AQSh-Úndistan: О́zara áriptestiktiń óristi qadamy

Alǵashqyda Prezıdent Donald Tramp Úndistanǵa onsha kóńil aýdarmaıdy degen kúdik bolǵan edi. Ásirese, onyń Qytaı tarapyna jáne sol eldiń kóshbasshysy Sı Szınpınge aı­tylǵan maqtaýynan keıin bul «qorqynysh» údeı tús­ken bolatyn. Alaıda, kez­de­­s­ýden keıin kúmán seıi­l­di. «AQSh Úndistandy qor­ǵa­nys salasyndaǵy óziniń ja­qyn odaq­tastary jáne serik­tes­terimen teń dárejedegi iri árip­tesi retinde kórgisi keledi», dep má­­lim­dedi Aq úıdiń joǵary laýazymdy ókili. Kelissózderdiń qorytyn­dy­syn­da Tramp eki el arasynda bu­ryn-sońdy bolmaǵan baılanys ornaǵanyn atap kórsetti. Al Narendra Modı bolsa, prezıdent Tramptyń kóshbasshylyǵy «ekijaqty strategııalyq serik­tes­tikti jańa deńgeıge kóte­re­tinine» senim bildirdi. Sarapshylardyń pikirin­she, Modıdiń AQSh-qa sapa­ry óte jemisti boldy. Úndistan premer-mınıstri Dona­ld Tram­ppen, AQSh-tyń mem­le­kettik hatshysy R.Tıl­lerson­men jáne qorǵanys mınıstri Djeıms Mettıspen kelissózder júrgizgen. Dál osy kúni Aq úı­de Narendra Modı men Donald Tramptyń komandalary qatysqan keńeıtilgen quram­da­ǵy kezdesý ótip, kelisimder ja­salǵan. Úndistan premeri AQSh-tyń 45-shi prezıdentimen Aq úıde keshki as ishken alǵashqy sheteldik kóshbasshy bolǵanyn aıta ketý lázim. Kelissózderden keıin eki el­diń basshylary Aq úıde bir­les­ken baspasóz máslıhatyn ótkiz­di. «Búgingi kezdesýden keı­in túıgenim, AQSh pen Úndis­tan arasyndaǵy baılanys dál mundaı bekem ári joǵary deń­geı­de bolmaǵan. Biz aıtylǵan má­se­lelerdiń kóbine qosylamyz, túp­tiń-túbinde, bárine de keli­se­miz», dedi Donald Tramp rıza keıippen. Árıne, Úndistan-AQSh qa­rym-qatynasynyń jarqyn jaq­tarymen qatar, kúńgirt tar­tqan tusy da bar. Ásirese, eki­jaqty baılanystyń túıtkildi máseleleriniń biri – vıza ja­ıy. Úndistan jaǵy AQSh-tyń jo­ǵary bilikti mamandarǵa be­riletin qysqa merzimdi H1-B vızasynyń saqtalýyna múddeli. Sandardy sóıletsek, byl­tyr osy nusqadaǵy vıza Ún­dis­tan­nyń 200 myń azamatyna be­ril­gen eken. Bul qujattar ún­di­niń IT-salasyndaǵy mamanda­ryn jumysqa shaqyratyn ame­rı­ka­lyq kompanııalarǵa da tı­imdi. Olar Úndistan aza­mat­­­ta­ryna jalaqyny ame­rı­ka­lyq­tardan azyraq tóleıdi. Eger B.Obama tusyndaǵy bas­shy­lyq kezinde bul problema re­tinde sanalmaǵan. Al AQSh azamattary úshin jumys ornyn kóbeıtýdi jáne America First saıa­satyn júzege asyrýdy kózdep otyrǵan Tramp H1-B vızasyn alyp tastaýy múmkin. Kezdesýdiń nátıjesinde Úndistan men AQSh arasyndaǵy saý­­da tapshylyǵyn qysqartý jos­parlanyp, birlesken áske­rı-teńiz jattyǵýyn qurý, antıterrorıstik seriktestikti ny­ǵaı­tý kózdelip otyr. Qaýipsizdik máseleleri tur­ǵy­­syndaǵy kelissózder de taraptar úshin mańyzdy. «Ásirese, ózara qaýipsizdik jónindegi baı­lanystardy tereńdetý kerek» degen Tramp eki eldiń de «ter­rorısterdiń shabýylyna ushyraǵanyn» alǵa tartty. Onyń málimdeýinshe, Úndistan men AQSh radıkaldy ıslam terrorızmin joıýǵa ýaǵdalasyp otyr jáne terrormen kúres jónindegi áriptestikti nyǵaıtý baǵytyndaǵy jumystardy kú­sheı­tpek.  Sondaı-aq, Donald Tramp pen Narendra Modı arandatý pıǵylymen álemge qaýip tón­dirip otyrǵan Soltústik Koreıa­nyń máselesin talqylady. Eki el bas­shylary Soltústik Koreıanyń baǵ­­darlamasyna qarsy ún qo­sý­ǵa ýaǵdalasyp, Phenıandy ha­lyq­aralyq quqyq sheńberinde ju­mys isteýge shaqyrdy. Osydan jarty aıdaı buryn Narendra Modı Reseıge kelip, Sankt-Peterbýrgte ótken ha­lyq­­aralyq ekonomıkalyq fo­rým- ­ǵa qatysqan bolatyn. Reseı pre­­zıdenti V.Pýtınmen de kez­desip, jańa kelisimder má­se­lesin talqylaǵan. Sodan keı­in Qazaqstanǵa atbasyn bur­dy. N.Modıdyń osy sapa­ryn­da Úndistan Shanhaı yn­ty­maq­tas­tyq uıymynyń to­lyq­qandy múshesi bolyp qabyl­dan­dy.  Sodan keıin AQSh-ta jal­ǵas­qan sapar Úndistan bas­shy­lyǵynyń syrtqy saıasat má­se­lesinde durys sheshimder qa­byl­dap otyrǵanyn taǵy bir márte dáleldegendeı. 

Rýslan IZIMOV, saıasattanýshy