"Qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasy problemalardy sheship jatqan joq"

Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń tapsyrmasymen Úkimet pen Ulttyq bank ıpotekalyq qaryz alýshylardyń problemalaryn qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasy boıynsha sheshý úshin 130 mlrd teńge bólgen edi. Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Merýert QAZBEKOVA osy qarajat qaryz alýshylardyń problemalaryn utymdylyqpen sheship jatqan joq dep dabyl qaǵyp otyr. Biz depýtattan máseleniń mánisin suradyq. – Bul baǵdarlama ıpotekalyq qaryz­dar alǵan qoǵamdaǵy áleýmettik áljýaz toptardy qoldaý úshin qabyldanǵan. Sondaı-aq, sheteldik valıýtamen jáne ulttyq valıýtamen alǵan qaryzdarynyń ýaqyty ótken qaryz alýshylardy qamtyǵan edi. Osy baǵdarlama bankterdiń óz qalaýlary boıynsha qaryzdardy keshirýine deıin múmkindik berdi. Tipti, ósim ǵana emes, ózderiniń sharttaryna sáıkes bolsa, negizgi qaryzdyń qaldyǵyn keshirýine de jol ashyldy. – Bul qaryz alýshylar úshin óte tamasha jaǵdaı ǵoı, endi onyń qaı jerinde kiltıpan bolyp tur? – Árıne, baǵdarlamanyń sharty durys sekildi edi, biraq sol qaryzdaryn ýaqtyly tólep júrgen jandar úshin tıimdi bolmaı otyr. Bizdiń «Aq jol» partııasyna kelip shaǵymdanǵan bir top qaryz alýshynyń aıtýyna qaraǵanda, sheteldik valıýtamen qaryz alyp, ótep jatqandar úshin qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasy tıimdi bolmaǵan. Mysaly, bes jylǵa dollarmen alǵan nesıesine aı saıyn 50 myń teńge tólep jatqan jandar dollardyń teń­gege qatysty 2,5 ese qymbattap ketýi­ne baıla­nyst­y endi 125 tyń teńge tóleý­ge májbúr. Dollar eki jarym ese ós­keni­men, halyq­tyń eńbekaqysy 2,5 ese ósken joq qoı, sondyqtan bul qaryz alýshylarǵa qıyndyq týǵyzyp otyr. Osynyń saldarynan problemaly kre­dıt­ter azaıýdyń ornyna kóbeıip ket­ken. Qaryzyn osy mezgilge deıin ýaq­tyly tólep kelgender endi ýaqtyly tóleme­gen­der qataryna qosylyp jatyr eken. Eń qyzyǵy sol, «qaıta qarjy­landyrý» baǵdarlamasynyń sharty boıynsha sheteldik valıýtamen nesıe alyp, onyń qaryzyn 90 kúnnen artyq tólemegenderge 2015 jyldyń 15 tamyzyndaǵy kýrspen qaıta esepteıdi. Al ol kezdegi kýrs 1 dollarǵa 180 teńge bolatyn. Demek, bir jyl, tipti eki jyl tólemegenderge osy kýrspen qaıta esepteý jasalady. Mysaly, dollarmen 50 myń alyp, 90 kúnnen artyq qaryzyn tólemeı kele jatqandar úshin onyń teńgege aýystyrǵandaǵy baǵamy búgingi ólshemmen salystyrǵanda asa úlken emes. Al endi qaryzyn ýaqtyly tólep kelgender úshin qaıta eseptegende búgingi baǵam, ıaǵnı 1 dollarǵa 350 teńge qoldanylady. Sóıtip, ýaqtyly tólegender úshin bul jeńil jaǵdaı jasaýdyń ornyna qıyndyq týdyrady. Demek, bul nesıeni ýaqtyly tólemeýge ıtermeleıdi emes pe? Tipti, eshqandaı qısyn joq... – Osyǵan qarsy sizderdiń tarap­tary­ńyzdan qandaı áreket jasalyp jatyr? – Biz osy máselege kóńil aýdartyp, Ulttyq bankke birneshe ret qaıyryldyq. Olar bizge mundaı faktiniń bar ekenin rastaı kelip, qaryzgerlerdiń báriniń nesıesin 180 teńgelik baǵammen qaıta esepteý úshin qosymsha 80 mlrd teńge qajet ekenin kóldeneń tartady. Sonymen qatar, nesıe alýshylar Ulttyq banktiń baǵdarlamasymen kelispese, ekinshi deńgeıdegi bankterdiń ózderiniń ishki baǵdarlamasyna enýine bolady deıdi. Árıne, bul jaýapqa biz qanaǵattanbaımyz. О́ıtkeni, bul sheshim Qazaqstan Respýb­lıkasy Konstıtýsııasynyń 14-babyn buzyp otyr. Onda Qazaqstan azamattarynyń bári zań aldynda birdeı, teń quqyly delingen. Sondyqtan qaryz alýshylardyń bárine birdeı jeńildetilgen norma qoldanylýy kerek dep sanaımyz. Májilistegi «Aq jol» partııasynyń fraksııasy osyny aıtyp, Ulttyq banktiń tóraǵasyna taǵy bir depýtattyq saýal joldadyq. Ol máseleni durys shesher degen úmittemiz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»