Mejeli mindetter Úkimet baqylaýynda

Mindetti medısınalyq saqtandyrýdan eshkim shet qalmaýy tıis

Jıynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov reforma 1 shildede bastaý al­ǵanyn jáne qazirgi ýaqytta Saq­tandyrý qoryna jeke kásipkerlerdiń aýdarymdary men jumys berýshilerdiń jarnalary túsip jatqanyn aıtty. Sondaı-aq, júıe ju­my­synda bolýy múmkin aqaý­lar­dyń aldyn alý maqsa­tynda MÁMS engizýdiń táýe­kel­derin basqarý boıynsha is-sharalardyń keshendi vedomstvoaralyq jos­pary bekitilgenin atap ótti. Jos­par memlekettik jáne jer­gi­lik­ti atqarýshy organdar­dyń aqparattyq-túsin­dirý ju­mystary, MÁMS júıesiniń qar­jylyq turaqtylyǵyn qam­ta­masyz etý, aqparattyq júıe­ler jáne olardy yqpal­das­tyrý, normatıvtik quqyq­tyq aktilerdi ázirleý deıtin 4 bólimnen turady.

Mınıstrdiń málimetinshe, árbir táýekel boıynsha olardy joıýǵa qajetti is-sharalar anyq­talǵan. Al MÁMS negiz­gi nor­matıvtik-quqyqtyq akti­leri kelisýden ótip jatyr. Bu­dan ózge, MÁMS aqparattyq júıesin qurý maqsatynda mem­lekettik organdar, Áleý­met­tik medısınalyq saqtan­dyrý qory jáne «Azamat­tarǵa arnalǵan úkimet» mem­lekettik korporasııasy bir­lesken jumys júrgizýde. Sa­lymdardy ózderiniń ornyna memleket tóleıtin tulǵalardy esepke alý «Tólemderdi óń­deý­di uıymdastyrý» avto­mat­tan­dyrylǵan júıesi ne­gi­­zinde 14 sanat boıynsha júr­gi­ziledi. Oǵan Eńbek já­ne ha­lyqty áleýmettik qor­ǵaý mı­nıstrliginiń 5 aqparat júıe­siniń málimetteri men Ishki ister, Bilim jáne ǵy­lym jáne Densaýlyq saq­taý mınıstrlikteri baza­la­ry­nyń málimetteri yqpaldas­tyrylady. Nátıjesinde, bar­lyq aqparat Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń «Tirkelgen halyq tirkelimi» júıesine júkteledi jáne azamattardyń MÁMS júıesindegi márte­besin anyqtaý úshin barlyq medı­sınalyq uıymdarǵa qol­jetimdi bolady. Memlekettik organdardyń aqparattyq bazalarynan «túsip qalýy» múmkin azamattar úshin ótinish túrinde HQKO arqyly óziniń naqty sanatqa jatatynyn rastaý múmkindigin jasaý usynylýda. Eljan Birtanov sondaı-aq, MÁMS engizýdiń osy kezeńinde Densaýlyq saq­taý mınıstrligi, basqa da múd­deli memlekettik organdar, oblys ákimdikteri túrli maq­satty toptarmen keńinen aq­pa­rat­tyq-túsindirý jumysy jal­ǵasyp jatqanyn jetkizdi. 

Otyrysta MÁMS engizý ta­qyrybynda «Áleýmettik me­dısınalyq saqtandyrý qory» kommersııalyq emes ak­sıo­nerlik qoǵamy basqar­masynyń tóraǵasy E.Bah­mýtova, Mańǵystaý oblysy­nyń ákimi E.Toǵjanov, Aq­mo­la oblysynyń ákimi M.Myr­zalın jáne Atyraý oblysy ákiminiń birinshi orynbasa­ry S.Luqpanov qosymsha baıan­dap, óńirlerde júzege asý jaıyn habarlady. Al máseleni qory­tyn­dylaý barysynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev Qazaqstanda mindetti áleý­mettik medısınalyq saqtan­dyrýdy engizýdi odan ári jal­ǵastyrý boıynsha birqatar tap­syrmalar berdi. Úkimet bas­shysy Densaýlyq saqtaý, Aqparat jáne kommýnıkasııa­lar mınıstrlikterine oblys­tardyń, Astana, Almaty qala­larynyń ákimdikterimen birge jumys berýshiler, kásip­kerler jáne ózin-ózi jumys­pen qamtyǵan azamattar ara­synda aqparattyq-túsin­dirý jumysyn jandandy­rýdy tapsyrdy. Budan ózge, Memlekettik kirister komı­te­timen birge jumys berýshiler men jeke kásipkerlerdiń aýdarymdary men jarnalaryn tóleý boıynsha apta saıyn monıtorıng júrgizý tapsyryldy. Sondaı-aq, Pre­mer-Mınıstr tabys­tary tómen nemese joq aza­mat­tarǵa basa nazar aýdarýdy tap­­syrdy. Oǵan beıresmı sek­tor jumysshylary, tirkel­megen jumyssyzdar, márte­besi joq tulǵalar jatady.

