Sóz soıyl...

BIRDE... Otan soǵysynyń áıgili partızany Qasym Qaısenov birde óziniń jekemenshik máshınesimen taý bókterine qaraı serýenge shyǵypty. Adam beınet shegeıin dese aıaq astynan emes pe, bókter jol­men kele jat­qan máshıne 3 metr tereń jolǵa aýnap ketedi. Aby­roı bolǵanda, Qa­se­keń qatty jaraqattan­ǵan­men, tiri qalady. Qyzyl ala qan bolyp emhanaǵa túsedi. Muny estip jylap-eńirep qurdasy Syrbaı Máýlenov je­te­di. Syrbaı mán-jaıdy, qalaısha mundaı jaıtqa tap bolǵanyn suraıdy. Qasym rýhy berik jan ǵoı. Egilip otyrǵan Syrbaıǵa syr bildirmeı, qarabaıyrlap jaǵ­daı­dy aıta bastaıdy: “Sondaı oıda joqta 3 metr qulama jardan aýnap-aq ketkenim!” – depti. Sonda kúızelip otyrǵan Syr­baı kóziniń astymen súze bir qarap alyp: – Bárekeldi, Qaseke-aý, sizdiń dardaı atyńyzǵa 3 metr degen uıat qoı. Bul sózińizdi men ǵana estıin. Menen bas­qaǵa 30 metrden quladym deńiz, – degen eken. Keıin Qasekeń jazylyp shyǵady. Kúnderdiń bir kúninde Syraǵańdy kóshede motosıkl qaǵyp ketip, emhanaǵa túsedi. Muny estip, endi Qasym kóńil suraı keledi. Kóńil surap otyryp Qasekeń: – Áı, Syrbaı, sen bul áńgimeni menen basqaǵa aıtpa, uıat bolady. Túıedeı Syrbaıdy torpaqtaı motosıkl qaqty degen ne sumdyq? Sen jurtqa KamAZ qaǵyp ótti de, sonda jarasady, – degen eken. B.SAǴYRBAI. Astana. KIIM ILGIShTEGI TÝǴAN KIKILJIŃ Grebeshkovaǵa bireý úılený toıynda kıimilgish syıǵa tart­qan bolatyn. Jarty jyldaı qozǵaýsyz shań basyp jatqan kıimilgishke Grebeshkovanyń kózi túsip: – Sereja, osy bizge kıimilgishti kim ákelip edi? – dep edi, kúıeýi selqos qalpy: – Qaıdam, – dep ıyǵyn qıqań etkizdi. – Sony bir jerge qaǵyp, iske jarataıyqta! – dep áıeli nyqtap edi, kúıeýi: – Jaraıdy, – dedi de teledıdar kórýge jaıǵasty. On kúndeı ótkende áıeli: – О́tkendegi kıimilgish áli qozǵaýsyz jatyr-á!? – dep edi, kúıeýi tańyrqaı: – Ne nárse deısiń? E, kıimilgish pe? Bir yńǵaıy keler, – dep kúmiljı qutyldy. Sodan alty aı ótkende áıeli: – Sen osy ana kıimilgishti ádeıi ilmeı júrsiń-á! Saǵan aıǵaı kerek, ilinisý kerek! – dep zirkilge basyp edi: – Basqasy qalyp, endi jetpegeni kıimilgish edi! Sony qaǵaıyn da, soǵan jip ilip, asylyp óle qalaıyn! – dep kúıeýi zirkilin odan asyryp árige jiberdi. Taǵy da birer aıdan soń kıimilgish aralarynda qaǵytpa áńgimege arqaý boldy. – Erkekpin deıdi! Bir kıimilgishti qaqpaǵanyna eki jyldyń júzi boldy. – Basqasy bitip, bar pále sol kıimilgishke tirelip edi... Sodan bir jarym jyl ótkende Grebeshkovanyń eki jarym jastaǵy balasy birde: – Áke, kıimilgishti qaqsańyzshy, – dep qaldy. Ákesi uıalǵanynan álgi kıimilgishti qutty ornyna turǵyzdy-aý áıteýir. Grebeshkov otbasy bul kúnniń “baqytty” sátteriniń sońy ekenin bilmedi... Úıde únsizdik ornady... ásheıinde tilge tıek eter kıimilgish qaǵylǵaly qashan. Osyndaıda tilge tıek bolar kıimilgishti izdep zaryǵady. Ne kerek, ekeýden ekeý tympı oınaǵannan ótken qorlyq joq eken. Anda-sanda: – Tuzǵa qol jalǵashy. – Minekı. – Qoqysty shyǵar. – Jaraıdy, – degennen árige bara almaıdy. Sóıtip júrgenderinde, bir kúni Grebeshkov qyzyp kelip qabyrǵaǵa soǵylyp, ilinip turǵan kıimilgishti jerge túsirip alǵany... Sóıtip, nesin aıtasyń, nıetteri qabyl bolyp, otbasyǵa