Qazaq tiliniń qadirin arttyryp, kósegesiniń kógerýine is qaǵazdary men resmı qujattardyń memlekettik tilde júrgizilýiniń kómegi kóp qoı. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda Jambyl oblysy ákiminiń apparatynan, aýdandar men Taraz qalasy ákimdikterinen joldanǵan shyǵys qujattary 100 paıyz memlekettik tilde oryndalypty. Tek, Sarysý aýdany ákimdiginen shyqqan qujattardyń qazaq tilindegisi 99,0 paıyzdy, Qordaı – 97,0, Merki – 95,0 paıyzdy quraǵan. Basqarmalardyń da barlyǵynda derlik bul talaptyń oryndalýy 100 paıyzdy quraıdy.
Jambyl oblysyndaǵy 7524 memlekettik qyzmetshiniń 7242-i memlekettik tildi jetik meńgergen. 231-i oqyp túsine alatyndar, al 51 memlekettik qyzmetshi memlekettik tildi múldem bilmeıdi. Memlekettik tildi múldem meńgermegen qyzmetshiler negizinen Jambyl oblysy ishki ister departamenti men Jambyl oblysynyń qorǵanys isteri jónindegi departamentinde jumys atqarady eken.
Sondaı-aq, Merki, Moıynqum aýdandarynyń mádenıet jáne tilderdi damytý bólimderinde 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparynyń oryndalýy týraly jınaq papkalary múldem joq. Iаǵnı, memlekettik baǵdarlamanyń oryndalýy barysynda aýyldyq okrýgtermen júrgizilgen jumystar týraly málimet joq degen sóz. Al aýdan, aýyldyq okrýg ákimderiniń qoldarymen joldanǵan shyǵys hattarda óreskel grammatıkalyq qateler órip júr. Tipti, joldanǵan hattardyń basym bóliginde hattyń basy jáne sońy memlekettik tilde, negizgi mátini men qosymsha kesteleri orys tilinde jazylǵandary da bolypty.
Osy rette oblystaǵy memlekettik qyzmetshiler arasynda alǵash ret til saýattylyǵyn arttyrý jáne orfografııalyq til normalaryna mán berý, saýatty qoǵam bolýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdarý maqsatynda «Til saýattylyǵy – basty mindet!» atty onlaın rejiminde ashyq jappaı dıktant jazý aksııasy ótken. Bul aksııaǵa barlyq aýdan men Taraz qalasynan 700-ge jýyq memlekettik qyzmetshi qatysyp, nátıjesinde úsh-aq qyzmetshi barlyq mátindi qatesiz oryndap, «5» degen baǵa alypty. Sondaı-aq, 57 qyzmetshige «4» degen baǵa, 161-ine «3» degen baǵa qoıylǵan. Al 447 qyzmetshi, ıaǵnı qatysýshylardyń 67 paıyzy «ekilik» arqalap qaıtqan.
– Úsh tildi oqytý kýrstaryna 2347 tyńdaýshy tartylǵan, – deıdi Jambyl oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy Ǵalııa Boranbaeva. – Al memlekettik tildi oqytý kýrsynda 1526 tyńdaýshy oqýda. Bıyl tildik orta qalyptastyrý maqsatynda Taraz qalasy men aýdandyq bólimshelerde úsh til boıynsha (qazaq, orys jáne aǵylshyn tili) tyńdaýshylar arasynda qosymsha úıirme jumystary uıymdastyryldy. Qazirgi tańda úıirmelerge jazylǵan tyńdaýshylardyń sany – 284 adam. Barlyq kýrstar aptasyna bir ret júrgiziledi. Áıtse de, tyńdaýshylardyń oqytý kýrstaryna qatysý deńgeıi kóńil kónshitpeıdi. Kýrstarǵa jazyla tura, túrli syltaýlarmen tolyq aıaqtamaı, sabaq kelesi kúnge jyljytylyp, oqytý merzimi uzartylýda. Osyǵan baılanysty, mekeme basshylary tarapynan osy máselege nazar aýdaryp, oqý prosesine tyńdaýshylardyń tolyq qatysýyn mindetteý jáne baqylaý júrgizý qajet dep sanaımyn.
Qalaı aıtsaq ta, memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtý, mártebesin kóterý men mańyzdylyǵyn keńinen nasıhattaý jumysy jyl ótken saıyn jandanyp keledi. Bıyl til saıasatyn júzege asyrýǵa bólingen qarajat 2012 jylmen salystyrǵanda 46,3 paıyzǵa ósti. Jambyl oblysyndaǵy 87 etnostan quralǵan 304 951 ózge ult ókilderiniń 61 paıyzǵa jýyǵy – qazaq tilin erkin meńgergender. Bul ózge ult ulystarynyń memlekettik tildiń keleshektegi tolyqqandy suranysyna senip, jarqyn bolashaǵyna úmit artýynyń birden-bir dáleli bolsa kerek.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy