Saýda-sattyq pen saýyq-saıran

Jýyrda Finprom.kz saıty birqatar statıstıkany jarııalaǵany bar. Bizdiń nazarymyzǵa eki derek ilindi. Ekeýiniń de astaryna úńilsek, qazaq qoǵamynyń kásipke degen kózqarasyn, bizdegi kásiptiń damý baǵytyn, naryqtaǵy baǵanyń qubylýyn, tipti qazaq qoǵamynyń búgingi suranysyn, tirek eter qundylyǵyn kórsetedi. Al álgi derekterge toqtalar bolsaq, biri elimizdegi qonaqúıler men shıpajaılar sanynyń óskenin, ekinshisi kóńil kóterý men óner salasyna salynǵan ınvestısııa kóleminiń artqanyn kórsetetin málimetter. Árıne «ósim bar» degendi estigende ekonomıkanyń osynaý salalary damyp jatyr eken dep qýanyp qalýyńyz múmkin. Biraq bul derekter bizdiń kásipkerlikke qatysty ustanymymyzda óndiristen góri qyzmet kórsetýge kóbirek kóńil bóletinimizdi ári qoǵamda bul salalardyń damýyna yńǵaıly jaǵdaıdyń qalyptasyp otyrǵanyn baıqatady. Tipti bul derekter óndiriske beıim sananyń qalyptaspaǵanyna da naqty dálel bolady.

19 Jeltoqsan, 2019

«Búginshil» bolyp baramyz-aý...

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el halqyna arnaǵan Joldaýynda Úkimetke mańyzdy bir tapsyrma júktegen-di. Prezıdent «Jumys isteıtin azamattar ózderiniń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin belgili bir maqsatqa, sonyń ishinde baspana satyp alýǵa nemese bilim alý úshin paıdalaný máselesin jyl sońyna deıin pysyqtaýdy Úkimetke tapsyramyn» degen edi. Al jyl bolsa aıaqtalyp kele jatyr. Biraq tıimdi mehanızm ázirleý tym qıyn sharýa bolatyn túri bar.

26 Qarasha, 2019

Beıjińniń aýasyn mysal etemiz-aý...

Jaqynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jańadan ázirlenip jatqan ekologııalyq kodekste qorshaǵan ortany lastaǵandarǵa salynatyn ákimshilik aıyppuldy 10 esege ósirý tetikterin qarastyryp jatqanyn estidik. Sóıtip memleket tabıǵat pen onyń resýrstaryn keler urpaqtan «qaryzǵa alǵan» búgingi býyndy aıyppul arqyly jónge salýdy kózdegen tárizdi. Al biz 10 eselik aıyppuldy qoldaımyz. О́ıtkeni tabıǵatymyzdyń tozyp bara jatqanyn baıqap júrmiz. Áıtpese tym kóp aıyppuldyń nesi jaqsy deısiz?! «Sergekterdiń» ózi selt etkizetindeı «bedelge» ıe bolǵaly qasha-a-an?!.

21 Qazan, 2019

Nemquraıly bolmasaq kerek-ti

HIH ǵasyrda Soltústik Amerıka qur­ly­ǵyn at tuıaǵynyń dúbirine bólegen malshylar ótken. Bizge vestern fılmderi arqyly jaqsy tanys «kovboılar». Olar rancho ıeleriniń malyn baǵatyn, tabyn-tabyn sıyrdy alystaǵy jaıylymdar­dan temir jol stansalaryna aıdap apara­tyn. Olardyń dáýreni kádimgideı Batys mádenıetinde kovboı ánderi, poezııa­sy, balladalary men ańyzdaryn qa­lyp­tas­tyr­ǵany bar.

03 Qazan, 2019

Muqtajdyq pen masyldyq

Sońǵy kezderi bizdiń áriptester de, sheneýnikter de buqaranyń arasynda áleýmettik masyldyq keń taraı bas­­­taǵanyn jıi aıtatyn bolyp júrmiz. Dúr­mekke eremiz be, oılanbaı sóıleımiz be, áıteýir sheneýnikterdiń aýzynan shyq­qan pikirdi Quran sózindeı jattap, keıde qaıtalap ketetinimiz bar. Atqaminerlerdiń halyq úshin jasaǵan hám qazir istep júr­gen qyzmetindegi olqylyqty jýyp-shaıý úshin keıde «masyl bolmańdar» deı salatynyn bilsek kerek edi. Joq, «bıiktegiler» aıtty dep mass-medıa qyz­metkerleri de masyldyq jaıly «jyr­lap» shyǵa kelemiz. Al Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev «Biz muq­tajdyq pen masyldyqtyń arajigin ajyrata bilýimiz kerek. Tek Úkimet tarapynan bólinetin járdemaqyǵa qarap ómir súrýge bolmaıtynyn ár azamat túsingeni jón» dep edi. Ázirge muqtajdyq týraly sóz etýimizden, «masyldyqtan arylý kerek» deýimiz basym bolyp tur.

