Áriptestik pen yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi

Qazaqstan Respýblıkasy bir jaǵynan jáne Eýropalyq odaq pen onyń múshe memleketteri ekinshi jaǵynan qol qoıyp ratı­fı­kasııalaǵan Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly jańa kelisim bizdiń memleket pen álemdegi asa iri ıntegrasııalyq birlestik arasyndaǵy ózara is-qımyldyń jańa sapalyq kezeńge kóterilgenin bildiredi. Bul qadamdar Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń aǵymdaǵy on jyl­dyq­taǵy joǵary dıplomatııalyq belsen­diliginiń nátıjesi jáne El­basy Nursultan Nazarbaev júr­gizip otyr­ǵan kópvektorly saıasattyń stra­tegııalyq senimdiliginiń dáleli boldy. Memleket basshysynyń jo­ǵa­ry bedeliniń jáne onyń bel­sendi, pragmatıkalyq jáne jan-jaqty teńgerimdi syrtqy saıasa­tynyń arqasynda Qazaqstan TMD keńistigindegi Eýropalyq odaq­pen ekinshi býyn kelisimin bekit­ken birinshi ári ázirshe jal­ǵyz memleket boldy jáne negiz­gi saýda-ekonomıkalyq, ınves­tısııalyq áriptespen qarym-qaty­nastyń jańa kezeńine shyqty. Búgingi kúni elimizdiń damýy úshin jańa múmkindikterdiń ashy­lyp jatqandyǵy qýantady jáne ol bizdiń kompanııalardyń, memle­kettik mekemelerdiń jáne, ásire­se, azamattardyń eýropalyq árip­tes­termen ózara tıimdi ynty­maq­tastyq ornatýy úshin úlken mańyzǵa ıe. Qazaqstan men Eýropalyq odaq­tyń 20 jyldan astam ýaqyttan beri júrgizgen jemisti qarym-qaty­nasy, onyń ishinde Qazaqstan Respýb­lıkasy men Eýropalyq qoǵamdas­tyqtar jáne oǵan múshe memleketter arasynda 1995 jyly qol qoıylǵan qoldanystaǵy Áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim (ÁYK) negizinde olardyń senim­di jáne júıeli damýynyń berik irgetasy qalanǵan bolatyn. Biz­diń elder arasyndaǵy qazirgi zamanǵy qatynastar ózara senimdilik­ti, salıqaly pikir almasý ar­qyly yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge degen ázirlik pen ashyq­tyqty, sondaı-aq, yntymaq­tastyqty odan ári jalǵastyrýdyń jarqyn bolashaǵy bar ekendigin kórsetedi. Jańa Kelisimniń qajettiligi búgingi kúnniń shynaıy jaǵdaıyna sáıkes Qazaqstannyń ishki damýynyń ózekti mindetterin sheshý, eýropalyq ıntegrasııalyq jáne ınstıtýttyq-quqyqtyq reformalar tájirıbesine súıený, Eýropa memleketterimen tehnologııalyq, energetıkalyq, kóliktik, saýda-sattyq baǵyttarynda ynty­maqtastyqty keńeıtý mańyzdy­lyǵymen anyqtaldy. Qazaqstan ózindik erekshelikteri men ulttyq múddesin eskere otyryp sapaly evolıýsııalanǵan jaǵdaıda Eýropalyq odaqpen jańa Kelisim bizdiń memleketimizdiń beriktiligi men turaqtylyǵynyń qosymsha tetikterin túzip, elimizdiń jedeldetip damýy úshin jaǵymdy syrtqy ortany qalyptastyrýǵa yqpal etetin bolady. EO-men jańa Kelisimdi bekitý Qazaqstan tańdap alǵan ulttyq baǵytqa, «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasyn júzege asyrýǵa, «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasa­tyna, «100 naqty qadam» Ult Jos­parynyń bes ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrýǵa tolyqtaı sáıkes keledi. Biz ekonomıkany ártaraptandyrý, jasyl ekonomıkaǵa kóshý, memlekettik basqarý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha eýropalyq áriptesterimizdiń aqyl-keńesteri men tájirıbelerin keńinen paıdalanýǵa qol jetkize alamyz. Qazirgi kúni