-«TOM: Kazakhstan» – múmkindigi shekteýli jandardyń ómirin jaqsartýǵa arnalǵan. 2014 jyldan beri AQSh, Argentına, Ulybrıtanııa, Izraıl, Brazılııa, Kanada, Avstralııa men Vetnamda uıymdastyrlyp keldi, - deıdi Tel-Avıv ýnıversıteti kásipkerlik ortalyǵynyń dırektory Elena Dones.
Endi mine, bir aı ótken soń, bul joba oblys ortalyǵyndaǵy S.Toraıǵyrov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtette qaıta jalǵasty.
Jalpy bul jobanyń uıymdastyrýshylary – elimizdegi Tel-Avıv ýnıversıteti Dostarynyń qaýymdastyǵy jáne S. Toraıǵyrov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtet. Joba TAÝ Dostary qaýymdastyǵynyń Prezıdenti Aleksandr Mashkevıchtyń qoldaýmen júzege asyrylýda.
-Barlyq ıdeıalar men bastamalardyń is júzinde qoldanylatynyna senimdimin, al usynylǵan jobalar taǵdyry kúrdeli adamdardyń tolyqqandy ómir súrýine óz úlesin qosady dep oılaımyn, - deıdi rektordyń mindetin atqarýshy Nurlan Erjanov.
Kesheli-búgin ýnıversıtette Meıkaton nemese basqasha aıtqanda «Múmkindigi shekteýli jandardyń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa arnalǵan» ónertapqyshtar marafony ótti. Erteń 18 maýsymda qorytyndysy bolady. Elimizdiń joǵarǵy oqý oryndarynan kelgen 8 komandaǵa birikken stýdentter jańalyq jasaýshy ınjenerler, ónertapqyshtardan turatyn qazaqstandyq meıkerler tobyn jasaqtaýda. Osy meıkaton barysynda jeńil júre alatyn arbalar jasaý jobasyn júzege asyrýdy, avtomattandyrylǵan tamaqtandyrýshy, mamandyrylǵan pernetaqta sııaqty basqa da quraldar oılap tappaqshy. Bul qurylǵylar múmkindigi shekteýli jandardyń ómir sapasyn jaqsartyp, senimdilikke jeteleıdi. Bul qurylǵy-jabdyqtardyń prototıpi bolýy múmkin. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, Meıkatonnyń basty aıyrmashylyǵy qajetti jabdyqtardy jasaǵan kezde olarǵa shyn máninde múmkindigi shekteýli jandar qolǵabys etip, ózderi úshin jasalatyn buıymdardyń kem-ketigin túzep, tipti keıde jetildiretin tustaryn aıtyp kómek beredi. Shara ótken soń atalǵan prototıpter shyn máninde óte paıdaly ári qoljetimdi quralǵa aınalýy da múmkin. Al, meıkerler komandasy – sátti startapy bar áleýmettik kásipkerlerge aınalmaq.
Osy Tikkun Olam Makers jobasy aıasynda ótip jatqan ónertapqyshtar marafonynda Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń stýdentteri múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan tamaqtaný qurylǵysyn tanystyrdy. Tamaqtaný qurylǵysy júıke júıesi zaqymdanǵan jandarǵa arnalǵan. Olardyń qoldary durys ustaı almaıdy, deneleri tolyq jetilmegen. Sol sebepten qoldyń kómeginsiz avtomatty túrde jumys isteıtin arnaıy qurylǵy oılap taýypty. Al, ónertapqyshtar marafonyna qatysqan jergilikti stýdentter bolsa múgedek jandar úshin jasaǵan eden jýatyn qurylǵylaryn tanystyrdy. Qurylǵyǵa tıat qubyrlaryn sharnırmen biriktiremiz de, onyń tabandaryna edende taımas úshin rezına kıgizedi. Oǵan eden jýatyn jumsaq qosymshasyn ornatady. О́zindigimen júrip-tura almaıtyn adamdar soǵan súıenip turyp-aq, eden jýa alady. Astana, Taraz, О́skemen jáne Semeıden kelgen stýdentter birinshi toptaǵy múgedek Galına Sychevaǵa arnap jasandy aıaq qurastyrýǵa kiristi. Astanadaǵy Nazarbaev ýnıversıtetiniń robot tehnıkasy mamandyǵy boıynsha bilim alatyn stýdent Aıkórkem Jumajannyń aıtýynsha, Galına Sycheva protezdi qaıtadan jeńil materıaldan jasap berýin ótinipti. Stýdenttermen birlesip, tıtan materıalynan jasandy jumsaq protez qurylǵysyn jasady. Endi jobalaryn sátti qorǵap shyǵamyz dep úmitti.
