Keleshegi kemel Kendirli

Elbasynyń qoldaýymen Mańǵystaýda ın­ves­tısııalyq iri jobalar uzaq merzimdi «Jer-Teńiz-Aspan» yqpaldastyrylǵan baǵ­dar­lama­syna biriktirilip, júıeli túrde júzege asa bastady. Solardyń arasynda óndiristi ólke úshin ǵana emes elimizdiń ataǵyn aspandata túsetindeı «Keremetteı Kendirli» demalys aımaǵyndaǵy halyq­aralyq standarttarǵa saı salynatyn onda­ǵan qurylys nysandary da bar. Kendirli – Kaspıı teńiziniń ońtústik shyǵysyndaǵy shyǵanaq. Bul jerdiń ataýy táýelsizdik alǵanymyzǵa deıin A.Fetısov shyǵanaǵy dep ataldy. Tarıhqa júginsek osy bir tabıǵaty ásem jerdi alǵash ret 1714 jyly A.Bekovıch-Cherkasskıı degen geograf kartaǵa túsirip, 1873 jyldary orys áskerleri Hıýa joryǵyn osy jerden bastapty. Sol jyldar­dan soń osy arada Fort-Aleksandrov – Krasnovodsk aralyq baılanys beketi salynyp, balyqshy aýyldar qonys tepken. Qazan tóńke­ri­sinen keıin munda áýeli artel, sońynan ujymshar qurylyp eńbek kórigi qyzǵan jer bolǵan. О́lkede óndiris oshaqtary ashylýyna oraı keıingi jyldary olar tarap ketipti. Tabıǵaty ásem, qumy taza, sýy móldir shy­ǵanaqta 1975-1976 jyldary áýeli munaıshy­lar balalary úshin demalys oryndary, odan soń Jańaózen munaıshylary úshin demalys oryn­daryn salý qolǵa alynǵan. Soǵan oraı Jańa­ózen qalasynan 65 shaqyrym jerdegi Kendirlige asfalt jol, joǵary kerneýli elektr jelisi, sý qubyry tartylyp, kórki kóz tartarlyq demalys úıleri salynyp, naǵyz jaıly dema­lys ornyna aınala bastady. О́ziniń respýblı­kamyzdaǵy teńiz jaǵasyndaǵy birden bir keleshegi zor týrıstik keshen bo­latyndyǵyn dálel­deı tústi. Elbasy Nursul­tan Nazarbaev sońǵy jyldary osy jerde Reseı, Ortalyq Azııa memleketteri prezıdent­teriniń basqosýlaryn jáne Shet el ınvestor­lary keńesiniń jıynyn ótkizdi. Ásem tabıǵat, jaıly jaǵajaı qonaq­tarǵa erekshe áser etti. Shyǵanaq mártebesi de óse tústi. Kendirlige degen qyzyǵýshylyq, keleshekke degen nyq senim biraz ıgi isterdi qolǵa alýǵa ıtermeledi. Qazir oblys ekonomıka­synyń qarqyndy da­mýy, oblys basshylary­nyń iskerligi nátı­je­sinde ómirge engen serpindi jobalardyń birine Kendirli demalys aımaǵy da aınalyp otyr. О́tken jyly oblystyq ákimdik pen Halyq­aralyq turaqty damý kompanııasy (SWDC) arasynda «Kendirli» kýrortty-demalys aıma­ǵy jáne týrıstik keshen qurylysyn júrgi­zýdegi birlesken is-qımyl týraly» kelisimge qol qoıyldy. Oblystyq máslıhat sessııasy 2010-2013 jyldarǵa arnalǵan «Kendirli» qu­rylymy boıynsha is-sharalar josparyn bekitti. Búgingi tańda «Kendirli» kýrortty aıma­ǵynda ınjenerlik kommýnıkasııalardyń ótý jelisin jáne halyqaralyq áýejaı aýmaǵynyń ornyn geotehnıkalyq zertteý aıaqtaldy. Syrt­­qy ınjenerlik ınfraqurylym quryly­sy­nyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi jasa­lyp, ınjenerlik ınfraqurylymdardy salýǵa ázirlik bastaldy. О́tken jyly «Kendirli» kýrortty-demalys aımaǵyn qurý jáne damytý jobasynyń tanystyrylymy Berlın qalasyn­daǵy «ITV-2010» halyqaralyq týrıstik bırjada, Máskeýde ótken «Intýrmarket-2010» ha­lyq­aralyq týrıstik kórmede jáne Almaty­daǵy «KITB-2010» H mereıtoı­lyq Qazaqstan halyqaralyq týrıstik kórme­sinde ótti. Son­daı-aq ótken jyl ortasynda «SIBS CORPSDM BHD» halyqaralyq kom­panııasy men «Kendirli» halyqaralyq kýror­tynyń 2010-2013 jyl­darǵa arnalǵan damý baǵdarlamasy jasaqtal­dy. Álemge belgili atalmysh kompanııanyń shtab-páteri Malaı­zııa­nyń astanasy Kýala-Lýmpýr qalasynda. Baǵdarlamadaǵy «Kendirli» demalys aımaǵy qurylysynyń quny – 2,3 mlrd. AQSh dollary. Jobalyq qýaty 22000 kereýet-oryndyq 23 qonaq úı men 4000 vılladan turady. Jylyna Reseı, TMD, Eýropa, Taıaý Shyǵys memleketteri men óz elimizden 500 myńnan astam týrıster keledi degen boljam bar. Atap aıtsaq, olardyń 50 paıyzy Reseıden, 30 paıyzy óz elimizden, qalǵandary alys jaqyn shet elderden bolmaq. Sol kezde olarǵa 15 myńnan astam adam qyzmet kórsetedi. Teńiz jaǵalaýynda 60 myń turǵyny bar qalashyq boı kótermekshi. 2010-2013 jyldary memleket qarjysy esebinen 25 shaqyrymdyq jerdegi halyqaralyq áýejaı-kýrort joly, 12 shaqy­rymdyq gaz jelisi, joǵary kerneýli elektr jelisi, emhana, órt sóndirý deposy, polısııa pýnkti salynbaqshy. Qazirdiń ózinde Aqtaý qalasynda týrızm kolledji ashylyp jumys isteýde. Onda germanııalyq ustazdar dáris berip júr. Sondaı-aq ınvestorlar tarapynan sý tushytý zaýyty, 3,5 shaqyrym­dyq qoný alańy bar áýejaı, tazartý qondyr­ǵysy, jylyjaı­lar, ákimshilik ǵımarattary, t.b. nysandar boı kóteredi. Al týrıstik ınfraqurylymdar qata­rynda bes juldyzdy «Shaıyr» golf-oteliniń, «Meret» klýbtyq oteliniń, bes juldyzdy «QazMunaıGaz» AQ-tyń «Bosaǵa» oteli men «Tamshaly» oıyn-saýyq oteliniń qurylystary salynady. «Bo­saǵa» oteliniń ózinde 100 kottedj, akvapark, qoǵamdyq jaǵajaı, saýda alańy, al «Shaıyr» golf-otelinde basseınder men jeke jaǵa­jaılar, 30-ǵa tarta golf alańy bolmaqshy. Munyń bárin de 2010-2013 jyly salý jos­par­lanǵan. Sondaı-aq alǵashqy kezeńi 2010-2011 jyldary aıaqtalatyn jobalyq quny 248,0 mln. AQSh dollary turatyn halyqara­lyq «Kendirli» áýejaıy da qýaty mol, kórki kóz tartarlyq bolmaqshy. Áýejaıdyń ekinshi kezeńin júzege asyrý 2015 jylǵa belgilenipti. Sol kezde «Kendirli» halyqaralyq áýejaıy jylyna 1 mln. jolaýshyǵa qyzmet kórsetpek­shi. Osynyń bárinen «Kendirli» demalys aımaǵynyń Eýrazııa keńistigindegi eń tar­tymdy týrıstik ortalyq retinde keleshegi zor eken­­digin, sol ar­­­qyly eli­miz­diń týrızm sala­syn odan ári da­my­­týǵa súbeli úles qosatyn­dy­ǵyn anyq baı­qaý­ǵa bolady. Jolaman BOShALAQ, Mańǵystaý oblysy.