qurdymǵa ketken “baqytty” kúnderi qaıta oraldy... Aýdarǵan  Baqtybaı JUMADILDIN. ALÝAN TÚRLI ÁNShILER Bul kúnde ne kerek, Ánshi men án de kóp. “Áý” degenniń bári – ánshi, Bári “juldyz” – malades! Bireýi ary-beri júrip aıtady, Bireýi sileıip turyp aıtady. Áp-ádemi ándi buzyp, Áýenin buryp aıtady. Bireýi qyryldap aıtady, Bireýi yryldap aıtady. Qolqasyn “astma” alǵandaı, Keýdesi syryldap aıtady. Júnin julǵan taýyqtaı etip, Kóp-kórim ándi jyrymdap aıtady. Daýystan dym joq taǵy biri, Maǵynaǵa mán bermeı, Ánniń sánin ketirip aıtady. Bireýi yńyrsyp aıtady, Bireýi qylymsyp aıtady. Bireýi jylap aıtady, Kóziniń jasyn bulap aıtady. Shyń basyna shyǵyp alyp, Tereń quzǵa qulap aıtady. Bireýi kúlip aıtady, Qasqyrsha ulyp aıtady. Aıta berseń án aıtýda ádis kóp, Bárinen de ánshisymaq ártis kóp. Aımuhanbet BEISEMBEKOV. Shyǵys Qazaqstan oblysy. GÚLDIŃ ALLERGIIаSY Pyqyp qurdas habarlasyp: – Ildeke, kezigeıik, taǵy bir mańyzdy másele bar, – dedi. – Baıaǵy gúldiń jyry ma? – dep edim: – Dáp ózi! – dep, keziger jerimizdi aıtty. Onyń ótkendegi aıtqan “gúl jyry” esime túsip otyr. – Kóresini úıdegi gúl­den kórdim! – dep bas­taǵan bolatyn áń­gi­me­sin. – Aldy­men únimdi óshirdi! Daýysym zildene shyqsa boldy úıdegi: “Aqyryndat! Daýsyńnan gúl solyp qaldy!” deıdi bajy­raıa... Pá­leketiń de sezimtal ma, báseńsı qalsam – sol­by­raıyp solyp qalǵan neme tez-aq qaıta qal­py­na ke­ledi... Pále­ket tek ma­ǵan “ar­nal­ǵan ba”, áıeldiń ózi óki­rip-baqyrsa da miz baqpaı qulpyrǵan qalpynda turady... Al bala bitkenge tipten titirkenbeıdi de. Al dastarqan shetine shólmek kele qalsa boldy, gúl qurydy deı ber. О́tkende qonaq shaqy­ryp, olar ketkenshe gúl ataý­ly­ny kórshi úıge qamaı turýǵa týra keldi. Nege ekenin, pálekettiń “obek­tisi” men... Aqyryp-baqy­rýdy tyıyp, báseń daýyspen qyjylymdy qylǵyna otyryp aıtsam da solyp sormańdaı bola qalady... Balamnyń “gúl qury­dy!” degeninen selt etip, oıym pyshyrap, aıtyp otyrǵanymdy umytyp aýzym jabyla qoıady. Birde úıdegi: “Jýynyp-shaıy­nyp, saqal-murtyńdy alyp júrshi. Sezimtal neme sony da sezedi. Qarashy, keshe ǵana kórim edi, seni kórip kúńgirttene qa­lypty” dedi. Ásirese, ashy sýǵa allergııasy álepet, urttap kelgen kúni únsiz úrpıisip, erte jatyp eseńgirep tynamyn. Úıdegi birde: “Pı­ǵy­lyńdy túze!” Qýlyǵyńa quryq baıla! Aram oıdan aryl!” dep gúl bit­kenniń topyraǵyn aýys­tyryp qaıtadan otyrǵyzǵany bar, – degen Pyqyptyń “ma­ńyzdy máselesi” jal­ǵasyn tappaqshy. Kútip otyr eken: – Kel Ildeke, pá­le­ketten qutyldym! – dep áńgimesin tike “gúl jyrdan” órbitti. – Bir bilgishtiń deýimen ja­pon­nyń bir apparatyn satyp alyp edim, sap tı­yldy! Appa­rat sha­ǵyn, alaqannan kórin­beıdi. Úıge kirgen boıda knopkisin basyp gúl­des­te tur­ǵan tusqa taqaý tas­taı sa­la­myn... Aqyr-baqyr, “ishirtkińdi” úıde de ish... aınalaıyn apparat bári-bárin ózine qabyldap qurdymǵa jiberedi... – dep jańqaltasynan alyp “qutqarýshysyn” kórsetti. Japondardyń oılap tappaı­tyny joq, paraqshasynda bári jazylypty, naǵyz Pyqyptyń izdegeni osy bolyp shyqty. Pyqyptyń aıtýynsha, ózi jyp-jylmaǵaı bolyp sútten aq, sýdan taza kezinde áıeli oı­qastaı odyrańdaı qalsa boldy, appara­ty­nyń keri pýltin túrte