Túrkitaný salasynda alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan ekspozısııada áıgili túrkitanýshy ǵalymdar Ábdýálı Qaıdar, Ábjan Quryshjanov, Ámir Nájip, Rabıǵa Syzdyqova men Osman Fıkrı Sertkaıanyń jeke tutynǵan dúnıeleri, buryn-sońdy esh jerde jarııalanbaǵan kúndelikteri men qoljazbalary usynylǵan.
Atap aıtsaq, akademık Á.Qaıdardyń shapanyn, jumys kabınetinde qosylyp turǵan radıo-qabyldaǵyshyn, qalamsaptaryn, professor Á.Quryshjanovtyń kúndelikteri men áriptes dostarymen jazysqan hattaryn, akademık R.Syzdyqovanyń ózi tartqan qońyr dombyrasyn sol jerden kórýge kórýge bolady. Sondaı-aq, ekspozısııada professorlar Á.Nájip pen O.Sertkaıanyń jeke kúndelikteri men qundy qoljazbalary da sóreden oryn tepken.
Saltanatty sharaǵa Ázerbaıjan, Reseı, Túrkııa, О́zbekstan men Mońǵolııadan kelgen ǵalymdar, zııaly qaýym jáne baspasóz ókilderi qatysty.
Mýzeıdiń ashylý saltanatynda sóz alǵan halyqaralyq Túrki akademııasy uıymynyń (TWESCO) basshysy Darhan Qydyráli túrki halyqtary dástúrli mádenıetin jańǵyrtý maqsatyndaǵy sharanyń mańyzy zor ekenine toqtaldy.
– 2009 jyly Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev Túrki akademııasyn qurý týraly bastama kótergen kezde, akademııa janynda kitaphana jáne mýzeı bolýyn júktegen edi. Biz mýzeıdi qurýdy 2010 jyly bastadyq. Bıyl Túrki akademııasynyń qurylǵanyna 7 jyl tolyp otyr. Búginge deıin túrki áleminiń muralary tereń zerttelgenimen, zertteýshiler týraly málimetter joqtyń qasy. Sondyqtan biz mýzeı ashý týraly bastamany júzege asyryp, jalpy túrkologtardyń tutynǵan zattary men qoljazbalaryn qoıdyq. Bolashaqta akademııanyń mýzeıi úlken ǵımaratqa kóshetin bolsa, Túrkologııa mýzeıi de álemdegi alǵashqy salalyq mýzeı retinde Qazaqstannyń tartymdy ortalyǵynyń birine aınalady, – dedi D.Qydyráli.
Akademııa basshysy túrkologııa ǵylymynyń damýyna jańa serpin berý maqsatynda ashylyp otyrǵan mýzeı týystas túrki halyqtarynyń arasyn jaqyndastyra túsetin bolady dedi. Árıne, túrkologııa – kúrdeli sala. Zertteý jumystary qıynshylyqpen júrgiziledi. Kóptegen túrkologtardyń taǵdyry qıyn bolǵanyn bilemiz. Mysaly, Bakýde ótken túrkologııa kongresinen keıin olardyń kópshiligi atylyp, repressııaǵa ushyraǵan. Bizdiń mýzeıden repressııaǵa ushyraǵan túrkologtardyń qujattaryn kórýge bolady, – dedi ol.
Sonymen birge, akademııa kitaphanasynda áıgili túrkitanýshy-shyǵystanýshy ǵalym, bashqurt halqynyń uly perzenti Ahmet-Zákı Ýálıdı Toǵannyń jeke kitap qoryn qabyldap alý rásimi ótti.
Akademııa basshysy Darhan Qydyráli bashqurt halqynyń kórnekti qaıratkeri Ahmet-Zákı Ýálıdı Toǵannyń qyzmeti men shyǵarmashylyq murasynyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Ǵalymnyń kitap qorynan bólek, qundy qoljazbalaryn da Túrki kitaphanasyna tabystaǵan Ahmet-Zákı Ýálıdıdiń qyzy, búginde Túrkııada turatyn tanymal ǵalym Esenbıke Toǵanǵa alǵysyn bildirdi.
Shara barasynda túrki álemi ǵylymyna sińirgen eren eńbegi men baýyrlas halyqtar arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin tanymal ǵalym Tımýr Kojaoglýný TWESCO kúmis medalimen marapattaldy. Akademııa basshysy Darhan Qydyráli TWESCO júzege asyrǵan kóptegen ǵylymı jobalarǵa belsendi atsalysyp júrgen kórnekti ǵalymǵa alǵys bildirip, shyǵarmashylyq tabys tiledi.
T.Kojaoglý Buqara Halyq Respýblıkasynyń basshysy Ýsman Qojaevtyń uly. Kóptegen túrki tilderinde dáris oqıtyn ulaǵatty ustaz búginde Mıchıgan ýnıversıtetiniń Eýrazııa, Reseı jáne Eýropa ǵylymı zertteýler ortalyǵy dırektorynyń orynbasary qyzmetin atqarady. Keńes odaǵyndaǵy musylman halyqtar men Ortalyq Azııa elderiniń tilderi, ádebıeti men mádenıeti jóninde jazylǵan irgeli eńbekterdiń avtory.
Kezdesý barysynda Túrki akademııasy Mońǵolııa ulttyq mýzeıimen, Mońǵolııa Ulttyq Ǵylym akademııasymen, Ázerbaıjannyń Mádenıettaný ǵylymı-zertteý ortalyǵymen yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıdy.
Taraptar ǵylymı-tanymdyq qundylyǵy bar zertteý jınaqtaryn, ǵylymı-ádistemelik quraldar men kitaptardy birlesip jarııalaýǵa, túrki mádenıetin tanystyratyn ortaq jıyndar men sharalar ótkizýge, túrki halyqtary dástúrli mádenıetiniń tárbıelik áleýetin ashýǵa, ortaq baǵdarlamalar ázirleýge, sonymen birge ózara aqparattyq qoldaý kórsetýge kelisti.
Memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, Eýropa men Azııa elderinen kelgen kórnekti ǵalymdar men zııaly qaýym ókilderiniń qatysýymen shara sońy «Túrkologııa jáne altaıstıkanyń búgingi máseleleri» atty dóńgelek ústelmen túıindeldi.
Shara Astanada ótetin «Uly dala» II gýmanıtarlyq ǵylymdar forýmy aıasynda uıymdastyrylyp otyr. Forýmǵa Amerıka men Azııa elderinen 300-ge jýyq ǵalymdar qatysady.
Aıa О́MIRTAI,
«Egemen Qazaqstan»