Bul azamattar mindetti áleý­met­tik medısınalyq saqtan­dyrý júıesinen tys qal­maýy úshin Eńbek jáne ha­lyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine oblystardyń, As­tana, Almaty qalalarynyń ákim­derimen birge birqatar máse­leni pysyqtaý kerek. Má­se­len, osyndaı tulǵa­lardy olardyń jeke málimet­terin kórsete otyryp, sáıkes­ten­dirý tetigi, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesimen qamtý maqsatynda olardy jumyspen qamtamasyz etý sharalaryn qolǵa alý qajet. Sondaı-aq, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine «Min­detti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» zań­ǵa jaqynda engizilgen ózgeris­ter­di eskere otyryp, aǵymdaǵy jyl­dyń tamyzynyń so­ńy­na deıin mindetti áleý­met­­tik me­dı­sınalyq saqtan­dy­rý­dyń normatıvtik quqyq­tyq aktilerin ázirleýdi jedel­de­týdi tapsyrdy. 

UBT oıdaǵydaı ótti

Úkimet otyrysynda qa­ralǵan kelesi másele – ja­ńa formatta ótken Ult­tyq biryń­ǵaı testileý qorytyn­dy­lary. Bul rette Bilim jáne ǵy­lym mınıstri Er­lan Sa­­ǵadıev bıyl UBT-nyń jańa format boıynsha júrgi­zil­genin jáne eki rásimge, atap aıtqanda, mektepterdegi bi­tirý emtıhandary sekildi qo­ry­­tyndy attestattaý jáne JOO-ǵa qabyldaý emtıhany­na bólingenin atap ótti. Bul format Japonııanyń, Iz­raıldiń jáne AQSh-tyń ha­lyq­alaryq tájirıbesin taldaý ná­tıjesinde ázirlengen. 

«UBT-nyń mazmundyq ból­i­­minde logıkalyq oılaý deń­­geıin, bazalyq quzyrly­lyqty jáne ári qaraı oqýǵa degen qabilettilikti, ıaǵnı fýnk­­sııalyq saýattylyqty anyq­taýǵa baǵdarlanǵan tes­tiler boldy. Budan ózge, bıyl alǵash ret testileýdiń onlaın-taratylymy iske qosyldy. Bul barlyq nıet bildirgenderge Qazaqstannyń kez kelgen jerinen testileý úderisin baqylaýǵa múm­kin­dik berdi, sáıkesinshe buzý­shy­lyq­tardyń sanyn tómendetti», dedi mınıstr. Jalpy UBT-ǵa 88 595 adam qatysqan, bul ótinim bergenderdiń 95 paıy­zyn quraıdy. Testileý qorytyndysyna sáıkes res­pýblıka boıynsha ortasha ball 140-tyń 80,5-in quraǵan. О́tken jyly bul kórsetkish 125-tiń 81-i bolǵan. 50 baldan turatyn mejelik deńgeıden 74 517 túlek asty, bul – qaty­sý­shylardyń 84 paıyzy. Al keshendik testileý 17-23 shil­de aralyǵynda jo­ǵa­ry oqý oryndarynyń 48 pýnk­tinde ótken. Oǵan qatysýǵa 54 649 ótinim berilip, is jú­zin­de tes­tileýge 50 416 adam qa­ty­sypty. 50 baldan turatyn me­jelik deńgeıden 21 078 adam nemese túlekterdiń jalpy sanynyń 42 paıyzynan asqan.

Mejelik deńgeıden ótpe­gender testileýden qaıtadan óte alady. Qujattardy qabyl­daý 1-8 tamyz aralyǵynda, al tes­tileý 19-24 tamyz ara­ly­ǵynda ótedi. Mejelik deń­geı­den ekinshi rette de ótpeı qalǵan jaǵdaıda JOO-ǵa bir semestrge aqyly negizde oqýǵa múmkindik beriledi.  