ekonomıkalyq dıplomatııanyń asa úlken mańyzǵa ıe bolyp kele jatqanyn eskere otyryp, Eýroodaqpen jańa Kelisimniń asa mańyzdy quramdastarynyń biri onyń ekonomıkalyq bóligi ekenin atap ótý kerek. Osyǵan oraı biz jańa Kelisim Qazaqstannyń ekonomıkalyq múddelerin qorǵaýǵa jáne alǵa bastyrýǵa arnalǵan qazirgi zamanǵy irgetasy bola alady dep senemiz, bul syrtqy saıasat vedomstvosynyń negizgi mindetteriniń biri bolyp tabylady. Jańa Kelisim ózara is-qımyldyń kókjıekterin aıtarlyqtaı keńeıtedi jáne Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy yntymaqtastyqqa arnalǵan, onyń ishinde Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna (DSU) jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­qa qosylǵandyǵyn eskersek, jańa múmkindikter ashady. Osy oraıda Kelisimdi júzege asy­rý halyq­aralyq uıymdar sheń­berinde, onyń ishinde EAEO aıasynda qabyldanǵan qazaqstandyq mindet­terge qarama-qaıshy kelmeıtinin atap ótken jón. Eýroodaqpen jańa Kelisim munyń aldyndaǵy kezeńderde qol jet­kizgen jaǵymdy úrdisterdi jal­ǵastyrýǵa jáne shyn máninde strategııalyq – teń quqyly jáne ózara tıimdi – áriptestikti nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan men Eýroodaqtyń jańa turpattaǵy ozyq ózara is-qımyly men tıimdi jumys júıesi memleketter arasyndaǵy qarym-qatynastar qalaı damýy tıis ekendiginiń jarııaly úlgisi bolady dep senemiz. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jaqynda Eýropalyq Komıssııanyń tóraǵasy Jan-Klod Iýnkermen kezdesýinde jarııa etkendeı, Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim osy jyldyń 1 mamyrynan bastap ýaqytsha qoldanysqa engiziletin bolady. Ýaqytsha qoldanys aýqy­my Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasynda ózara kelisildi jáne Eýro­odaqtyń sáıkesinshe dıplomatııalyq notasynda resmı bekitildi. Tarap­tar ýaqytsha qoldanys tártibin Kelisimniń Eýroodaqtyń 28 múshe memleketiniń ulttyq parlament­terinde ratıfıkasııalaýdan ótkenin kútpeı, Eýropalyq Komıssııanyń quzy­retine enetin bóligin oryndaı berý múmkindigi bolýy úshin engizdi. Ýaqytsha qoldanys tárti­binde Kelisimniń saıası bóligi de, eko­nomıkalyq bóligi de iske qosylady. Keńeıtilgen áriptestik jáne yn­tymaqtastyq týraly jańa kelisim kúshine engenge deıin Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy ýaqytsha qol­danyspen qamtylmaǵan quqyqtyq qatynastar 1995 jyldan bergi qolda­nystaǵy ÁYK-ge sáıkes retteletin bolady. Kelisim kúshine engennen keıin 1995 jyldan bergi qoldanysta bolǵan ÁYK-niń kúshi joıylady. QR men EO arasyndaǵy ekijaqty qatynastardy ornatýda jáne damytýda aıtarlyqtaı ról atqarǵan qoldanystaǵy ÁYK-niń mańyzyn tómendetpesten, onyń úlgilik kelisim bolǵanyn jáne onyń kóptegen erejeleri moraldyq turǵydan eskirgenin atap ótken jón. Osyǵan oraı, Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimde qarastyrylǵan birqatar qaǵıdatty turǵydan mańyzdy tustarǵa nazar aýdartqym keledi. Atap aıtqanda, jańa qujatta buryn, ıaǵnı 1995 jylǵy ÁYK-de qarastyrylmaǵan jáne Qazaqstan men Eýroodaqtyń ózara is-qımy­lyn belsendi damytatyn salalar boıynsha yntymaqtastyqtyń quqyqtyq jańa negizderi qalandy. Olar: ǵarysh­tyq qaýipsizdik, jappaı qyryp-joıý qarýlaryn taratýǵa qarsy kúsh-jiger jumsaý, terrorızmdi