«TOM: Kazakhstan» jobasyn Pavlodar oblysynda iske asyrý» týraly elimizdegi Tel-Avıv ýnıversıteti «Dostar» qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti Sánııa Arapovanyń aıtýynsha, joba múmkindigi shekteýli jandardyń kúndelikti túıtkilderi máselelerin sheshýge baǵyttalǵan. Munda sheberler (meıkerler) men múgedek jandar jumys isteıdi. Mysaly, múgedekterdiń oblystyq erikti qoǵamdyq birlestiginiń basshysy Georgııa Chetverıkov bastamasymyn múgedek jandar shaǵyn avtobýstarǵa ornatylǵan múgedekterge arnalǵan arbadan túsip-shyǵýdyń ózindik júıesin jasap shyqqan. Meıkerler komandasy «gadjet» ázirlenetin ıaǵnı birlese jumys isteıtin múmkindigi shekteýli janmen tanysty. Osylaısha olarǵa bir komandaǵa birigip, túıtkildiń sheshimin birlese izdestirdi. Qondyrǵynyń alǵashqy syzbalaryn jasady. Sóıtip, meıkerler komandasy nıd-noýermen (need-knower) birlesip, alǵashqy prototıpti jobalaıdy.
Meıkaton kezinde ár komandaǵa bektilgen tizimge sáıkes prototıp ázirleýge qajetti jabdyqtar beriledi. Múmkindigi shekteýli jandarǵa prototıpterdi ázirleýge qajetti quraldardy búkil álem boıynsha zertteý jumystary men startaptardy qoldap kele jatqan Bosch Global. BOSCHkompanııasy usynyp otyr. Nemis kompanııalar toby – óndiris pen avtomobıl tehnologııalary, qaptaý tehnologııa men qurylys taýarlaryn óndiretin jetekshi komanııa. Álemniń 60 elinde onyń 440 enshiles kásiporny tabysty jumys isteıdi. Meıkatondar 2014 jyldan beri uıymdastyrylyp keledi. Osy ýaqyt ishinde atalǵan sharalarǵa 1472 meıker qatysyp, 152 qurylǵy jasalypty.
-Múmkindigi shekteýli jandardyń ózgeler sekeldi ómir súrýi, jumys isteýi qanshalyqty qıyn ekenin elestetip kórińizder. Endeshe bizdiń mindet olardyń ómirin barynsha jaıly etý,– deıdi A. Mashkevıch myrza óziniń alystan joldaǵan vıdeo kórsetiliminde.
Meıkatonnyń maqsaty-qoljetimdi baǵadaǵy jáne prototıp retinde bolashaqta jappaı óndirý úshin paıdalanylatyn paıdaly qural jasaý. Meıkatonnyń ereksheligi-prototıpterdi ázirleý kezinde ónertapqyshtarǵamúmkindigi shekteýli adamdar, reabılıtologııa mamandary, psıhologtar, ónertabystardy saýdaǵa shyǵara alatyn mamandar, áleýmettik kásipkerler kómektesedi. Daıyn ónimder múmkindigi shekteýli adamdarǵa syılyq retinde beriledi. TOM: Tikkun Olam Makers – múmkindigi shekteýli adamdardyń ómir sapasyn jaqsartýdy maqsat etetin múmkindigi shekteýli jandar (need-knowers - nıd-noýerler) men ónertapqyshtardy (makers - meıkerler) baılanystyratyn ǵalamdyq qozǵalys. Jobanyń máni – erekshe adamdardyń ómirin jaqsartý.
О́ziniń vıdeo túrindegi quttyqtaý sózinde Aleksandr Mashkevıch Jobanyń barlyq qatysýshylaryna degen úlken alǵysyn jetkizdi. «TOM-nyń Pavlodarda ótip jatqanyna qýanyshtymyn, búkil Qazaqstannan kelgen, múmkindigi shekteýli jandardyń ómirin barynsha jaıly jasaý úshin kómektesemin, jasaımyn, sheshim, mehanızm, qurylǵy tabamyn deıtin meıkerlerge alǵys bildiremin. Biz sizderdiń ónertabystaryńyz ben mehanızmderińizdiń tek Qazaqstanda ǵana emes, búkil álemde jumys istegenin qalaımyz», - dep atap ótti.
-Búgin sizder jaı ǵana prototıp ázirlep otyrǵan joqsyzdar. Sizder erekshe jandardyń ómirin jaqsartýǵa úlgi bolyp, qoǵamdyq sanany ózgertip jatyrsyzdar. Siz ózderińizdi, qıyndyq pen kedergige ushyraǵan adamdardyń ómirin jaqsartýdasyzdar», - dedi TAÝ Dostary qaýymdastyǵynyń Vıse-prezıdenti Sánııa Arapova da meıkerlerge.
Aldaǵy shilde aıynda Astanada PostTOM ótedi, ıaǵnı jobanyń qorytyndysy shyǵarylady.
Farıda Byqaı,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy
Sýretti túsirgen Anar Kóshimbaeva