Joǵalyp tabylǵan sýret

Bul foto týraly M.Dýlatulynyń artynda qalǵan asyl tuıaǵy Gúlnar apaı Mirjaqypqyzynyń esteligi bar. Onda: «Papam 1920 jyldary Tashkentke kelip, Túrkistan respýblıkasynyń organy «Aq jol» gazetinde qyzmet istep júrgen tusta shahar turǵyndary, onyń ishinde óziniń pikirles, qalamdastary, baýyrlastary bir-birin jaqyn tartyp syılasyp turypty. «О́zbek halqy meımandos, keńpeıildi, óte sypaıy, adamdy tez baýrap áketetin maıda tildi jandar» dep aıtyp otyratyn papam. Papam sýretke túskendi táýir kóretin, óziniń aıtýynsha, bir kúni ózbek joldastary: «Mırıakýb áfendi, qyzyq bolsyn, sizder Sháıhantáýirde keıiflenip qorqor tartyp, jaıylǵan dastarqan basynda kók shaı iship, Ǵazymbek, Ahmetsafa myrza úsheýińiz gápláship otyrǵandaı sýretke túsip, bizge eskertkish etip qaldyryńyz degen soń osy sýretti qaldyrǵan eken. Sýrettiń tómengi jaǵyna papam óz qolymen «Osartıvshıesıa kırgızy v chaıhane, 5.V.1921 g.» dep jazypty. О́zbek salty boıynsha shapan kıgen adam moınyn jappaı, tósin ashyq ustaıdy eken. Ony biletin Ǵazymbek Birimjanov pen Ahmetsafa Iýsýpov osy saltty saqtapty. Al papamnyń kóıleginiń jaǵasy shapanynyń ishinen kórinip tur. Osy ja- ıynda papam: «Qasymdaǵy Ǵazymbek pen Ahmetsafa bárin ańǵaratyn jastar emes pe, meniń esime salmaǵandyqtan ózbekshe kıingenimmen qazaqtyǵym bir búıirinen bultıyp kórinip turǵanyn kórmeısińder me?», dep máz bolyp, qarqyldap kúletin», dep jazypty (Ǵazymbek Birimjanov. Shyǵarmalar jınaǵy. – Almaty: 2021 j. 180-b).

Qysqasy, bul sýret – Torǵaı topy­ra­ǵynan shyqqan úsh azamattyń bir-birine degen jaqyndyǵynyń, dostyǵynyń belgisi ispetti. Ol kúnder týraly Alash arysynyń qyzy Gúlnar apamyz: «Ǵazymbek aǵa bes-alty jastaǵy meniń shúldirlegen tilimdi qyzyq kórip, ony-muny aıtqyzyp, sóılete beredi eken. «Myna Gúlnardyń murny bizdiń arǵyndarǵa tartpaǵan, sirá, túnde tistep tastaýym kerek shyǵar», depti. Men aǵanyń sózin shyn kórip, búrkenip uıyqtap qalyppyn. Erteńine oıana: «Mama, mama, murnym ózimde», dep qýanyppyn» dep jazady.

О́tken ǵasyrdyń 30-jyldary zaman ózgeredi. «Qazaǵym degende júrek maıyn sham qylǵan» (S.Toraıǵyrov) arystardyń basyna kún týady. Aldy túrmege qamalyp, kóbi jazyqsyz atyldy.

Sodan bertinde Mirjaqyp atamyzdyń jary Ǵanıjamal (Gaıa) ózi dúnıeden óterinen bir táýlik buryn, ıaǵnı 1940 jyly 15 qyrkúıek kúni 25 jastaǵy jalǵyz qyzy Gúlnardy shaqyryp alyp: «Gúlnar, seniń kóńilińe qarap, aıtar sózimdi keıinge qaldyra berýshi edim, sonyń reti búgin kelgen sııaqty, sen meni tyńda!  Sózimdi jadyńa myqtap saqta! Meniń halim bitti. Sońymda jalǵyz qalyp barasyń. Súıener kisiń de joq. Biraq qolyń aýzyńa jetti. Mirjaqyptyń murageri sensiń. Papańnyń kıim­derin, qujattaryn, sýretterin qolyń­nan shyǵaryp almaı saqta!» dep aqyr­ǵy ósıetin aıtyp, qolyndaǵy saqınasyn sypyryp alyp, qyzynyń saýsaǵyna kıgizedi de bir dúrkin tereń dem alyp, baqıǵa attanǵan eken («Juldyz» jýrnaly. 2015. №10. 172 - b).

Osy oqıǵadan keıin Gúlnar apamyz áke murasynan kóz jazyp qalmaý maqsatynda qolynan kelgenniń bárin istep baqqan. «Bul qundy dúnıeler óz qolymda tursa, timiskilegen bireýlerdiń qyryna shalynyp, aıyrylyp qalarmyn» degen kúdik­pen, Shymkentte turatyn anasynyń úl­ken apasy Sara men ákesiniń bajasy Ah­metsafa Iýsýpovtyń qyzy – óziniń bó­lesi Láılige saqtap berińder dep amanattaıdy.

Keıin, shamamen 1960 jyldary bolsa kerek, Gúlnar apamyz naǵashy apasy men bólesine saqtaýǵa bergen jádiger­le­rin alýǵa barady. «Saqtaýǵa bergen dúnıe­lerimniń tizimin kórsem, ákemniń «Azamat» atty óleńder jınaǵy jáne Sáken Seıfýllınniń «Tar jol, taıǵaq keshý» kitabynyń 1927 jyly shyqqan alǵashqy nusqasy, sonymen qatar ákemniń 1921 jyly dostarymen (Ǵazymbek, Ah­metsafa) birge túsken osy sýreti joq bolyp shyqty. Týystaryna qatty ren­jidim, ásirese sýrettiń joǵalǵany janyma batty» dep jazypty apamyz keıingi estelikterinde.

Úzdiksiz izdestirýdiń nátıjesinde Gúlnar Mirjaqypqyzy 1985 jyly Shymkentte turatyn bólesi Serik Iýsý­povtyń úıinen myna fotony taýyp alypty. «Qýanǵanym sonshalyq, sol jerde sýret­ti fotostýdııaǵa baryp birqansha nusqa kóbeıtip, túpnusqasyn ózim aldym da, kó­shir­melerin týysqandarǵa taratyp berdim», dep eske alypty apamyz.