Paıdalanylmaıtyn jer qaıtaryp alynady

Keshe Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary Já­ni­bek Káribjanovtyń tóraǵalyǵymen «Qazaqstan Respýblıkasy  Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2011 jyldyń 28 qań­tarynda Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynan týyn­daı­tyn Qazaqstan Respýblıkasynyń jer resýrstaryn paıdalaný má­seleleri týraly»  degen taqyrypta Úkimet saǵaty ótti. Kóte­ri­lip otyrǵan taqyrypqa oraı agenttik jumysy týraly kór­me ázirlenip, Májilis depýtattarynyń nazaryna usynyldy. Elbasy Úkimetke paıdala­nyl­maıtyn jerlerdiń jaı-kúıine taldaý júrgizýdi jáne aldaǵy ýa­qytta olardy aýyl sharýa­shy­ly­ǵy aınalymyna engizý áleýetin anyq­taýdy, jaıylym jáne sha­byn­dyq jerlerin qaıta qalpyna keltirýge jáne utymdy paıdalaný úshin sharalar qabyldaýdy tap­syrǵan bolatyn. Osy másele boıynsha depýtattar aldynda  Jer resýrstaryn basqarý agent­ti­giniń tóraǵasy О́mirzaq О́zibe­kov baıandama jasady. Agenttik tóraǵasy aýyl­sha­rýa­shylyq jerleriniń jaı-kúıi týraly, 2010 jyldyń 1 qara­sha­syn­daǵy jaǵdaı boıynsha, elimizde 207,9 myń sharýa, fermer qojalyqtary, 6,1 myń aksıonerlik qoǵamdar men sharýashylyq seriktestikter,  1,3 myń óndi­ris­tik kooperatıvter jumys isteýde. Olar­dyń ıelikterine barlyq aýyl­sharýashylyq jerleriniń   98,4 paıyzy berilgen, dedi. Onyń aıtýynsha, Joldaýda atalǵan mindettemelerdi sheshý úshin paıdalanylmaı jatqan jer­lerdi anyqtaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy jerlerin, ási­rese, Astana, Almaty qalalary men oblys ortalyqtary mańyndaǵy jerlerge túgendeý jumystaryn júrgizip,  ondaı jerlerdi memleketke qaıtarý jáne olardy tıimdi paıdalaný sharalaryn iske asyrý kerek. Agenttik, Memleket basshy­sy­nyń Úkimetke ber­gen tapsyr­ma­sy­na oraı, Aý­yl sha­rýa­shylyǵy mınıstrligimen birlesip, jaıylym jáne sha­byndyq jerlerin qaıta qal­pyna keltirý jáne utymdy paıdalaný týraly sharalar qa­byl­daý­dy kózdep otyr. Jer monıtorıngi júrgizý ná­tıjesinde elimizde  respýblıka bo­­ıynsha barlyq egistik jer­ler­diń (24,2 mln. ga) 16,3 mln. ga – sapasy jaqsy; 2,0 mln. ga – tuz­dy jerler; 2,5 mln. ga  – sortań jerler; jel jáne sý erozııasyna beıim jerler – 1,6 mln. ga; 1,3 mln. ga – qıyrshyq tastaqtalǵan já­ne 0,4 mln. ga shamadan tys yl­ǵal­danǵan jerler bolyp otyr. Aýylsharýashylyq jerlerin paıdalanbaı otyrǵan    sýbek­ti­ler­ge 17 mln. teńge kóleminde aıyppuldar salynyp, jer paı­da­laný­shylarǵa  jerdi óz maqsa­tynda paıdalaný týraly 733 jazbasha resmı habarlama jiberilgen. Sot organdaryna 33,5 myń gektardy memleketke qaı­ta­ryp alý týraly 51 talap-aryz­dar berilipti. Tekserý nátıjelerinde 2010 jy­ly memleket menshigine 1,1 mln. ga aýylsharýashylyq jerleri qaıtaryldy, dedi baıanda­ma­shy. Al, 2009 jyly, osyndaı tekserister nátıjesinde 505 myń ga jer qaıtarylǵan bola­tyn. Jer ınspeksııalary 2010 jyly 6342 tekseris júrgizip, jer zańnamalaryn buzýshylar­ǵa 428,7 mln. teńge aıyppul saldy. Qazirgi kezde Májilistiń qa­raýynda depýtattar bas­ta­ma­sy­men jasalǵan jáne