Keshe Parlament Májilisinde Túrkitildes elder Parlamenttik Assambleıasynyń Áleýmettik-mádenı jáne gýmanıtarlyq máseleler komıssııasynyń besinshi otyrysy ótti.
Jıynǵa Qyrǵyz Respýblıkasy Jogorký Keneshiniń depýtaty, TúrkPA áleýmettik-mádenı jáne gýmanıtarlyq máseleler komıssııanyń tóraǵasy Sadyq Sher-Nııaz jetekshilik etti. Tóraǵa óz sózinde atap ótkenindeı, komıssııa TúrkPA-ǵa múshe-memleketterdiń tarıhı tamyrlastyǵyna, mádenı baılanysyna súıene otyryp, parlamentaralyq yqpaldastyqtyń nyǵaıýyna, eń bastysy, halyqtar arasyndaǵy baýyrlastyq qarym-qatynastyń nyǵaıýyna yqpal etedi.
Otyrystyń ashylýynda sóz alǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Saýytbek Abdrahmanov túbi bir túrki halyqtarynyń yntymaqtastyǵy tereńde jatqandyǵyna toqtaldy. «Biz sonaý kóne tarıhtyń tereń túkpirinde tamyrlasqan, qanymyzǵa qanymyz aralasqan, janymyzǵa janymyz jarasqan halyqtarmyz. Qanymyz aralasqan deıtinimiz – túrki halyqtary etnogeneziniń qalyptasýyna tili uqsas, dini ortaq ejelgi etnostar qatysqan. Biz tarıhtyń qaı bel-belesinde de jubymyz jazylmaı, qatar qadam basyp kelemiz. Janymyz jarasqan deıtinimiz – tildiń uqsastyǵy, dinniń ortaqtyǵy, jer jaqyndyǵy bizdiń múddelerimizdi de áldeqashan biriktirip jibergen. Bizdiń dostyǵymyz – tarıhtyń qatal synynan ótken, ǵasyrlar qoınaýynan jetken uly dostyq. Bizdiń muńymyz ortaq, bizdiń syrymyz ortaq, bizdiń jyrymyz ortaq. Muńymyz ortaq bolatyny – tarıhtyń talaı qatpar-qaltarystarynda bizge talaı ret birdeı qıyndyqtardy bastan keshýge týra keldi, jan-jaǵymyzdan tóngen qaýiptiń sıpaty da uqsas edi. Syrymyz ortaq bolatyny – sondaı qıly kezeńder halyqtarymyzdyń boıynda ortaq arman-ańsarlar, ortaq maqsat-murattar qalyptastyrdy, osydan baryp adamdarymyzdyń minez bitiminde, ómir saltynda, mentalıtetinde ortaq qasıetter kóbeıe tústi. Jyrymyz ortaq bolatyny – enshimiz bólinbegen eski zamandarda ata-babalarymyzdyń ortaq muńy men ortaq syry olardy jarysa jyrlatty.
Bizdiń tarıhymyz – taǵylymdy tarıh. Qazirgi dáýirdiń altynshy ǵasyrynda Eýrazııa qurlyǵynyń keń-baıtaq dalasyn erkin jaılaǵan taıpalar, halyqtar birigip, alyp ımperııa – Uly Túrik qaǵandyǵyn qurdy. Bizdiń arǵy atalarymyz keıingi eki myń jyl boıynda sonaý Qıyr Shyǵystan anaý Batys Eýropaǵa deıingi, teristiktegi Sibirden tústiktegi Úndistanǵa deıingi alyp aýmaqty alyp jatqan jerdegi alýan-alýan memleketterdiń tarıhynda eleýli ról atqarǵanyn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Tarıh tolqynynda» kitabynda jerine jetkize jazǵan», – dep enshisi bólinbegen túrki jurtynyń tarıhı róli jónindegi salmaqty oılaryn ortaǵa saldy.
О́ziniń sózinde S.Abdrahmanov otyrystyń kún tártibine qoıylyp otyrǵan máseleniń ózektiligine de toqtaldy. «Parlamenttik Assambleıanyń Áleýmettik-mádenı jáne gýmanıtarlyq máseleler komıssııasynyń besinshi otyrysy «Apat jáne daǵdarysqa qarsy kúres jaǵdaıynda TúrkPA elderiniń yntymaqtastyǵy» taqyrybynda ótkizilip otyr. Álemdik alpaýyttar arpalysqan, daǵdarys shıelenisken jaýapty shaqta, jahandyq turaqsyzdyqtyń qazirgideı kúrdeli kezeńinde qaralyp otyrǵan bul taqyryp aıryqsha mańyzǵa ıe. Bizdiń oıymyzsha, osy másele tek TúrkPA memleketterine ǵana emes, barlyq memleketterge de qatysty. О́ıtkeni, apat ta, daǵdarys ta bir ǵana memlekette bolyp, basqalarda bolmaıdy nemese olarǵa áserin tıgizbeıdi dep aıta almaımyz. Bul problemalar barshamyzǵa ortaq», – degen Májilis depýtaty TúrkPA elderiniń apat jáne daǵdarysqa qarsy yntymaqtastyǵy budan ári de jalǵasyn tabady degen senim bildiretinin jetkizdi.
Otyrys barysynda «Apat jáne daǵdarysqa qarsy kúres jaıynda TúrkPA elderiniń yntymaqtastyǵy» týraly Túrkııa Uly Ulttyq Májilisiniń depýtaty Mustafa Bozkýrt baıandama jasady. Ol sózinde túrkitildes elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý qajet ekendigine, onyń bolashaq urpaq aldyndaǵy qasıetti borysh ekendigine toqtaldy. Sondaı-aq, Mustafa Bozkýrt qazirgi kezde álemde bolyp jatqan apattar men daǵdarystarda shekara joq ekendigin aıta kelip, oǵan qarsy yntymaqtasa kúres júrgizý kerektigin eske saldy. Yntymaqtastyǵymyzǵa negiz bolatyn sharttar jetkilikti. Apat pen daǵdarysqa qarsy kúresý úshin jan-jaqty qoldaý kerek. Árıne, olardyń aldyn alý sharalaryn júrgizýdiń orny bólek, dedi Mustafa Bozkýrt.
QR IIM Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń tóraǵasy Vladımır Bekker kún tártibindegi kezekti másele «Qazaqstandaǵy apatty jaǵdaılardyń aldyn alý, tótep berý jáne bul máselede basqa eldermen, onyń ishinde túrkitildes eldermen yntymaqtastyq múmkindikteri» taqyrybynda sóz sóıledi. Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń tóraǵasy elimizdegi tabıǵı apatqa beıim aımaqtary tóńireginde aıta kelip, apattyń aldyn alý, azamattardy apattan qorǵaý máselesine jan-jaqty toqtaldy.
Baıandamany talqylaý barysynda sóz alǵan Ázerbaıjan Mıllı Medjılısiniń depýtaty Sevındj Gýseınova radıasııa, ıadrolyq qarýdyń qoldanylýy men ekologııanyń lastanýy máselesin qamtydy. Ol jıynǵa qatysýshylardyń nazaryn Ázerbaıjan men Armenııa arasyndaǵy Taýly Qarabaq qaqtyǵysyna aýdardy.
Al Parlament Senatynyń depýtaty Nurlan Orazalın bolsa, qazirgideı qıyn-qystaý kezeńde TúrkPA tórt memlekettiń atynan, túrki jurtynyń atynan saqtandyrý retinde osyndaı májilis ótkizip, jerimizde apat bolyp jatsa, ne isteımiz degen suraqtarǵa jaýap izdep jáne soǵan oraı memleketterimizdiń aldaryna osyndaı usynystardy engizý óte mańyzdy ekendigin aıryqsha ótti.
Ázerbaıjannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Rashad Mammadov TúrkPA tarapynan qabyldanǵan sheshimderdiń mańyzy joǵary ekendigin atap ótti. Qazirgi zamandaǵy tehnogendik jáne tabıǵı apattardyń saldarynan daǵdarystar beleń alǵandyǵyna, osyndaı daǵdarys sátinde qandaı árekette bolý kerek, sol jaǵyn qarastyrý kerektigine basa nazar aýdardy.
Sonymen qatar, jıynǵa qatysýshylar apat jáne kúres jaıynda TúrkPA elderiniń yntymaqtastyǵy jónindegi usynystardy qabyldady. Ol keler jyly ótetin Túrkitildes elder Parlamenttik Assambleıasynyń Áleýmettik-mádenı jáne gýmanıtarlyq máseleler boıynsha komıssııasynyń altynshy otyrysyna shyǵarylmaq.
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»