Meniń polısııam meni qorǵaı ma?

– Bizdiń elde polısııa óz min­detin laıyqty atqarmaıdy, – dedi bir kúni meniń áriptesim. – Qalaısha?! Nege? – dep suradym men. – Sol. Aınala tolǵan keleń­sizdik. Men, mysaly, olardyń kómegine súıenbeı-aq quqymdy zań­dy da, zańsyz da ózim qorǵap júr­gen janmyn. Bul jaǵynan maǵan qolushyn beretin dostarym da, tanysym da barshylyq. Al polısııa túk bitirmeıdi, qolynan alýdan basqa eshteńe kelmeıdi, – dedi qaltaly áriptesim. Men únsiz qaldym. О́ıt­keni, osylaı dep aıtatyn tek meniń álgi bıznesmen tanysym ǵana emes. Sondyqtan,  olarmen bul taqyrypta sóz talas­ty­rý, soǵan sáıkes durys, burysty dálel­­deımin deý – bos áýre. Biraq ýaqy­t­­tyń ózi neniń durys, neniń bu­rys ekenin bir kúni, áıteýir bir kórsetip beredi ǵoı. Sol aıtqan­daı, meniń álgi qalta­ly áriptesim kásibin kúsheıte­min dep júrgende bir dókeıdiń aldyn «kesip» ketipti. Al ol dókeı qoı­syn ba, áriptesimdiki jón bolsa da qarsylasqan muny taqyrǵa otyr­ǵyzyp, tipti, túrmeniń «ıisin» sezdiripti. Sodan «О́zińnen zor shyqsa, eki kóziń sonda shyǵady» degendeı, bul qansha qamdansa da túk ónbepti. Ádildikke jetem dep talpynǵanymen, dókeıdiń toqpaǵy qazyq qyp qaǵa bergen. Al muny batqan batpaǵynan sýy­ryp alar, ıaǵnı, qınalǵanda qasy­nan tabylar dostary men tanystary izim-qaıym joǵalǵan. Sóıtip, «Baıtal túgil bas qaıǵy» kúıde janyn saqtaý úshin, amal joq, polısııaǵa kómektesińder dep qol sozady. Ishki ister organyna aryz túsken soń, ol mindetti túrde tek­seriledi. Eki aradaǵy belden basý­dyń qaýpi artyp bara jatqany aı­qyn­dalady. Sóıtip, ne kerek, bu­ǵan polısııa ǵana aralasyp, jan al­qy­mynan alǵan ajalynan arashalap qalypty. Qazir ol burynǵydaı emes, «Bizdiń elde polısııa mindetin laıyqty atqara alady» deıdi. «Qalaısha?» dep surasaq, óz basynan ótkergen álgi ádiletsizdikten quqyn polısııa qorǵap qalǵanyn jasyrmaı aıtady. Iá, rasynda solaı. Mundaı jaǵdaıdy bas­tan ótkergender az emes. Túptep kelgende, quqy buzylǵan janǵa, ómirine qaýip-qater tóngen adam­ǵa, eń aldymen, kómekke polı­sııa qyzmetkerleri jetedi. Keýdesin otqa tosatyn da solar. Máselen, eli­mizdiń elordasy – Astana qala­synda tynyshtyq, qoǵamdyq tártip birinshi orynda turýy qajet. Áıtpese, qandaı beıbit turmys-tirshilik bolmaq? Muny Astana qalasy ishki ister departamenti bastyǵynyń birinshi orynbasary, polısııa polkovnıgi Janbolat Oljabaev ta úlken senimmen aıtady. «Elimizdiń bas qalasynda kez kelgen quqyq buzýshylyq pen qylmystardy boldyrmaý, olardyń aldyn alý jáne der ýaqtyly ashý – polıseılerdiń negizgi maqsaty. Qalamyz qanatyn keńge jaıyp kún ótken saıyn halyq sany ósip keledi. Osyǵan qaramastan jalpy tártip, ıaǵnı qylmystyq ahýal turaqty qalypta tur. Bıylǵy jyldyń jartyjyldyǵynda aýyr jáne asa aýyr qylmystardy ashý byltyrǵy jylmen salystyrǵanda