Ámbebap medıamenedjer

Osy qasıetterdi jýrnalıst, medıamenedjer Dosymbek Qonysbekulymen áńgimelesip nemese ol júrgizetin baǵ­dar­lamalardy tyńdap otyrǵanda ań­ǵa­rasyz, sózdiń únboıaýyn, dybystalý áýezin, daýystyń túsin sezesiz. Iá, daýystyń adam ómirinde alatyn orny erekshe. Al erekshe daýys ıelerine ol – tabıǵattan berilgen Allanyń syıy. Dosymbekti halyqqa jaqyn tanyta túsken ıntellektýaldyq baǵdarlamalar ekeni málim. Ásirese «Mıllıon kimge buıy­rady?» telejobasynyń júr­gizýshisi retinde keńinen tanyldy. Dosymbek Qonysbekuly álemdik deńgeıde tanymal franshızanyń telejobasyn júrgizgendegi sheberligi men ózin ustaýy, sóz saptaýy jóninen ózge elderdegi áriptesterinen, onyń ishinde reseılik nusqadaǵy Dmıtrıı Dıbrov pen Maksım Galkınnen asyp ketpese, kem túsken joq. Dosymbektiń keremet tabıǵı qońyr daýsy jarnama salasynda da naǵyz brendke aınalǵanyn atap ótken jón. Osy daýys-pen álemdik kóptegen brendtiń jarnamasy qazaq tilinde saırap shyǵa keldi. Ony osy bir tabıǵı daryny qazaq radıosymen birtutas esimge aınalǵan daýylpaz dıktor Ánýarbek Baıjanbaev, óziniń ǵajap sazdy daýysymen tyńdarmannyń júregine jol tapqan Saýyq Jaqanova syndy aldyńǵy býynnyń qataryna qosary anyq.

О́mirde janyńa demeý, rýhanı syrlas, tirshilikte tilektes, shyǵar­mashylyqta úndes bolatyn azamattar sırek te bolsa ushyrasyp turady. Solardyń biri Dosymbekpen bizdi tanystyrǵan da, tabystyrǵan da – jýrnalıstıka. Áıtpese Batystaǵy О́leńti ózeniniń boıyndaǵy Jympıty aýylynyń balasy men Ońtús­tiktegi Qasqasý ózeniniń boıyndaǵy Joǵarǵy Qasqasýdyń balasy qaıdan kezdese qoısyn. Jýrnalıstıkaǵa kelýimiz de uqsas. Ol da birneshe, naqtyraǵyn aıtqanda úsh talpynystan soń jýrfakqa túsken. Qurylysta istedi, ýchılısheni bitirip Almatyda bir jyldaı shashtaraz boldy. Gúl bezendirýshi degen mamandyǵy taǵy bar. Degenmen búginde ol – jýrnalıstıka salasynyń bilikti de, naǵyz kásipqoı mamany. Ekeýmiz bir ýnıversıtette, bir ýaqytta oqydyq. Bertinirekte jaqyn syılastyǵymyz aınymas dostyqqa ulasty. Dostyqqa adal Dosymbek jýrnalıstıkanyń damýy men betalysyna qatysty synı kózqarasyn, aıtar oıyn ashyq bildiredi. Jalpy oıyn­daǵyny, eldik nemese ulttyq máselege qatysty pikirin batyl da ashyq aıtý – onyń ómirlik qaǵıdasy. Jo­ǵaryda aıtyp ótke­nimizdeı, ma­mandyqqa mahab­batynyń bir kóri­nisi. Oıyn ashyq aıtady demekshi, Dosym­bektiń paıymynsha, jýrnalıs­tıkada ashyqtyq jetispeıdi. «Búginde telearnalardy qarap otyryp, keıde bir oı keledi. Qoǵamda, elde bolyp jatqan ótkir máselelerdi ashyq aıtyp, erkin talqylaıtyn bir alań bolsa eken deısiń. Negizinde buqaralyq aqparat quraldarynyń basty maqsaty halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili bolý ǵoı. Eger shynymen solaı bolsa, onda olar halyqtyń muń-muqtajyn, problemasyn bılikke jetkizip, al bıliktiń sol máselelerdi sheshý jolynda atqaryp jatqan jumysyn halyqqa kórsetip otyratyn kópir qyzmetin atqarýy kerek. Iаǵnı máseleler ashyq aıtylyp, ashyq talqylanatyn baǵdarlamalar bolǵanyn qalaısyń. Biraq, ókinishke qaraı, qazir bizde ondaı format jet­kiliksiz sııaq­ty. Árıne, adamdar onsyz da túrli qıyn­dyqtan sharshap júr­gende, telearnadan nemese basqa aq­parat kózderinen tek jaǵymsyz jańa­lyqtardy aıta berý de durys emes shyǵar. Degenmen belgili bir deńgeıde ashyqtyqtyń bolǵany mańyzdy. Sebebi shynaıy, demokratııalyq jýrnalıstıka eldiń damýyna yqpal etedi dep oılaımyn. Sondyqtan osyndaı mazmundaǵy baǵdarlamalar bolsa eken deısiń. Bizdiń qoǵamda bılikke nemese júıege qatysty syn aıtylsa, birden «oppozısııa», «bılikke qarsy» degen qasań kózqaras qalyptasqan. Al shyn máninde másele qarsylyqta emes, másele – ashyqtyqta. О́kinishke qaraı, osy ashyqtyq jetispeıdi», deıdi Dosymbek dos.

