Qarjylandyrýdan qaıtarym kútiledi

Ústimizdegi jyldyń qazan aıynda Májilistegi QKHP-nyń depýtattary fraksııa múshesi Aıqyn Qońyrov daıyndaǵan Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshevtyń atyna joldanǵan saýalǵa qol qoıǵan edi. Saýaldyń qysqasha mazmuny mynadaı: Ipotekalyq boryshkerler­diń problemalaryn sheshý úshin Elbasynyń tapsyrmasymen ázirlengen 2015 jyldyń sáýir aıyndaǵy qaryzdy qaıta esepteý baǵdarlamasyna sáıkes «Pro­blemaly kredıtter qory» AQ ekinshi deńgeıli bankterge 130 mlrd teńge bólgeni aıtylyp, ol 2004 jyldyń 1 qańtary men 2009 jyldyń 31 jeltoqsany ara­lyǵynda qaryz alǵandardyń boryshyn qaıta esepteýge jum­salýy kerektigi kórsetilgen edi. Halyqtyq kommýnıster osy baǵ­darlamaǵa 2009 jyldan keıin nesıe alǵandar nege kirgizil­medi, dollardyń baǵamy ózgerýinen japa shekkender 2014 jyly da boldy ǵoı. Olar nege bul baǵdar­lamada qamtylmady? Sonymen birge, qarajat qaı bankterge qan­sha kólemde berildi, qaıta esepteýge nege barlyq bank qatys­ty­rylmady, al berilgen qarajat­ty maqsatsyz shyǵyndarǵa jum­saǵan­dar boldy ma jáne qaıta esepteý naqty qansha boryshkerdi qamtydy degen suraqtar qoıylǵan-tyn. Osy saýalǵa Ulttyq bank tóraǵasynan tómendegideı jaýap keldi: «2015 jylǵy 24 sáýirde Ult­tyq bank 2004-2009 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde ǵana beril­gen ıpotekalyq qaryzdardy qaı­ta qarjylandyrýdy kózdeı­tin baǵdarlamany bekitti. Baǵ­dar­­lamany ázirleý sheńberin­de Ult­tyq bank janynan vedom­st­vo­ara­lyq jumys toby quryl­dy, onyń quramyna múddeli mem­lekettik organdardan basqa, Qazaq­­stannyń «Aq jol» demo­kra­­tııa­lyq partııasynyń, Qazaq­stan­nyń Kommýnıstik halyq par­tııasynyń jáne ıpoteka­lyq qaryz alýshylardyń múddesin bildiretin qoǵamdyq birlestikterdiń ókil­deri kirdi. Baǵdarlamanyń negiz­gi ólshemsharttary osy ju­­mys to­bynda, onyń ishinde qaı­ta qar­­jylandyrýǵa jatatyn qa­ryz­dardy berý kezeńinde pys­yqtaldy. Ipotekalyq turǵyn úı qaryz­dary boıynsha merzimi ótken bereshek jónindegi jáne memleket­tiń qarjylyq múmkindikteri (130 mlrd teńge) statıstıkasy de­rek­teriniń negizinde 2004-2009 jyldar aralyǵyndaǵy kezeń aıqyndaldy. Qaryzdardy óteý kezeńin aıqyndaý kezinde Ulttyq banktiń burynǵy basshylyǵy naqty qandaı ólshemsharttardy basshylyqqa alǵanyn aıqyndaý qazirgi ýaqytta múmkin emes. Baǵ­dar­lama tásiliniń qaryz berý merzimine qaraı birtekti bol­maýyn moıyndasaq, qazirgi ýaqyt­ta baǵdarlamany iske asyrý­ǵa bólin­gen qarajattyń shek­teýli bolýyna baılanysty basqa kezeń­­­derde berilgen qaryz­dar­dy qamtýǵa múmkindigi joq. Qaryz alýshylardyń qam­tylýyn ul­ǵaı­týdy nemese ózge ólshem­shart­tar­dy keńeıtýdi kózdeıtin kez kelgen ózgeris memleket tarapynan qo­­sym­sha qarajatty talap etedi. Qazirgi kezde qarajat 15 ekin­shi deńgeıli bankke jáne 3 ıpo­tekalyq uıymǵa bólindi. Baǵdarlamaǵa 2004-2009 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde be­ril­gen, 2015 jylǵy 1 qańtar­daǵy jaǵdaı boıynsha 36,5 mln teńgeden aspaıtyn somada bereshegi qalǵan ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdary bar barlyq bank engizildi. Ulttyq bank «Problemaly kredıtter qory» AQ-pen birlesip, «Qazaqstannyń halyq banki» AQ-qa, «ForteBank» AQ-qa jáne «Sesnabank» AQ-qa baǵdarlamanyń talaptaryn saqtaýy máseleleri boıynsha tekserý júrgizdi. Qazirgi kezde «ATF Bank» AQ-ty tekserý júzege asyrylýda. Tekserýlerdiń nátıjeleri boıynsha bankterdiń baǵdar­lama talaptaryn buzý faktileri anyqtalǵan jaǵdaıda aıyppul sanksııalaryn qoldaný týraly másele qaralady. Al baǵdarlama sheginde 25 000 qaryzdy qaıta qarjylandyrý boljamdalady. Qarajatty ıgerýdiń revolverlik tetigin eskere otyryp, qaıta qar­jy­landyrylǵan qaryzdardyń sany shamamen 41 000 bolýy múmkin, onyń ishinde 12 000-ǵa jýyǵy HÁOT-tiń qaryzy. 2016 jylǵy 15 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha Baǵdarlamany qoldanýdy ótingen 25 myńnan astam ótinish bankterge (ıpote­ka­lyq uıymdarǵa) berildi. 19 069 ótinishke qatysty 115,7 mlrd teńge somaǵa qaıta qarjylandyrý týraly oń sheshim qabyldandy, 16 721 ótinish boıynsha jalpy somasy 91,9 mlrd teńgege nemese bólingen qarajattan 70,7%-ǵa qaryzdar qaıta qarjylandyryldy. 2016 jyldyń basynan bastap Ulttyq bankke azamattardyń qaryz­dardy baǵdarlama talaptary­men qaıta qarjylandyrýǵa kómek kórsetý týraly 3 000 óti­nish tústi» delinip, qosymshada 130 mlrd teńgeniń qandaı ekinshi dárejeli bankterge qansha kólem­de berilgeni kórsetilgen. Ázirlegen Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»