edáýir jaqsardy», deıdi ol. Iá, qandaı qylmystar bol­ma­syn olardy der kezinde ashý­dyń jaqsarǵany durys. Zań buzýshylardyń qylmystary ashylǵan saıyn, quqyq buzýshy­lyqtyń aldyn alý da arta tús­pek. Demek, jıi qaıtalanatyn qyl­mys­tarǵa tosqaýyl qoıylady. Áıtpese, jasyratyny joq, elorda bolsa da munda qalta, páter jáne avtokólik ishindegi zattardy urlaý kóbeıip ketken. Muny ýaq-túıek dep áste qaraýǵa bolmaıdy. Barlyq qylmys kózi osy ýaq-túıekten bas­talady. Jumys kúshin durys jumyldyrý arqasynda tonaý, páter urlyǵy, buzaqylyq birneshe paıyzǵa azaıǵan kórinedi. Árıne, «Altyn kórse perishte joldan taıady» degendeı, jyltyraǵanǵa jany qumartyp, oraıy kelse qaǵyp ketýdi qalaıtyndar az emes. Mundaıda ury-qarynyń kóz qur­tyn oıatatyn, kóbine, jábir­lený­shilerdiń ózderi bolyp tabylatynyn kópshilik eskere bermeıdi. Sómke, keıs, barsetka sekildi zattaryn «saqtyqta qorlyq joq ekenin» eskermeı kólik ishinde qaldyryp ketedi. Al munyń arty urylardyń nazaryn aýdarǵandyqtan barmaq tisteýge ákep soǵady. Sol sııaqty páter urlyqtary­nyń aldyn alý máselesi de óte ma­ńyzdy. Jeke úılerdiń turǵyn­dary terezelerin temir tormen bekitýi, beınebaqylaý kameralaryn ornatýy qajet, al kóp qabatty úılerdiń turǵyndary páterlerine saqtyq sharalaryn kúsheıtip, kúzet fırmalarymen kelisimshart jasasýy, sóıtip, qaýipsizdikti senimdi kúzet qolyna tapsyrǵandary jón. Alaıda, buǵan turǵyndar kóbine qulaq asa qoımaıdy. Buǵan qosa, ózge de kemshilikter etekten tartyp, qol baılaıdy. Sonyń biri, máselen, elordanyń kóptegen úı­lerinde konserjderdiń joq­tyǵy páter urlyqtarynyń jasalýy­na, sondaı-aq, úılerdiń kire­beris­terinen turǵyndardyń jeke múlik­teriniń urlanýyna (velosıped, balalar arbasy, elektr symdary jáne t.b.qundy zattar), kúdikti páter jaldaýshylardyń turýyna áke­lip soǵýda. Statıstıkaǵa jú­ginsek, qala boıynsha jasalǵan páter ur­lyqtary kóbine konserjder joq jerde jasalǵan eken. Jalpy, bile-bilsek, Astanadaǵy tártip baıaǵyda bir arnaǵa túsken. Mundaǵy turǵyndar «tártipke bas ıgen qul bolmaıtynyn» da jaq­sy túsinedi. Áıtse de, qylmys jasala beredi. Onyń syryn da Jan­bolat aıtyp berdi. Astanadaǵy qyl­mys­tardyń deni basqa aımaq­tar­dan kelgen adamdardyń qolymen jasalady deıdi ol. Eldiń ár túk­pi­rinen adamdar elordaǵa ártúrli maqsatta keledi, onyń ishinde aqsha tabýdyń jeńil jolyn izdeıtin, kóbinese krımınaldyq jolmen tap­qysy keletin azamattar da jet­kilikti. Elordaǵa ýaqytsha kelip, túrli qylmystar jasap, jaýap­ker­shilikke tartylǵan qyl­mys­ker­lerdiń basym paıyzy basqa oblystardyń turǵyndary bolyp tabylatynyn statıstıkadan da baıqaýǵa bolady. Biraq eshkimge elordaǵa kelme dep aıta almaısyz ǵoı. «Sondyqtan, elordanyń mártebesine baılanysty tirkeý ınstıtýtyn engizý qajet, bul eli­mizde kóshi-qondy baqylaý pro­sesin jeńildeter