Almatyda 1892 jyly fransýz arhıtektory Pol Gýrdeniń jobasy boıynsha irgetasy qalanǵan tarıhı ǵımaratta Almaty qalasynyń jańa mýzeıi ashyldy. Bógenbaı batyr kóshesindegi júz jyldan asa tarıhy bar kóne ǵımaratty kúrdeli jóndeýden ótkizip, árin-sánin keltirip, mýzeı úshin sátti tańdalǵany jádiger jınaqtalatyn orynnyń saltanatyn asyryp-aq tur. Mýzeıdiń ashylý rásiminde qala ákimi Baýyrjan Baıbek shahar ómirindegi mádenı oqıǵanyń mańyzy týraly aıta kelip: «Memleket basshysy atap ótkendeı, Almaty – Táýelsizdiktiń altyn besigi, elimizdiń mádenı, ǵylymı jáne týrıstik ortalyǵy. О́skeleń urpaq úshin bul jańa mýzeıdiń tárbıelik mańyzy óte zor. Jastarǵa zamanaýı mýltımedıalyq qurylǵylarmen jabdyqtalǵan Almaty mýzeıinen barlyq baǵyttaǵy aqparattarǵa tolyq jaýap alý qyzyqty bolady dep oılaımyn. Bul mýzeı almatylyqtar men qala qonaqtarynyń súıikti oryndarynyń birine aınalatynyna senemin», – dedi.
Almatynyń jańa mýzeıi – Jetisý aımaǵynyń tarıhı-mádenı murasyn ár qyrynan kórsetetin iri ǵylymı ári mádenı ortalyǵyna aınalary sózsiz. Mýzeıde 40 myńǵa jýyq jádiger jınaqtalǵan. Onyń ishinde beıneleý óneriniń, etnografııanyń, ár túrli kezeńder men mádenıettiń týyndylary men qundy qazynalary bar. Jańa mýzeı osy saladaǵy tehnologııanyń keń múmkindigin tanytady jáne qala tarıhynyń barlyq taraýlary boıynsha aqparattyq-beıneleý materıaldaryna asa baı 11 zaldan turady.
Alǵashqy eki ekspozısııanyń taqyryby Uly Jibek joly boıyndaǵy ákimshilik bıligi, qolóneri men saýdasy, mádenıeti men ıdeologııasy bar qalanyń orta ǵasyrǵa deıingi úsh myń jyl burynǵy shaǵyn eldi meken negizinde bastalǵan ýrbanızasııa úderisin qamtıdy. «Qazaq memlekettiliginiń bastaýy» jáne «Jetisýdyń etnografııasy» zaldary qazaqtardyń áskerı ónerin, qazaq etnografııasynyń ereksheligin, Qazaq handyǵynyń qurylýy men qalyptasý kezeńindegi aımaqtyń tarıhyn ashyp kórsetýge arnalǵan.
HIH-HH ǵasyrdaǵy qalanyń damý kezeńi «Almaty tarıhynyń Vernyı kezeńi» degen zalyna jınaqtalǵan. Qyzyl aǵash sheberleriniń qolynan shyqqan jıhaz óneriniń sırek týyndylary sol dáýirdiń qaıtalanbas tynysyn sezdirip tur. Al «HH ǵasyrdaǵy Almaty» zaly Qazaq KSR-niń astanasy bolǵan qalanyń mańyzdy tarıhynan syr shertedi. Sondaı-aq, «Túrkisib», «Saıası repressııalar», «Almaty Uly Otan soǵysy jyldarynda» atty bólimder elimizdiń tarıhyndaǵy qasiretti jyldar týraly baıandaıdy. «Elbasy jáne Almaty» atty zal azattyqtyń altyn besigi bolǵan Almaty qalasynyń saıası, mádenı, ǵylymı, ekonomıkalyq ortalyǵyna aınala otyryp, alyp megapolıske taban tiregenge deıingi tarıhyn Elbasy eńbegimen baılanystyra otyryp tarqatady.
Mýzeıdiń ashylý saltanatyna qala basshylyǵy, ǵylym jáne shyǵarmashylyq ókilderi, qalanyń qurmetti azamattary men ardagerleri, stýdent-jastar qatysty. Almaty qalasynyń mýzeıi Bógenbeı batyr kóshesi, 132-úıde ornalasqan.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY