Mıras • 04 Qyrkúıek, 2024
Ejelgi kóshpelilerdiń jaýyngerlik ónerin zerttegen orys ǵalymy A.I.Mazaev jáne mońǵol oqymystysy O.Namnandorjylardyń eńbeginde ertedegi ǵun, saq dáýirinde el ishindegi mergenderdi synaıtyn: teńge atý, jebe jarystyrý nemese oq ozdyrý, kergen teri atý (saranpaı), jalaý atý, sur (qaıys) atý degen saıys túrleri bolǵan dep jazady.
Jádiger • 29 Tamyz, 2024
Ejelgi túrikter qonystanǵan ólkeniń biri – qazirgi Baı-О́lke dalasy. 2009 jyly Mońǵolııa Ǵylym akademııasy «Túrkitaný» ortalyǵy ázirlep, Ulanbatyr qalasynda jaryq kórgen «Baı-ólke aımaq terrıtorııasyndaǵy tarıhı eskertkishter» atty albom-kitapqa atalǵan ólkeden tabylǵan 80-nen astam ártúrli poshymdaǵy balbal tizimge alynypty.
Mıras • 28 Tamyz, 2024
Qyrǵyz halqynyń ataqty jyry «Manas» eposynyń ekinshi kitabyndaǵy «Kóketaıdyń asy» atty bólimde: «Jaısańbaıdyń mańǵuly, Túıe ústinen oq atty, Kúrkirete boratty, Túıe myltyq kúrkirep, Jaýǵan oqqa bettemeı, Nesqaranyń áskeri, Josyp berdi dúrkirep...» deıtin joldar bar. Sol sııaqty qazaqtyń úlken aqyny Ilııas Jansúgirov «Kúıshi» poemasynda: «At saılap, qylysh qaırap, sarbaz erler, Zeńbirek atanǵa artqan naızagerler, Jarqyldap sybyzǵyly kúı tartqandaı, Alataý berik qorǵan jumaq jerler» dep jyrlaǵan eken. Sol sııaqty akademık Álkeı Marǵulan ertede qazaqtar jaýǵa qarsy túıe myltyq qoldanǵany týraly derek keltirip (Margýlan, 1987. T-1. 167-b), bul qarýlar qazirgi tańda Omby qalasynda mýzeıde tur depti.
Tanym • 27 Tamyz, 2024
Burynǵy zamanda atalarymyz el qorǵaýdyń qamy úshin árqıly jaýyngerlik jattyǵýlar jasaıtyn bolǵan. Sonyń biri sarbazdardyń – mergendik ónerin shyńdaý tásili. Mysaly, kórnekti jazýshy Ilııas Esenberlın «Kóshpendiler» tarıhı trılogııasynda: «Mergender jamby atyp, kerilgen teri atyp saıysqa tústi» dep jazady.
Jádiger • 22 Tamyz, 2024
Halqymyzdyń aýyzeki turmystyq sózinde «sirgeli taıynsha» degen tirkes bar. Mundaǵy «taıynsha» ataýyn bárimiz bilemiz. Al kelesi sóz «sirge» haqynda aıtar bolsaq, «Qazaqtyń etnografııalyq kategorııalar, uǵymdar men ataýlardyń dástúrli júıesi» atty bestomdyq ensıklopedııanyń tórtinshi tomynyń 308-betinde: «Sirge – enesin emýge múmkindik bermeý úshin tóliniń tumsyǵyna taǵylatyn qurylǵy», degen anyqtama berilipti.
Mıras • 21 Tamyz, 2024
Bul – qazaqtyń mergendik óneriniń bir túri. Saıysqa tek naǵyz synalǵan mergender qatysatyn bolǵan. О́ıtkeni alaqandaı teńgeni atyp túsirý úshin mergen uzaq jyl jattyqqan, ábden ysylǵan, sadaq kózdeýdiń qyr-syryn jetik meńgergen ári teńge atý kezindegi aýa raıynyń qubylysyn, jeldiń baǵytyn jáne aýanyń ylǵalyn taǵy basqa janama faktorlardy tereń meńgergen bolýǵa tıis.
Tanym • 20 Tamyz, 2024
Qazaqtyń mergendik ónerinde oq ozdyrý nemese jebe jarystyrý deıtin úrdis bar. Bul saıystyń basty qaǵıdaty – jebe nysanǵa tııý mańyzdy emes, qarsylasynan oǵyn ozdyrý, ıaǵnı jebesin alysqa qadaý basty shart. Osy saıys arqyly kóshpeli babalarymyz mergenderdiń oǵy jetken qashyqtyqty eske ala otyryp, mergender qosynyn jasaqtaıtyn bolǵan, ıaǵnı 75 qulashtyq, 100 qulashtyq, 150 qulashtyq, 200 qulashtyq (bir qulash shamamen 165-175 sm) sadaqshylardy iriktep alyp, mergender shebin jaıatyn bolǵan.
Jádiger • 15 Tamyz, 2024
Dombyra – halqymyzdyń tól murasy, ǵasyrlar boıy qazaqtyń muńy men sherin tarqatyp, kóńilin jeńisine sharyqtatyp, jeńilisinde demegen, armanyn asqaqtatyp, óristetken aspaby. Mysaly, qara óleńde «Dombyram eki ishekti, betiń qaqpaq, О́zińe perne baılap ishek taqpaq, Basyńa úki qadap jelpildetip, Qyzyǵy – kúmbirletip qolmen qaqpaq», dep sıpattaıdy.
Talbesik • 12 Tamyz, 2024
Turymtaı (Falco columbarius) – suńqartektester tobyna jatatyn óz aldyna dara tuqym. Onyń jaratylys túri ıtelgi men suńqarǵa uqsaıdy. Aıyrmashylyǵy – olardan dene-turpaty kishi, jaǵaltaımen shamalas. Tús-reńi jaǵynan: aq, quba, qyzyl shubar bolyp úshke bólinedi.
Jádiger • 09 Tamyz, 2024
Qazaqtan shyqqan ǵulama, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń negizin qalaýshy hám tuńǵysh prezıdenti, mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Qanysh Sátbaevtyń dombyrasy Almaty qalasyndaǵy Memlekettik ortalyq mýzeı qorynda «KP 16730/1» rettik nómirmen saqtaýly tur.