edi. Onyń ishinde IIO esebinde turǵandar da qamtylýǵa tıis», deıdi. Bar másele jasalynýy múm­kin qylmystardyń aldyn alý men bolǵan qylmystardy ashýda jatyr. Sonyń nátı­jesinde, qala­da páter urlyǵyn jasaǵan 35 qyl­mystyq top qu­ryqtaldy. Onyń ishinde segiz qylmystyq top páter to­naýǵa mashyqtanǵandar bolsa, jeti top avtokólik salonynan aza­mattardyń jeke múlkin ur­laý­shylar eken. Máselen, Dos­janov basqarǵan qylmystyq top 21 páterge túsken. Olardy izin qýalaı júrip quryqtaǵanda ur­lanǵan 300-den asa túrli altyn buıymdar tabylǵan. Muny aıtasyz, kez kelgen avtokólikti kez kelgen ýaqytta dymyn bildir­meı aıdap ketýge kánikken tórt top taǵy ustaldy. Olardan áli bólshek­tep nemese syrlap satýǵa úlgere almaı qalǵan 13 kólik tárkilenip, ıelerine qaı­ta­ryldy. Mundaı jumystar atqa­rylǵan soń aıtý da paryz. О́ıtkeni, Elbasy quqyq buzý­shy­lyqtyń aldyn alý sharasyn kúsheıtý qajettiligi týraly birneshe ret atap ótti, usaq qu­qyq buzýshylyqtardy anyqtaý má­selesine erekshe kóńil bóldi. Son­dyqtan da, eń aldymen, Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý Astana qalasy ishki ister departamentiniń erekshe nazarynda tur. Sol sııaqty, Elbasynyń ár Joldaýynda mindetteletin sybaılas jemqorlyqty joıýǵa jáne kez kelgen tártipsizdikke «nóldik tózimdilikti» qalyptastyrý qa­jet­t­iligi de basym baǵyttardyń biri bolyp qala bermek. Al osy baǵyt­taǵy basty trend – ár azamat­ty qoǵamdyq tártipti saq­taý isine tartý, jumyldyrý bolyp taby­lady. Elordalyq polıseıler nasha­qor­lyqpen kúreste de kende qalyp jatqan joq. Jyl basynan beri talaı esirtki qylmysy anyqtalyp, zańsyz aınalymnan túrli esirtki zattary tárkilengen. Elbasynyń quqyq qorǵaý organdaryna qoıǵan talabynyń taǵy biri – halyqtyń polısııa qyzmetine senimin arttyrý. «100 naqty qadam» – Ult Josparynyń 31-tarmaǵyna sáıkes, IID konsýltatıvti-keńes organy jumys isteıdi. Ishki ister salasynyń negizgi qurylymy sanalatyn qylmystyq izdestirý qyzmetkerleriniń ortasyn nyǵaıtý maqsatynda tálimgerlik ınstıtýty qyzmet atqarady. Tálimger­ler jas qyzmetkerlerge jan-jaq­ty praktıkalyq, ádistemelik jáne moraldyq kómek kórsete­di. Janbolat Oljabaev ta osyndaı tálimgerler tárbıesin alǵan jan. Qa­zirgi kúni ol ishki ister salasy­na ómiriniń 37 jylyn arna­ǵan óz isiniń bilgiri sanalady. Qyl­my­s­­tyq izdestirý qyzmetiniń has sheberi. Árıne, elimizdiń qaı túkpirinde bolmasyn, ishki ister organdarynda óz isiniń sheberi, adal ma­mandardyń bolýy, eń aldymen, halyqqa paıdaly. Halyqtyń senimi aqtalsa, bılikke degen qur­met nyǵaıady. Sonyń naqty dálelindeı, meniń, ıaǵnı, joǵaryda aı­tylǵan tanysym bılikke dán rıza. О́ıtkeni, quqy buzylsa qa­myn qamdaıtyn, ádildikti ornatyp, tártipti saqtaıtyn polısııa bar dep bek senedi. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»