qoısań – gúl ataýly solmaq túgil boıynan soraqy ıis shyǵaryp soıqannyń kókesin kórsetedi eken... Sodan beri Pyqekeńniń degeni bolyp, ásirese, qulaq ty­nysh, júıke ornynda, jaıma­shýaq tirlikke kóshipti. Tek appa­rattyń qymbattaý bolsa da úsh aıda batareıkasyn aýystyryp turýdy umytpasa bolǵany. Kenje ERKIN. Taldyqorǵan. POLISIIаDAǴY "PAI-PAI!" MAI qyz­met­keri ýdaı mas júr­gizýshini toqtatady. Álgi kóliginen shyǵa sala qulap túsedi de: – Qurydym, endi kýáligimnen aıyrylamyn, – dep jylap qoıa beripti. Sóıtse MAI qyzmetkeri: – Bes myń dollarǵa bás­te­seıik, kýáligińnen aıyrylmaısyń! – depti. *  *  * Tergeý kezindegi áńgime. – Siz para alyp pa edińiz? –  Iá. – Bir ózińiz be? – Bir ózim. – Kóp alyp pa edińiz? – Qalaı aıtsam eken... – Eki adamǵa jete me? – Jetkende qandaı! – Onda “para almaǵan...” dep jazamyz. *  *  * Polısııa qyzmetkeriniń áıeli egiz ul týyp, ujym­da­ǵylardyń bireýi: – Bir-birinen aınymaıdy deısiz, al siz olardy qa­laı ajyratasyz? – dep suraǵanda: – Áýre bol­maı-aq, bas bar­maqtaryn sııaǵa malyp aq qaǵazǵa túsire qoıamyn, – degen eken. *  *  * Jol polısııasy saıajaıy­na baǵyt alǵan júrgizýshini toqtatyp birden: – Sizden 500 teńge aıyppul! – deıdi. – Bútin myń teńgelik edi, maıdalaı alasyz ba? – Maıdalap qaıtemiz, qaıtaryńyzda osy jolmen ótedi emessiz be!.. QOShQARDYŃ   NAǴAShYSY Mátjan bı ómirinde sózden tosylmaǵan dep aıtady. Degenmen, “Máteke, sizdiń utylǵan kezińiz boldy ma?” dep suraǵandarǵa: – Áı, qaraqtarym-aı, men sózdiń parqyn bilmeıtinderden kúnige utylam ǵoı, – deıdi eken. Biraq ol bir jas kelinniń ózine aıtqan ýytty áziline rıza bolǵanyn aıtyp júripti. Bir balasyn úılendirgennen keıin ol aýyryp, júdep ketipti. Ony ýaqytsha naǵashylarynyń aýylyna jibergen. Taza aýada dámdi tamaq iship, áldenip qaıtsyn degeni. Sodan keıin osy úıdiń bir qoshqary da keselge ushyrap, malǵa ilese almaı qalǵan. Álgi jańa túsken jas kelinine atasy: – Kelin, myna qoshqardy bólektep jemdeshi, jaqsy bolyp keter, – depti. Sonda kelini mıyǵynan kúlip: – Ata, osy qoshqardyń naǵashy jurty bolsa, muny da soǵan jibersek qaıtedi? – degen eken. Kelininiń osy áziline Mátjan shek-silesi qata kúlip, rıza bolǵan. Kóp uzamaı táýir bolǵan balasyn da qaıta aldyrtypty. Serjan ShÁKIRAT. Aqtaý. IShÝ Sharap ishtim... Qara kúshtiń bári aınaldy jigerge, Sanamda sap jer qalmady sabyr týyn tigerge. Sylqyldady, bylqyldady, kúı kóńilim balbyrap, Abyroı men ataǵymnyń basy tómen salbyrap, Saıǵa shapty, aıǵa shapty arystan bop batylym, Qyzǵa uqsatyp Momynbaıdyń qylmyńdaǵan qatynyn. Mine, búgin aına aldynda solyp turmyn... Baıqaımyn, men araqty emes, keshe araq meni ishipti. Bekqoja JYLQYBEKULY. Astana. MAǴYNASY MAIYSQAN MAQALDAR Jańa qazaq  maqtansa – Aǵylshyn tilin  bilem der. *** Syrahana jaǵalaǵannyń shóli qanbaıdy. *** Sana jeńbegendi – para jeńedi. *** Baıdyń sharapaty  tıer tar jerde, MAI-dyń kesapaty tıer ár jerde. *** Jýrnalıstiń jazǵany – kerim, Jegeni – jelim. *** “Á” dese, “má”  degen qatynnan bez, “Al” emes, “ber” degen jaqynnan bez. *** Mastyń tiline mılısııa túsinedi. *** Qudalyqta kıgen ton kelte bolmas. *** MAI-dyń toqtatqanynan, Dámetkeni qyzyq. Ermahan ShAIHYULY. Almaty.