Senatorlar bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet esebin tyńdady

Qarjy mınıstrliginiń, Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy jónindegi esep komıtetiniń jáne Ulttyq bankiniń basshylary negizgi baıandama jasady.  2016 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet esebin qarjy mınıstri Baqyt Sultanov tanystyrdy. Onyń baıandamasynda bıýdjet túsimderi 100,2 paıyzǵa oryndalyp, 7 trıllıon 760 mıllıard teńgeni quraǵany, shyǵystar 8 trıllıon 501 mıllıard teńgege atqarylyp, 98,3 paıyz ıgerilgeni atap ótildi.  Bıýdjet tapshylyǵy 741 mıllıard teńgeni qurady. Bul aldyńǵy jospardaǵy kórsetkishten 161,5 mıllıard teńgege tómen. Bıýdjet tapshylyǵynyń mólsheri Jalpy Ishki О́nimge shaqqanda jospardaǵy 2%-tiń ornyna 1,6%-ti qurady. Tapshylyq somasy 2015 jyldyń kórsetkishinen 171 mıllıard teńgege azaıdy. Kirister 382 mıllıard teńgege asyra oryndaldy.  B.Sultanov makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń jaqsarǵanyn atap ótti. Jalpy ishki ónimniń ósýi josparlanǵan 0,5% -tiń ornyna 1%-ti qurady.  Bıýdjettiń ulǵaıýy, birinshiden, áleýmettik salaǵa qarjyny kóbeıtýge múmkindik berdi. Shyǵystardyń jartysy, ıaǵnı 4 trıllıon teńgesi áleýmettik bolyp tabylady. 1 qańtardan bastap zeınetaqy mólsheri 9%-ke kóbeıdi. Zeınetaqyny tóleýge bıýdjetten 1 353 mıllıard teńge qarjy bólindi. Bala týylýyna oraı járdemaqy 438 myń adamǵa tólendi, oǵan 33 mıllıard teńge jumsaldy.  Baıandamada bıýdjettiń ıgerilmegen tustary da aıtyldy. Jyl qorytyndylary boıynsha paıdalanbaǵan qarjynyń 110 mıllıard teńgesi bólinbegen rezerv pen únemdeýge tıesili. Igerilmegen 36 mıllıard teńgeniń 29 mıllıard teńgesi Qorǵanys mınıstrligine jatady. Ishki ister mınıstrligi – 1,2 mıllıard tenge; Bilim jáne ǵylym mınıstrligi - 1 mıllıard tenge; Syrtqy ister mınıstrligi – 920,2 mıllıon teńge; Aýyl sharýashylyq mınıstrligi 870,2 mıllıard teńge; Ádilet mınıstrligi – 759 mıllıon teńge boldy.  Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy jónindegi esep komıtetiniń tóraǵasy Nurmuhambet Ábdibekov óziniń baıandamasynda 2016 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimettiń esebine Esep komıtetiniń qorytyndysy jańa sıpatta daıyndalǵanyn atap ótti. Zerdeleý barysynda tártip buzýshylyqtardy anyqtap qana qoımaı, olardyń týyndaý sebepterin jan-jaqty zertteý jáne olardy aldaǵy ýaqytta boldyrmaý úshin syndarly usynystar ázirleýge basymdyqtar berildi.  Esep komıtetiniń baǵalaýy boıynsha respýblıkalyq bıýdjettiń naqtylanǵan kórsetkishteri júzege asyryldy. Shoǵyrlandyrylǵan bıýdjet túsimderinde shıkizat sektorynyń úlesi edáýir qysqardy. Sonymen qatar, eksport qurylymynyń shıkizattyq emes bóligine qatysty ózgeris bolǵan joq, bul ekonomıkany ártaraptandyrý boıynsha qoıylǵan maqsattar men mindetterge qol jetkizbeý qaýpin týdyrady.  N. Ábdibekov atap ótkendeı, respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń Ulttyq qordan beriletin transfertterge táýeldiliginiń saqtalýy Ulttyq qordyń jınaqtaý jáne turaqtandyrý fýnksııalaryn qaýipsiz júzege asyrý táýekelderin ulǵaıtady. Baıandamada sondaı-aq, qarjy tártibiniń jalpylama tómendeýi sekildi olqylyqtar, salyq jáne kedendik zańnamany oryndaýdaǵy ózekti máseleler aıtyldy.  Esep komıtetiniń málimetinshe 2016 jyly 267,9 mıllıard teńge tıimsiz paıdalanylǵan. Qarjylyq tártiptiń tómendeýi jekelegen jaǵdaılarda prosesterdiń tym artyq reglamenttelýimen, olardyń kúrdeligimen, kóp satylyǵy jáne kóp shyǵyndylyǵymen baılanysty bolyp otyr.  Ulttyq Bank Tóraǵasynyń orynbasary Alpysbaı Ahmetov senatorlardy aqsha-kredıt saıasatynyń barynsha mańyzdy aspektileri týraly habardar etti. Baıandamashynyń pikirinshe, bizdiń elimiz qolaısyz syrtqy jaǵdaılarǵa qaramastan ótken jylǵy qıynshylyqtardy eńsere bildi. 2016 jyldyń qorytyndylary boıynsha ınflıasııa 8,5% deńgeıinde qalyptasty. Ulttyq Bank jumysynyń negizgi baǵyty aqsha naryǵyndaǵy naryqtyq paıyzdyq mólsherlemelerdi qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Ulttyq Bank bazalyq mólsherlemeni 2016 jyly 17%-dan 12%-ǵa deıin josparly túrde tómendetti.  Valıýta naryǵynda 2016 jyly salystyrmaly turaqtylyq baıqaldy jáne teńgeniń AQSh dollaryna qatysty baǵamy 2%-ǵa nyǵaıdy.  2016 jyly ulttyq valıýta teńgeniń jınaqtaý, esep aıyrysý jáne aktıvterdiń qunyn ólsheý quraly retindegi róliniń artýynda aıtarlyqtaı progreske qol jetkizildi. 2016 jyly teńgemen depozıtter 3,3 trıllıon teńgege (66%-ǵa ósý) ósti, shetel valıýtasymen depozıtter 1,1 trıllıon teńgege (10%-ǵa) tómendedi. Depozıtterdiń dollarlaný deńgeıi bir jylda tarıhı eń joǵary 70%-dan 55%-ǵa deıin tómendedi.  Ulttyq bankiniń boljamy boıynsha kúızelis bolmaǵan kezde ınflıasııa 2017 jyly nysanaly dáliz (6-8%) sheńberinde bolady. Qarjy retteýshisi aıyrbastaý baǵamynyń erkin ózgermeli rejımin ustanýdy jalǵastyryp otyr. «Tómen ınflıasııa jáne valıýta naryǵynda teńgerimsizdikterdiń jınaqtalýyn boldyrmaý – osy eki mindet – ekonomıkanyń uzaq merzimdi ornyqty ósýin qamtamasyz etýge barynsha tolyq sebepshi bolatyndyǵyn atap ótkim keledi», - dedi A.Ahmetov.  Baıandamashylar joǵarǵy Palata depýtattarynyń saýaldaryna jaýap berdi. 2016 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet esebi Senat komıtetterinde jalǵasatyn boldy.