qarjylan­dyrýmen kúres, terrorızmge, atý qarýlaryna jáne jeńil qarýlanýlarǵa qarsy turý, kıberqylmyspen kúres, derbes derekterdi qorǵaý, mem­lekettik qyzmet salasyndaǵy ynty­maq­tastyq, azamattyq qorǵanys, klımat­tyń ózgerýi, densaýlyq saqtaý, memlekettik qarjylardy basqarý, salyq salý salasynda yntymaqtasý. Jańa Kelisim Qazaqstan men Eý­roodaq arasynda yntymaq­tastyqtyń 15 salasy boıynsha dıalog ornatýdy jáne sony nyǵaıtýdy qarastyrady, atap aıtqanda, turaqty saıası dıalog, syrtqy saıasat jáne qaýipsizdik máseleleri boıynsha dıalog, ekonomıkalyq dıalog, turaqty damý máseleleri boıynsha dıalog, josyqsyz salyq tájirıbesiniń aldyn alý maqsatyndaǵy dıalog, halyqaralyq qaýipsizdik pen daǵdarystardy basqarý máseleleri boıynsha dıalog. Qazaqstan men Eýroodaq adam quqyqtary bo­ıyn­sha qoldanystaǵy únqatysýdy keńeı­týge, azamattyq qoǵamnyń róline qatysty únqatysýdy nyǵaıtýǵa, kólik máselesi boıynsha dıalogqa, eńbekpen qamtý salasynda laıyqty eńbek jaǵdaıyn qamtamasyz etý men saıasat salasyndaǵy dıalogqa, ınnovasııa salasyndaǵy saıasat boıynsha dıalogqa, memlekettik qyzmetterdiń sapasyn kóterýge baǵyttalǵan sharalar týraly dıalogqa, keden isi boıynsha turaqty dıalogqa, sanıtarlyq jáne fıtosanıtarlyq máseleler boıynsha dıalogqa kelisti. Qazaqstan men Eýroodaq jańa Kelisimdi ózderi qamtıtyn kez kelgen sala boıynsha jekele­gen halyqaralyq sharttardy bekitý arqyly tolyqtyra alady. Taraptar ónerkásip salasynda da jekelegen sharttardy bekite alady. Qazaq­stan men Eýroodaq avtokólik, temir­jol tasymaldary, ishki sý jol­dary boıynsha tasymaldar jáne áýe tasymaly naryqtaryna ózara qol­je­timdilik sharttaryn retteı­tin naqty kelisimderdi bekite alady. Sondaı-aq, jańa Kelisim yntymaq­tas­tyqtyń birqatar salasy boıyn­sha, onyń ishinde halyqaralyq stan­darttar negizinde retteýshilik jaqyn­dasýlardy qarastyrady. Osy mańyzdy memleketaralyq qujatta bas bostandyǵy, qaýipsizdik jáne ádildik, sondaı-aq, ishki qaýip­siz­­dikti qamtamasyz etý úshin quqyq qor­ǵaý organdarynyń ózara is-qı­myl­­daryn qamtamasyz etý má­sele­lerine asa kóp mán berilgen. Ta­rap­tar salalyq ekonomıkalyq ózara is-qı­myldy nyǵaıtýǵa, sondaı-aq, gýma­­nı­tarlyq jáne áleýmettik sa­la­­lar­da yntymaqtasty nyǵaıtýǵa kelisti. Ǵylymı qoldanystaǵy ekonomıkany qurý jáne onyń álemdik deńgeıde básekege qabilettiligin qamtamasyz etý boıynsha basym­dyq­tardy eskere otyryp, Qazaqstan Eýroodaqpen ınnovasııa jáne ǵylymı izdenister salalarynda tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa múdde­li. Osyǵan oraı, jańa Kelisim ınnova­sııany damytýdy, Eýroodaq baǵdar­lamalaryna qoljetimdilikti jeńildetýdi, birlesken zertteý jáne ın­novasııalyq jobalardyń nátıje­lerin kommersııalaýǵa qoldaý kórse­týdi yntalandyrý boıynsha taraptardyń yntymaqtastyǵyn tereńdetýdi qarastyrady. Sózimdi qorytyndylaı otyryp, Eýroodaqpen jańa Kelisim eýro­palyq ınstıtýttarmen de, Eý­ropa memleketterimen de barlyq deńgeıde ári qaraı yntymaqtasýdy tereń­detýdiń berik negizin qalaıtyndyǵyn, sondaı-aq, Qazaqstannyń odan ári saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń qozǵaýshy kúshi bolatynyn taǵy da atap ótkim keledi. Erlan YDYRYSOV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri