Sońǵy ýaqytta Venesýeladan jaısyz habarlar kóp estiledi. Saıası turaqsyzdyq óz aldyna, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy barynsha quldyrap bara jatyr. Sońǵy kúnderde eldiń 150 myńdaı halqy kórshi Kolýmbııaǵa ótip, azyq-túlik alyp qaıtýǵa májbúr bolǵan. О́zderinde joq bolǵan soń ǵoı.
Qarap tursań, tabıǵattyń ózi Venesýelaǵa baı elderdiń qatarynda bolýdy jazǵandaı-aq. Sońǵy málimetterge qaraǵanda, ol munaı qory jóninen álemde birinshi orynda kórinedi. Árıne, jer astynda jatqan munaı áli baılyq emes, ony óndirý kerek, basqaǵa satý kerek, sonda ǵana qazynaǵa aqsha túsedi. Munaıdyń baǵasy tómendegeni belgili. Biraq negizgi baılyǵy munaı bolǵan elderdiń eshqaısysy halqyn asharshylyqqa ushyratyp otyrǵan joq. Bul eldiń baılyǵy tek munaımen shektelmeıdi: temir de bar, altyn da bar. Aýyl sharýashylyǵynyń múmkindigi qanshama – kofe, kakao, banan da osynda. Mal sharýashylyǵyn órkendetýge barlyq jaǵdaı bar. Balyq aýlasań, teńiz ǵana emes, muhıt tolqyndary da jaǵańdy urady.
Sol muhıt jolyńdy da ashady – qaıda baram deseń, aıdyn jol aldyńda. О́ndirgen ónimińdi, aldymen munaıyńdy, ótkizetin rynok ta alys emes. Basqasyn aıtpaǵanda, AQSh pen Brazılııanyń ózi ne turady! Baılyqqa bastaıtyn eki shart qolyńda: óndiretin ónimiń, tasıtyn jolyń bar. Sonyń ekeýin de paıdalana almaı otyr bul el.
Munyń basy Venesýelanyń keshegi basshysy Ýgo Chavestiń zamanynan bastaldy. Sosıalıstik el qurmaq bolyp, óndiristik kompanııalardy jekemenshikten tartyp alyp, memlekettik menshikke qosty. Al memleket ony ońdyryp basqara almady. Bul – bir. Ekinshiden, AQSh-qa qarsy shyqty. Onymen kúresý úshin qarýlanýǵa kiristi. AQSh-qa qarsy sóz aıtylsa, eleń etetin Máskeý sol qarýǵa qaryq qyldy. Aqshasyna berdi, qaryzǵa berdi. Oǵan qyrýar qarjy ketti. Qarý bar-aý, biraq ol tamaq bolmaıdy eken, halyq ashyqty.
Chaveske ókpeleýdiń jóni joqtaı, onyń ótkenine de biraz jyl. Onyń ornyn basqan Nıkolas Madýro ustazynyń jolynan aınymaı, tuıyqqa ketip barady. Azyn-aýlaq qarjy áskerge jumsalady. Búkil álem munaıdan elektr qýatyn óndirse, sol baılyqtyń ústinde otyrǵan Venesýela elektr qýatyna zárý. Sol qýatty únemdeý úshin aptasyna eki-aq kún jumys isteýge kóshti. Jumys istemeıtin elde tamaq qaıdan bolsyn! Joǵaryda aıtqandaı, óz elinde túk tappaǵan halyq, kórshi Kolýmbııa shekarasyn ashsa, solaı qaraı lap beredi.
Halyq prezıdent Madýroǵa: basqara almasań ket, deıdi. Referendým ótkiz dep qol jınady: 2 mıllıon adam qol qoıdy! Báribir Madýro ótkizbeıdi. Onyń qazirgi reıtıngi 23 paıyz ǵana. Tipti sırek kezdesetin jaǵdaı – kórshi elder: Argentına, Chılı, Ýrýgvaı, Kolýmbııa basshylary referendýmǵa barsańshy dep usynys aıtty. Madýro qorqady.
Bir kezde Venesýelanyń gúldengen el bolǵany da belgili. Al qazir ólmestiń kúnin kórip jatyr. Byltyr ınflıasııa deńgeıi 720 paıyzǵa jetti. Dúkende azyq-túlik joq. Oǵan bıznes pen saýdager kináli, deıdi prezıdent. Kináli bolsa, olardy nege jónge salmaıdy? Halyq ash. Ash halyq ashynady.
Mamadııar JAQYP,
jýrnalıst