Osy ashyqtyq qaǵıdatyn ustanǵan ol ilgeride laýazymdy qyzmetten bas tartqan da bolatyn. Jalpy, Dosymbek Qonysbekuly ulttyq jýrnalıstıkada eleýli jetistikke jetip, naǵyz ámbebap kásipqoı maman retinde ózindik ornyn shegelegenin atap ótken abzal. Jýrnalıstıkanyń qara qazanynda qaınaǵan, tildiń tazalyǵyna, áriptesteriniń saýattylyǵyna erekshe mán beretin azamat kóptegen jobanyń talantty júrgizýshisi retinde elge keńinen tanyldy. Otandyq telejýrnalıstıkanyń tarlany atandy. Jańalyqtardy júrgizýdegi dıktorlyq ónerdiń etalonyna aınaldy. Odan bólek, «Qazaqstan» ulttyq arnasynda – «Alań», «Zań jáne biz», «Habar» arnasynda – «Betpe-bet», «31 arnada» – «Tujyrym» sekildi reıtıngisi joǵary, el arasynda erekshe yqylasqa bólengen habarlardy júrgizdi. Keıingi jyldarda birneshe iri BAQ-ta basshylyq qyzmet atqardy. «Respýblıkalyq radıo» JShS dırektory, elimizdegi jetekshi saıttardyń basyn biriktirgen «Qazkontent» AQ basshysynyń orynbasary boldy. «Zań» medıa korporasııasyn basqaratynyn erekshe aıtyp ótelik. Onyń ózindik sebebi de bar.

Iá, biz tarıhy 2017 jyldan bas-talatyn baıqaý – «Zań» medıa korporasııasynyń tól jobasy týraly aıtpaqpyz. Táýelsizdiktiń eleń-alań shaǵynan beri «Zań gazeti» men «Iýrıdıcheskaıa gazeta» basylymdaryn shyǵaryp kele jatqan ujymnyń bas-tamasymen Kemel Toqaev atyn­daǵy detektıv shyǵarmalar baıqaýy bıyl toǵyzynshy márte uıymdastyrylǵaly otyr. Shyǵarmashylyq baı­qaý, ádebı joba týraly medıakor­pora­sııanyń bas dırektory Dosymbek О́teǵalıev bylaı deıdi: «Detektıv shyǵarmalardyń baıqaýyn uıymdastyrý ıdeıa­synyń avtory – «Zań» gazetiniń bas redaktory Aınur Sembaeva. Negizi, detektıv áńgimelerdi jarııalaý «Zań» gazetiniń alǵashqy sanynan bastalǵan úrdis. Sonaý 1994 jyldyń qarasha aıynda shyqqan gazettiń alǵashqy sanynda detektıv áńgime jarııalanǵan. Sol dástúr úzilmeı kele jatqan­dyqtan, nege turaqty túrde baıqaý ótkizbeske degen usynys aıtyldy. Tuńǵysh ret baıqaý 2017 jyly uıymdastyryldy. Alǵash ret shyǵarmashylyq baıqaýdyń júldegerlerin 2018 jyly marapattap, aqshalaı syılyqty tabys ettik. Ol kezdegi júlde qory aıtarlyqtaı kóp emes edi – shamamen 2 mln teńge kóleminde. Keıingi jyldarda baıqaýdyń aýqymy da keńeıdi, júlde qory da molaıa tústi. Jalpy, bizdiń joba – elimizde detektıv janrynyń damýyna súbeli úles qosyp kele jatyr dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Alla amandyǵyn berse, kelesi jyly baıqaýdyń 10 jyldyǵyn joǵary deńgeıde ótkizýdi josparlap otyrmyz. Sol oıymyz iske assa, qazaq detektıvi janr retinde jańa bıikterdi baǵyndyratynyna senimdimin», deıdi Dosymbek Qonysbekuly.

Jalpy, Kemel Toqaev atyndaǵy detektıv shyǵarmalarynyń baıqaýy qolǵa alynǵaly beri talapkerler tarapynan myńnan asa shyǵarma kelip túsken. Olar korporasııaǵa qarasty basylymdar men saıttarda turaqty túrde jarııalanyp, oqyrman tarapynan tıisti baǵasyn alyp júr. Osydan birer jyl buryn baıqaý júldegerleriniń úzdik týyndylary toptastyrylǵan arnaıy «Shytyrman» atty jınaq ta jaryq kórip, oqyrmanǵa jol tartty. Osylaısha, Dosymbek ádebıet janashyry retinde shetelderde eń tanymal, eń kóp tabys ákeletin detektıv janrynyń qazaq elinde de damýy­na ózindik úlesin qosyp keledi. Búginde Kemel Toqaevtyń «Túnde atylǵan oq», «Sarǵabanda bolǵan oqıǵasyn» oqyǵan, keıipkerin biletinderdiń qatary artqan. Oǵan detektıv shyǵarmalardy nasıhattap, qalamgerlerge qoldaý kórsetip, janrdyń damýyna sebepshi bolyp júrgenderdiń biri de biregeıi – Dosymbek Qonysbekuly.

Elge tanymal Dosymbek – otbasyna ǵana emes, áýletke, qol ushyn suraǵan árbir adamǵa janashyr jan, aýyldaǵy aǵaıynǵa qamqorlyǵy, qoldaýy bir tóbe. Jubaıy Shynar men ul-qyzy Ádilbek pen Eńlikke degen erekshe mahabbaty, balajandylyǵy, meıirimi «HHI ǵasyr kóshbasshysy» telejobasynda da anyq baıqalyp turady, ár oqýshynyń ishi-baýyryna kirip, kóńilin jyqpaıdy, qanattandyrady. Dosymbek dos – ámbebap. Telejýrnalıst, aqparat quraldarynda basshy, keıingi ýaqytta taǵy bir tamasha qyryna kýá bolyp júrmiz. Onyń «Suńqardyń sońy», «Jolaýshy joly», «Shoqannyń máńgilik mekeni» atty derekti fılmderin tyń tásildermen daıyndap, júrgizgende obrazǵa enip eldiń kóńilin aýdaratynyn aıtpaı ketýge bolmas. Búginde mereıli beleske kóterilgen Dosymbek Qonysbekuly jýrnalıstıkanyń bir emes, birneshe salasynda jemisti eńbek etip júr. 30 jyldan asa tarıhy bar, salalyq, ıaǵnı quqyqtyq jýrnalıstıkanyń betke ustar basylymdaryn shyǵaryp kele jatqan korporasııanyń úlken ujymyn biliktilikpen basqaratyny óz aldyna, «Habar» telearnasynda «HHI ǵasyr kóshbasshysy» zııatkerlik saıy-sy men «Haqyń bar» atty quqyqtyq-aǵartýshylyq baǵdarlamasyn júrgizedi. Sony­men qatar Dosymbek О́teǵalıev Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-da medıamenedjment pen marketıngten stýdentterge dáris berip, baı tájirıbesimen bólisedi. Dosymbekteı ulttyq jýrnalıstıkanyń maıtalmanynan dáris alǵan shákirtter arasynan áli talaı myqty mamandar men medıamenedjerlerdiń shyǵatynyna senim mol.