birinshi oqy­lymda maquldanǵan «Jer kodeksine to­lyqtyrýlar men ózge­rister engizý týraly» zań jo­basy boıyn­sha birshama má­seleler qaralyp otyr. Onyń bas­tysy – eldi mekenderdi, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aý­maq­tardy, sonyń ishinde, eldi mekender aınalasyndaǵy jasyl aı­maq­tardy (ekpe aǵashtar), qor­ǵanys jáne baılanysty, energe­tıkany, kólikti damytý úshin, sondaı-aq ken oryn­daryn ıgerý maqsatyndaǵy jerlerdi rezervke qoıý; jer ýchaskelerin ıgerýdiń naq­­ty merzimderi men shart­ta­ryn or­natý, ıaǵnı qurylys úshin berilgen jer ýchaskelerin jeke menshikke berý, obektini paı­da­lanýǵa berilgennen soń júzege asyrý; jergilikti aýmaqtardaǵy jer ýchaskeleriniń memleket jeke menshikke bergende bazalyq stav­ka­la­ryn belgileýdi oblys­tyq, As­tana jáne Almaty qalalyq máslıhat­tarymen bekitý; shekara aımaqtarynda sheteldik tulǵalarǵa jer ýchaskelerin jeke menshikke berýdi shekteý, ıaǵnı Qazaqstanda tirkelgen, biraq quryltaıshylary sheteldik bo­lyp keletin memlekettik emes zańdy tulǵalarǵa   aýyl­sha­rýa­­shy­­lyq maqsatyndaǵy jerlerdi tek 10 jylǵa jal retinde berý. Qazirgi qoldanymdaǵy Jer kodeksine sáıkes,  jerlerdi paı­da­lan­ba­ǵany úshin jer ýchaskesi ıelerinen alyp qoıý prose­dý­rasy óte kúrdeli, ıaǵnı bul rette ondaı jerler keminde eki jyl paıda­lanbaǵannan keıin ǵana jer ıns­pek­sııasynyń eskertilýi beriledi jáne de taǵy da bir jyl ótkennen keıin ol jerler paı­da­lanbaǵan jaǵdaıda ǵana sot or­gandaryna jerdi májbúrlep alý týraly talap-aryz túsiriledi, sol sebepti jerdi qaıtaryp alý máselesi, sot prosedýrasyn qos­paǵanda, úsh jyldam astam ýaqytqa sozylady. Osy sebepti, atalǵan máse­le­ler­di retteý úshin kodekste kór­setilgen eki jyl paıdalanbaý merzimi bes jyl kezeń ishindegi merzimder dep belgilendi jáne de aýyl­sharýashylyq jerlerin tıimdi paıdalaný tártibin belgileıtin erejelerdi qabyl­daý kózdelip otyr. 2008 jyldyń 28 maýsymynda paıdalanylmaı jatqan aýyl sha­rýa­shylyq maqsatyndaǵy jerlerdi memleketke qaıtaryp alý pro­sedýrasyn meılinshe ońtaı­lan­dyrý týraly tapsyrma berilgen.  Budan basqa, atalǵan jáıt Memleket basshysynyń tór­aǵa­ly­­ǵy­men  2011 jyldyń 12 qań­tarynda ótken «Mal sharýashy­lyǵynyń aǵymdaǵy jaı-kúıi jáne damý perspektıvalary» at­ty keńeste de talqylanǵan bola­tyn, dep atap ótti  agenttik  tór­aǵasy О́mirzaq О́zibekov. Agenttik tóraǵasynyń baıan­da­ma­synan keıin Májilis de­pý­tat­tary Serik Ospanov, Petr Dmıtrıenko, Daýylbaı Qusaıy­nov, Jeksenbaı Dúısebaev, Saǵynbek Tursynov, Qylyshbaı Bısenov su­raq­tar qoıyp, Murat Ábenov, Qurmanǵalı Ýálı, Rozaqul Hal­mu­ra­dov usynystar aıtty. Parlament Májilisi Tóraǵa­sy­nyń orynbasary Jánibek Ká­rib­janov ta kóterilip otyr­ǵan máselege oraı oı-paıymyn jetkizdi. Májilis depýtattary tal­qy­laýda aıtylǵan máselelerdi agenttik, Úkimet óz qolyna ala­dy, oń sheshedi dep esepteıdi jáne osy máselelerge baı­lanys­ty ózgerister, tolyq­ty­rýlar engizý kerek bolsa, zańdar qabyldaý kerek bolsa, ózderiniń daıyn ekendikterin bildirip otyr. Sáýle DOSJANOVA, jýrnalıst.