MÁMS – Ult josparynda kózdelgen mindet

Úkimet otyrysynan keıin baspasóz ortalyǵynda Den­­saýlyq saqtaý mınıstri El­jan Birtanov pen «Áleý­met­tik medısınalyq saqtan­dyrý qory» KEAQ basqar­ma tóra­ıymy Elena Bahmý­to­vanyń qatysýymen baspa­sóz máslıhaty ótti. Onda «100 naqty qadam» Ult jos­­parynyń iske asyrylý ba­rysy týraly aıtyldy. Ult josparynyń negizinde bas­pasóz májilisinde Den­saýlyq saqtaý mı­nıstri Eljan Bir­tanov Qazaq­stan­daǵy mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý jumys­tary týraly tolyǵyraq aıtyp ótti. Bul másele Ult josparynyń 80-qa­damy boıynsha júzege asy­rylyp jatqany belgili.  Sony­men qatar, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Ult jos­­­parynyń 81-qadamy – «J­e­kemenshik medısınany da­mytý, medısınalyq meke­me­lerge korporatıvtik basqa­rýdy engizý», 82-qadamy – «Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý mınıstrligi qasy­nan medısınalyq qyzmet sapasy boıynsha birlesken komıssııany qurý» tapsyrmalary aıasynda da aýqymdy jumystar atqarýda. 

MÁMS júıesine bıylǵy jyldyń 1 shildesinen bastap jumys berýshiler men jeke kásipkerler qatysyp jatyr. Al aldaǵy 1 qańtardan bastap jarnalardy tóleýge ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar da qosylady, sondaı-aq, memleket jarna tóleýden bosatylǵan halyqtyń 14 sanatyn, sonyń ishinde birin­shi kezekte halyqtyń áleý­mettik qorǵalmaǵan tobyn saq­tan­dyratyn bolady. Jaldamaly jumysshylar júıege 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap qosylady. Sonymen qatar, barlyq azamattar saqtan­dy­rylǵanyna nemese saqtan­dyrylmaǵanyna qaramastan, tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemin alatyn bolady.  

«Qor jetkilikti túrde aý­qymdy, ol barlyq shuǵyl ári jedel medısınalyq kó­mekten, onkologııa, týberkýlez, psıhıatrııa jáne asa qaýipti juqpalar sekildi áleý­mettik mańyzy bar aýrýlarǵa kómek kórsetýden, sondaı-aq, sanıtarlyq avıasııadan turady. Búgingi tańda tizim bekitilgen. Budan ózge, bar­lyq azamattar aýrýǵa qarsy al­dyn ala egýden ótýge quqy­ly, sonymen qatar, 2020 jyl­ǵa deıin barlyq ónimsiz ózin-ózi jumyspen qamtyǵan­dar, ıaǵnı áleýetti saqtandy­ryl­maıtyndardyń barlyǵy ambýlatorııalyq-emhanalyq kómektiń barlyq keshenin alyp, tegin dári-dármekpen qam­ta­masyz etiletin bolady. Bul halyqtyń barlyq toby me­­­dı­­sınalyq kómek alý ke­zin­­de esh shekteý kórmeýi úshin jasa­lyp jatyr»,  dedi E.Bir­ta­nov.

О́z kezeginde «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» kommersııalyq emes ak­sıo­nerlik qoǵamynyń bas­qarma tóraıymy Elena Bah­mýtova MÁMS qoryn qalyp­tastyrý kezinde nelikten jı­naqtaýshy júıesi qol­da­nylmaıtynyn túsin­dirip berdi. E.Bahmýtova MÁMS júıesi jınaqtaýshy emes ekenin jáne jekelegen adam­­ǵa jumsalýy múmkin naqty aqsha somasymen shektel­me­genin málimdedi. «Munda yn­ty­­maq­tastyq qa­ǵıdasy qol­danylady, ıaǵ­nı jınaq­taýshy júıesin qol­danǵan jaǵdaıda, 2 669 teńge kóleminde aı saıynǵy aýda­rymdy tóleýi tıis adam jy­lyna shamamen 32 myń teńge jınaı alýy múmkin. О́z kezeginde, asqyn­baǵan bosaný shamamen 82 myń teńge turady, al aıtarlyqtaı kóp taralǵan qolqa qan tamyryn shýnttaý operasııasy shamamen 1,8 mln teńge tu­rady. Osylaısha, atalǵan qyz­metterge júginý úshin jı­naqtaý qoryndaǵy soma jet­kiliksiz bolar edi», dedi E.Bah­mýtova. Osyǵan oraı, onyń aıtýynsha, yntymaqtastyq júıesi adamǵa óziniń sal­ǵan jar­nasynyń nemese aýda­­rym­darynyń somasyna qaramas­tan, ózine qajetti medı­sına­lyq kómek kólemin alýǵa múm­kindik beredi. Aıt­qandaı,  medı­sınalyq saqtan­dyrý júıesi týraly aza­mattardyń aqpa­rat­tan­dy­rylýyn arttyrý maq­­satynda 21 shildeden bastap memlekettik jáne orys tilderinde yńǵaıly ınter­­feıspen jáne nashar estıtin azamattarǵa arnalǵan nusqa­symen qordyń jańa veb-saı­ty iske qosylypty. Áleý­mettik medısınalyq saqtan­dy­rý júıesine qatysty barlyq aq­parat sol saıtta toptas­ty­rylǵan.

Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»