Omartashy

Bal arasyn ósirý ońaı emes. Bul jumys tııanaqtylyqty asa qajet etedi, deıdi omartashy Pa­vel Serdıýk. Onyń aıtýynsha, mun­daı kásipti omarta ornalasatyn oryndy tańdaýdan jáne qajetti qural-jabdyqtardy satyp alýdan bastaý kerek. Bul úshin omarta ornalastyrylatyn jer telimi jelden jaqsy qorǵalǵan, qurǵaq jerden tańdalǵany du­rys. Sonymen qatar, bolashaq omartanyń aınalasynda orman nemese aǵash shoǵyrlarynyń, baý-baqshalardyń, aralar bal tarta alatyndaı gúl­der men shóp­­­ter ósken dalalyq aýmaq­tardyń bolýyn eskergen abzal. Omartany ornalastyrǵan kezde ara uıalarynyń qurylysyna mán berýdiń de mańyzy zor. О́ıt­keni, onyń sapasy jumys isteýge qabiletti aralar tobynyń qalyptasýyna, sonymen qatar, omartashynyń eńbek ónimdiliginiń artýyna yqpal etedi. Pavel Gennadevıch Serdıýk – joǵary bilimdi ınjener-mehanık, alaıda, jastaıynan omarta ustaıtyndar qatarynda. Jas­taıy­nan ákesine qolǵabys jasaǵan bala Pavel omartashy kásibimen aınalysýǵa qyzyǵýshylyǵy oıanyp, 1973 jyldan bastap kómekshi bolýǵa jaraıdy. Sóıtip, joǵary synypta oqyǵannan bastap omarta isi qyzyqtyryp, qoly bos kezinde ákesine kómektesýge tyrysady. Baldy ejelden taǵam retinde tutynýmen qatar, halyqtyq emdeý dástúrinde de túrli syrqattarǵa jıi qoldanǵan. Sol sebepti de ony tek taǵam retinde ǵana emes, túrli emge paıdalanýǵa bolady. Alǵashqy aralar Qazaqstanǵa osydan bir jarym ǵasyr buryn О́skemenniń irgesine ákelinip, qolǵa úıretile bastapty. Sondyqtan da Shyǵys Qazaqstan oblysy kúni búginge deıin elimizdegi omarta sharýashylyǵynyń otany sanalady. Al Qazaqstanda óndiriletin bal ónimderiniń 90 paıy­zy oblysqa tıesili eken. О́ńirdegi osyndaı kó­ne omarta­shylardyń biri, tipti, 40 jyl boıy bal ón­dirýmen aınalysyp kele jatqan birden-bir semeılik omartashy Pavel Serdıýk ekenin qala turǵyndary jaqsy biledi. – Baldyń paıdasy óte kóp. Máselen, baldyń bir túri asqazanǵa, endi biri júrekke paıdaly dep jatady. Degenmen, ónimniń kez kelgen túrinde paıdaly zattar baryn aıtqym keledi. Sondaı-aq, ara sha­rý­ashylyǵymen aınalysý barysynda alynatyn kóptegen paıdaly ónimder de bolady. Máselen, bal balaýyzyn, propolısin, analyq súti men tozańyn paıdalanýǵa bolady. Sonymen qatar, óli bal arasynan jasalǵan tunba da óte paıdaly. Ony býyn aýrýlaryna em retinde qoldanady. Eń bas­tysy, taza tabıǵı ónimdi paıdalanyp, em sharalaryn durys jasaı bilse bolǵany. Paıdalaný jolyna da mán bergen durys, Qazaqstan Respýblıkasynda dala­lyq bal ara­lary keń taraǵan. Olar Qazaq­­stannyń shyǵysynda jáne ońtústiginde kóp kezdesedi. Men ósirip jatqan bal aralary osy dalalyq bal aralar túrine jatady. Bal aralarynyń tirshili­gi klımatqa baılanysty bolyp ke­ledi. Biz qońyrjaı klımatta ornalasqandyqtan bir jyl tórt mezgilge bólinedi. Osy tórt mezgilde bal aranyń tirshiligi ár­túrli bolady. Biz kóbine jazda ju­mys isteımiz, – deıdi Pavel Ser­dıýk. Joǵary oqý ornyn bitirip, ınjener-mehanık mamandyǵyn alyp shyqqannan keıin, konstrýktor bolyp ótken 1990 jyldarǵa deıin qyzmet etedi. Biraq qysqartýǵa ushyrap, jumyssyz qalady. De­genmen, ol ákesinen úırengen omartashy isin jalǵastyrýdy nıet etedi. Bul turǵyda oǵan jyl­dar boıy ákesiniń qasynda júrip jınaǵan mol tájirıbesi úlken kómek bolady. Aıtarlyqtaı qıyn­shylyqtar da týǵyzbaıdy. Desek te qarajat jaǵy qolbaılaý bolyp, ótken jyldyń qańtar aıynda aqparat quraldarynan «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy arqyly shaǵyn nesıeniń beriletininen habardar bolady. Kóp ýaqyt ótkizbeı, birden memleket tarapynan usynylǵan kómekti alady. Osylaısha jumyspen qamtý ortalyǵyna ótinish pen bıznes jos­paryn usynyp, bes aı ótkennen keıin, 2 mıllıon 300 myń teńge kóleminde qarajatqa ıe bolady. Alǵan qarajatqa aralardyń jańa otbasylaryn, uıalaryn, taǵy da basqa bal óndirýge qajetti arnaıy qondyrǵylar satyp alyp, jumysyn jalǵastyrady. Bul óz kezeginde ónim sapasy men kóle­min arttyrýǵa múmkindik berip otyr. Búgingi kúni Pavel Serdıýk tur­ǵyndarǵa tabıǵı, eń bastysy, paı­daly ónim usynyp otyrǵan óńirdegi eń iri omartashylardyń biri. – Omarta kásibin jandandyrý úshin qoldaý kórsetken Úki­mettiń paıyzy tómen nesıesine rı­zashylyǵymdy bildiremin. Bo­lashaqta densaýlyqqa paıdaly tabıǵı taza bal ónimderin óndirýge kúsh sala bermekpin. Eń bastysy, el ekonomıkasynyń damýyna az bolsa da óz úlesimdi qosýdy basty mindetim dep sanaımyn, – deıdi omartashy Pavel. Omartashy Semeı óńirinde ara sharýashylyǵyn damytýǵa bar­­lyq jaǵdaıdyń baryn aıtady. Ol shákirt tárbıeleýge, ıaǵnı kez kelgen jasty úıretýge da­ıyn. О́ıt­keni, Semeıdiń balyn tek ózi­mizde ǵana emes, alys óńirlerde de joǵary baǵalaıdy eken. Ásirese, Reseı, Qytaı elderinde Pavel Ser­dıýktiń omarta ónimderi joǵa­ry baǵalanǵan. Raýshan NUǴMANBEKOVA. SEMEI. Sýretti túsirgen avtor.