18 Qyrkúıek, 2019

Igerý men ıgiligin kórýdiń aıyrmasy

El ishinde «baıaǵyda Abylaı han Er Jánibek, Raıymbek tárizdi batyrlaryna «О́zenniń basyn almaı ózegi seniki bolmaıdy» dep Ertis pen Ileniń bastaýy­na qaraı qonystanýdy tapsyrypty-mys» deıtin áńgime bar. Kásibı tarıhshylar eshteńe demegenimen, bul ańyz buqaranyń arman-ańsaryn, ımperııa bolyp júrgen kezge degen saǵynyshyn, jerge ıelik etip, qonystanýdyń mańyzyn sezdiredi. Qysqasy, jerdiń ıesiz bolmaıtynyn tuspaldaıdy. Bizdi ejelgi jurttyń túkpir-túkpirin qonys qylý máselesi qyzyqtyrady. Bir sózben aıtqanda, búginde kúngeıden teriskeıge baǵyttalǵan kóshtiń jaıy ózekti.

13 Tamyz, 2019

Qorıtyn dúnıemiz bólek edi...

Sońǵy kúnderi áleýmettik jelilerde Afrıkadan kelgen azamatqa turmysqa shyqqan otandasymyzdyń qadamyn talqyǵa salyp, san-saqqa júgirtip jatqandar kóbeıip ketti. Kóbi namystanatyn syńaı tanytyp jatyr. Boıjetkenniń tańdaýyn óziniń jeke isi desip jatqandar da jeterlik. Árkimniń óz degeni ózine jón bolyp turǵan jaıy bar.

29 Shilde, 2019

Qaýipsizdik sertıfıkatynan týǵan oı

Áńgime «qaýipsizdik» jaıly HHI ǵasyr­dyń ózindik syn qateri bar ekenin buqara jaqsy biledi. Sonyń ishinde aq­parat­tyq turǵyda da túrli qater tónýi múm­kin ekenin moıyndaımyz. Memleket eldiń aq­parat­tyq turǵydaǵy qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin baryn salyp jatatyny bar. Biraq soń­ǵy bir­neshe kúndegi oqıǵalar aqparattyq qaýipsiz­digi­mizge qatysty sharalardyń azamattar men el múd­desine qyzmet maqsatynda emes, qalyń bu­qa­ra­nyń ne oqyp, neni tyń­dap júrgenin tutas­taı baqylaýǵa baǵyt­talǵan­daı kóringeni bar. О́ıt­keni baılanys opera­tor­lary aıaq astynan «qaýips­izdik ser­tı­fı­katyn ornatyńdar» dep jar sala bas­tady. Al munysy «sasqan úırek arty­men súń­gıdiniń» keri tárizdi kóringen. Sebebi aqparattyq qaýipsizdik máselesinde salǵyrt­tyq tanytqan buqara emes, memlekettik qurylymdar edi.

22 Shilde, 2019

Meniń únimdi estidi...

Jaqynda ǵana HBO telearnasynda «Chernobyl» dep atalatyn mını serıal aıaqtalǵany bar. Osydan 33 jyl buryn álem jurtyn alańdatqan ıadrolyq apat jaıly týyndy edi. Ras, kórmegender úshin serıaldyń mazmunyn aıtqanymyz spoıler bolatyn shyǵar, biraq sol týyndyda eki keıipkerdiń ózara dıalogy bar. Ekeýi de ómirde bolǵan tulǵalar. Bireýi KSRO Mınıstrler keńesi tóraǵasynyń orynbasary Borıs Sherbına bolsa, ekinshisi akademık Valerıı Legasov edi. Serıalda osy eki tulǵanyń sot úzilisi kezindegi bir-eki aýyz suhbaty beriledi. Sol dıalogta akademık V.Legasov apat saldaryn joıýǵa qatysatyn ózge de ǵalymdar tabylatynyn, biraq bul jumysty uıymdastyrýda B.Sherbınanyń bedeli men róli zor bolǵanyn aıtatyny bar. Sóz sońynda «meniń únimdi estidi, biraq seni tyńdady» deıdi. Túsine bilgenge adam únin estý men sol ún arqyly jetken tilekke, keńeske qulaq túrý, tyńdaý ári ony júzege asyrý eki bólek dúnıe.

19 Maýsym, 2019

Sıpaty bólek «sypaıylyq»

Sońǵy kúnderi áleýmettik jelilerde kólik­terine «Vejlıvye lıýdı» degen jazýy bar qaǵaz japsyryp alatyn azamat­tardyń sýretteri jıi shyǵa bastady. Kóbi kólik­teriniń terezesine japsyratyny baıqalady. Árıne, «árkimniń jeke menshik múlki ǵoı, ózi biledi emes pe?» dep ýáj aıtqyńyz keletin shyǵar. Biraq «sypaıy adamdar-vejlıvye lıýdı» degen ataýdyń qaıdan shyqqanyna nazar aýdaryp kórdińiz be? Bul jazý el azamattarynyń qandaı nıette júrgenin kórsetetin belgi ekenin bilesiz be?

22 Mamyr, 2019

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

18 Naýryz, 2019