“Tank” mingen shabandoz

Oblystyq at jáne ulttyq oıyndar sporty mektebine bar­ǵanymyzda býra san, alpamsadaı jigitter fýtbol oınap júr eken. Dırektory Ǵanı Ahmet­baev shabandozdardy shaqyr­ǵanda úsheýi kirdi. Boı uzyn­dyǵyna kózi­miz úırengen ǵoı, myna­lar­dyń alaqany kúrekteı-aý. О́zimiz de kóshedegi bireýdiń biri emes edik, biraq qolymyz myna ala­qandardyń ishinde ju­tylyp ketti. Sińirli, qýatty. Seksen kılo bolatyn serkelerdi jerden sho­paq qurly kórmeı julyp alyp júrgen jigitter baıa­ǵynyń batyr­laryndaı bal­pań-balpań basady. Ataqty balýan, shabandoz Áb­di­qahardy jaqsy biletin edik. Endi týǵan inisi Ábdihalyq Qııan­taev­pen áńgimelesip otyrmyz. Atqa minse soıqandy sala­tyn, myńǵa qarsy shabatyn jigit áńgimege sarań. Saýmaldap tartyp otyrmyz. Atbegilik, shabandozdyq, kók­par – Qııantaevtardyń qany­na sińgen qasıet. Ákesi Ábdi­ákimdi jurt “Dııý” atap ketken eken. «Boıy eki metrge jete­qabyl, salmaǵy 140 kılo», – dep Ábdihalyq kúledi. “Bizdiń qoly­myz ákemizdiń qolynyń jarty­syndaı ǵana”, deıdi taǵy da. Ataqty kókparshy Tájik­stan­da ótken saıysta qatty qaırat kórsetkenin Ǵanı baýyr aıtqan. Eki jaq egesip, dáý serke tereń aryqqa túskende dosy ilip áperipti. Sonda qalyń tá­jikti qylyshpen shapqandaı tilip, serkeni ala jónelgende esh­kiniń qan-jyny aqtarylsa kerek. Taqymynan eshkim ajyra­typ ala almapty. – Bizdi atqa úıretken ákemiz, – deıdi Ábdihalyq. – Úıretil­megen taı, qunandy júgendep “min” deıdi. Basyn ustap tura­dy. Asaý ári-beri qıqańdasa bir uryp, murttaı ushyratyn. Jyl­qy – aqyldy janýar. Tura qala­dy. Minbeýge ákeden qorqamyz. Sóıtip, júrip at qulaǵynda oı­naıtyn boldyq qoı. Ataqty Qazyǵurt aýdany Oı­maýyt aýylynyń týmasy Ábdi­halyqty jurt “balýan” deıdi. Eń alǵash ret dodaǵa 1998 jy­ly Astana qalasynyń tusaýkeser toıynda túsipti. 17 jasta. Sol joly Ońtústik Qazaqstan obly­synyń quramasy bas báıge alǵan. Al, alǵash ret salym salǵany “Domalaq ana” qorynyń tóraǵasy Altynbek kókesiniń toıynda bolǵan. Onda mektepte oqıtyn. Aǵasy Qaharǵa aýysyp minýge dáý tory atty alyp, shettep júrgen. Serke tartqandar aldyna kelip qaldy. Jalań tós batyr shydaı almaı ishine qoıyp ketti de, Alla jar bolyp, serkeni taqymyna basyp shyqqan. Kómbege qaraı juldyzdaı aqqany esinde. Sodan keıin-aq bastalǵan qyzyqtyń kókesi. Sodan beri at ústinde. 20-30 máshıne utypty. Seri jigit suńqar sııaqty. Jemin shashyp jeıtin. Jaqsy dostar arttyrdy. Talaıyn syılap jiberdi. Komandalas dostarymen teńdeı bólisti. Kókparshylarda qorǵanys shebinde, shabýylda júretinder bolady. Ábdihalyq – shabýylshy. Ataqtary bir basyna jeterlik. Qyrǵyzstan Prezıdentiniń Ký­bogy jarysynda onyń koman­dasy birinshi oryn aldy. “Evro­Azııa” halyqaralyq jarysynda márege birinshi keldi. “Aqbıdaı” aýyl sportynda mańdaılary jar­qyrady. Astanada ótken Prezıdent Kýbo­gynda bas báıgeni enshiledi. – Jalǵyz aǵash – orman emes, – deıdi ózi. – Biz komandamyzben je­ńiske jettik. Attar jaıly surap otyrmyz. Jabymyz tózimdi bolǵanymen kókparǵa jaramaıdy eken. Turqy alasa, aqyly azdaý, jappaı kók­parǵa laıyq. Júz kılo tartatyn jigitpen jetpis-seksen kılo serkeni kóterip shabýǵa attyń aty kerek. Kókpardy sport erejesine la­ıyqtaǵan qyrǵyz aǵaıyndar bul sharýada alda turǵanǵa uq­saıdy. Ońtústik Qazaqstan quramasynda jaramdy 10 at bolsa, sonyń 6-y qyrǵyz aǵaıyndardan satyp áke­lin­gen. Bıik, beldi, aıtqanyńdy taqym qaǵýyńnan túsinedi. Ońtústikte Dáýlet Myrzabaev degen jomart jigit bar. At sporty­nyń janashyry. Birde Qyrǵyz­stan­nan “Tank” dep atalatyn at sa­typ ákelip, inisiniń aldyna tartyp­ty. “Inim, eldiń namysyn qorǵa”, dep. Tank dese tank eken álgi at. Qalyń jylqynyń ishinde shoq­tyǵy bıik, anadaıdan kórinedi. Qazaqstan quramasyndaǵy attar­dyń aldy. Bir adamnyń baǵyna bitetin janýar. Júırik ári keýdeli. Jolyndaǵy attardy qoǵadaı ja­pyrady. Tulpar aıaqtan qalady. Kózdiń suǵy ótipti. Talaı halyqaralyq dodalarda olja salǵan qaıran Tank aqsady. Qazir ıppodromda. Aıǵyr. Qulynyn alyp jatyr. Biraq, ondaı at endi qaıda. Myńnan tulpar degen ras eken. Dáýlet qazir sondaı at izdep júr. “Qyrǵyz ben qazaqta jaq­sy at bolsa aıt, astyńa tartam”, depti inisine. Ábdihalyqtyń salmaǵy 110 kılo. Serke – 80 kıloǵa deıin tar­­tady. Qazir el aýqatty. Bu­zaý­dy da kókpar etip tartýǵa beredi. Taqymǵa basyp, aldyńdaǵy­lardy jaryp tartý úshin at ja­ramdy bolý kerek. Qalyń qabaq, dóń muryn, alpamsadaı shaban­dozǵa qarap otyryp, qazaqtyń jaýyn at quıryǵyna naızamen saıyp túsiretin batyrlary osyn­daı bolǵany shyǵar-aý dep oıla­dyq. Beıqamdaý, minezi sy­nyq bul jigitińiz attyń ústine minse árýa­ǵy qozyp, jasanǵan jaýǵa jas­qanbaı jalǵyz sha­batynnyń ózi. Ataqty Asqar Súleı­menovtiń: “Basqa halyq maımyldan jaralsa jaralǵan shyǵar-aq, al qazaq – attan jaralǵan”, degeni osyn­daıda tildiń ushyna keledi eken. Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy.