – Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblystary aýmaǵyndaǵy áıgili Alakóldi júzip ótý. Al onyń uzyndyǵy 108, eń jalpaq eni 52 kılometr, eń tereń tusy 54, ortasha tereńdigi 22 metr ekenin eskersek – bul maqsattyń iske asýy ońaıǵa soqpaıtyny birden kórinedi.
Degenmen, tabandy minezinen taımaı kele jatqan júzgish jigittiń bul qashyqty da baǵyndyra alatynyna senim mol.
Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy.
Sýretterde: Ámirhan Maýqulov Shalqar kólin osylaısha júzip ótti.
