О́kinishke oraı, bas merdiger «IrtyshGESstroı» JShS men qosymsha merdiger «Medtehnıka» AQ-tyń jaýapsyzdyǵynan nysan ýaqtyly paıdalanýǵa berilmedi. Semeı ıadrolyq synaq polıgonynan zardap shekken halyqqa asa qajetti Radıologııalyq ortalyq jaı qurylys nysany emes, radıasııalyq qaýip-qater bolmas úshin ishine jańa tehnologııalar ornatylǵandyqtan da, shyǵyn mólsheri óte kólemdi. Osynyń bárine alańdaýshylyq tanytqan oblys ákimi Danıal Ahmetov qurylys nysany tolyq aıaqtalýy úshin máseleni jiti nazarǵa alyp, tıisti sharalar qoldanýda.
Radıologııalyq ortalyqtyń qurylysy kesheýildeýiniń basty sebebi – suıyq kúıindegi radıoaktıvti qaldyqtardy jınap ári saqtaıtyn júıe talapqa saı emes. Jeldetkishter durys ornatylmaǵan. Elektr júıesi shashylǵan kúıde.
2015 jyldyń 5 maýsymyndaǵy sot sheshimine oraı, «IrtyshGESstroı» JShS men «Medtehnıka» AQ-qa baılanysty aryz-shaǵymdar ishinde radıasııalyq qaldyq suıyqty jınap, saqtaıtyn júıeni aýystyrý máselesi qanaǵattandyrylmaǵan. «Mundaı jabdyq jobalaý-smetalyq qujattardaǵy talaptarǵa saı bolmasa, adam ómirine qaýipti emes dep kim kepildik beredi, sot organdary sheshim shyǵarǵanda osyny nege eskermeıdi», dep alańdap otyr jergilikti halyq. Al suıyq radıoaktıvti qaldyqtar júıesi qalypqa kelmeı, bul nysan iske qosylmaıdy eken.
Semeı óńiri ǵana emes, búkil Qazaqstan boıynsha túrli radıasııalyq qaýipti aýrýlardy emdeıtin asa mańyzdy nysannyń jumysy turalap qalǵan soń, jaǵdaıdy kózben kórýge Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Alekseı Soı, Kýrchatov qalasyndaǵy radıasııalyq qaýipsizdik jáne ekologııa ınstıtýtynyń basshysy Sergeı Lýkashenko bastaǵan jumys toby arnaıy keldi. Semeıdegi óńirlik onkologııalyq dıspanserdiń dırektory Marat Sandybaev vıse-mınıstrge ǵımaratty tolyq aralatyp kórsetti. Máseleniń eń kúrdelisi de suıyq radıoaktıvti qaldyqtardy jınaqtap, saqtaıtyn júıege kelip tirelýde.
– Bizge medısınalyq qural-jabdyqtardy ákelgen kezde onkologııalyq dıspanserdiń ókilderin múlde aralastyrmady, − deıdi dıspanser dırektory Marat Sandybaev, – endi, mine, biraz medısınalyq jabdyqtar mehanıkalyq montajdalǵanymen, iske qosylmaı jatyr.
Al Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasyndaǵylar oqıǵa bolyp jatqan jerge barmastan, oryn alǵan aqaýlarǵa nazar aýdarmastan, qosymsha qarajat úshin jalǵan qujattarǵa qol qoıyp bergen. Al zań boıynsha memlekettik saraptama merdigerlik qurylys kompanııasynyń jumysyn naqty tekserýi tıis edi. Solardyń salaqtyǵynan 513 842 mln teńge bıýdjet qarajaty jymqyryldy, degen sheshimin aıtty Semeı qalasyndaǵy №2 sottyń sýdıasy Ernar Berekbulov. Onkologııalyq aýrýlardy erte bastan anyqtaıtyn jáne emdeıtin nysandy halyqtyń jyldap tosýynyń ózi úlken qylmys. Osy ister sotqa tapsyrylǵannan keıin ShQO qurylys basqarmasynyń jaýapty qyzmetkeri jeti jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, múlki tárkilendi jáne memlekettik qyzmetpen aınalysýyna tyıym salyndy. Al kináli, «IrtyshGESstroı» JShS-niń dırektorynyń segiz jarym jyldy arqalaýyna týra keldi. Ol sondaı-aq, kommersııalyq uıymdarda on jylǵa deıin basshylyq qyzmette bola almaıdy. 3000 AEK kóleminde, ıaǵnı 5,5 mln teńge aıyppul óteýi tıis. Munyń bári sot sheshimi. Sebebi, zardap shegip, túrli qaterli dertterden ýaqtyly em qabyldaı almaı qanshama adam kóz jumdy. Ol óz aldyna desek, qurylys «saqaldy qurylysqa» aınalyp, Úkimettiń qarajaty jelge ushty.
– Biz bul jerde 2015 jyly kelip, bas merdiger men qosalqy merdigerdiń óz mindetterin atqarmaǵanyn kórdik. Suıyq radıoaktıvti otyndardy saqtaýda qaýipsizdik sharalary saqtalmaǵan. Eki jyldan keıin kelsek, problema sol kúıi tur. Bul ortalyqtyń jumysy bizge asa qajet. Mundaǵy tehnologııa TMD elderinde joq. Biz áli kúnge deıin jemsaý aýrýlarynyń qaterli obyr dertine ushyraǵan tórtinshi deńgeıli syrqattardy ota jasaý úshin sonaý Reseıge jiberemiz. Ondaı otalardy osynda jasaýǵa ábden bolady. Kórshi Reseıdegi Novosibir, Barnaýl qalalaryndaǵy dárigerler myna ortalyqtyń jumysy qashan aıaqtalady dep surap jatyr. Radıasııany emdeýdiń ozyq úlgisi osynda bolýy kerek. Iаdrolyq medısına klasterin Semeıde quramyz dep otyrmyz. О́ıtkeni, Semeıde elimiz boıynsha onkologııalyq aýrýlardyń asqynǵan túri óte kóp mólsherde tirkelip otyr.
Radıofarmasevtıkalyq dári-dármekterdi alý, óndirý úshin ızotoptar zertteledi. Bular erte dıagnostıka jasaýdyń kilti. Munda syrqattar radıo-ıod-terapııasyn qabyldaýy kerek. Bul álem boıynsha óziniń tıimdiligin kórsetip otyr. Qazaqstan túgili, TMD-da mundaı áleýeti joǵary, damyǵan medısına ortalyǵy joq. Biz muny eskerýimiz kerek. Jáne Radıologııalyq ortalyqty tezdetip iske qosyp, halyq ıgiligine bergenimiz jón. Radıasııalyq medısına damysyn desek, osyndaı qurylystardyń sapasyna saq bolaıyq – dedi vıse-mınıstr Alekseı Soı.
Raýshan Nuǵmanbekova
Semeı