Jıynǵa Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenov, Investısııalar jáne damý birinshi vıse-mınıstri Alık Aıdarbaev, Qarjy vıse-mınıstri Rýslan Beketaev, Energetıka vıse-mınıstri Baqytjan Jaqsalıev qatysty.
Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri R.Dálenov mınıstrliktiń «Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim» baǵyty boıynsha tórt qadamdy iske asyrýǵa jaýapty ekenin atap ótti. Onyń úsheýi salyq pen keden saıasatyna jáne bireýi monopolııaǵa qarsy jumyspen baılanysty. Ult jospary aıasynda atalǵan baǵyt boıynsha qoldanystaǵy salyq rejimderin ońtaılandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Máselen, Salyq jáne Keden kodeksteriniń jańa jobalary ázirlendi. Salyq turǵysynan memleket tarapynan bıznesti ákimshiliktendirýdi jeńildetý, nesıeleýdi yntalandyrý, sondaı-aq, geologııalyq barlaý jumystaryna ınvestısııalar salý kózdelgen. Sonymen qatar, salyq konsýltanttary ınstıtýtyn, dıstansııalyq aýdıt jáne salyq nesıelerin engizý josparda bar.
«Kedendik baqylaý týraly aıtsaq, munda deklarasııalaý kezinde elektrondy tehnologııalardy engizýge, kedendik operasııalardy oryndaý kezinde avtomatty aqparattyq júıelerdi qoldanýǵa jáne baqylaýdan ótý barysynda «bir tereze» tetikterin belsendi paıdalanýǵa basymdyq beriledi», dedi R.Dálenov.
Vıse-mınıstr sonymen qatar qazir elimizde shaǵyn bıznes salyq tóleýdiń birneshe ádisin tańdaı alatynyn atap ótti. Sondaı-aq, shaǵyn bızneske tııanaqtalǵan shegeristiń jańa rejimi usynylatynyn, ol aınalymy kóp, biraq paıdasy azdar úshin tıimdi ekenin jetkizdi.
Al Investısııalar jáne damý birinshi vıse-mınıstri A.Aıdarbaev óz kezeginde «100 naqty qadam» Ult josparyn iske asyrý aıasynda qurylys salasynda júrgizilgen reformalardyń arqasynda reıtıngimiz jaqsarǵanyn atap ótti. Ult josparyn iske asyrý aıasynda «bir tereze» qaǵıdaty men qurylystyń ruqsat qujattaryn alýdyń úsh satyly qaǵıdaty engizilgen. Qujattardy alý men eskızdik jobalardy bekitý merzimderi 40-60 kúnnen 17-6 jumys kúnine deıin qysqartylǵan. Qurylys salýǵa ruqsat berý elektrondy túrde habarlama berýge almastyryldy. «2020 jylǵa qaraı jobalaý-smetalyq qujattardyń 90 paıyzǵa deıin saraptamasyn jeke naryq júrgizetin bolady. Búginde bul kórsetkish 60 paıyzdy quraıdy. Budan ózge, Eýrokodtarǵa arnalǵan jańa normatıvtik baza engizilgen, 2019 jyldyń sońyna deıin osy júıege tolyqtaı aýysý jumystary júrgizilmek. «Qurylys salasyndaǵy reformalardyń nátıjesinde Qazaqstan Doing Business esebi boıynsha 2015 jyldan bastap óz ornyn 130 satyǵa jaqsartty, ıaǵnı, 152-den 22-orynǵa kóterildi», dedi A.Aıdarbaev.
«100 naqty qadam» Ult josparyn iske asyra otyryp elimizdiń kólik-logıstıkalyq áleýeti de keńeıgen. Bul rette, vıse-mınıstr Ult josparyn iske asyrý aıasynda Almaty mańynan halyqaralyq avıasııalyq hab qurý úshin Memleket basshysy joba operatoryn – «MG Holdıng» kompanııasyn anyqtaǵanyn habarlady. Kompanııa jobany iske asyrýǵa Sıngapýrdan ınvestısııalar tartýmen aınalysady. Budan ózge, «Eır Astana» áýe kompanııasy belsendi damyp jatyr, onyń parki 31 ushaqtan turady, olardyń ortasha jasy 6-8 jyl. «2020 jyldyń sońyna deıin Airbus A320neo tobynyń 10 áýe kóligin, 2019 jyly – eki Boıng 787 ushaǵyn jetkizý josparlanǵan. Sondaı-aq «QTJ» kompanııasy «Eır Astanamen» birlesip júk áýe kompanııasyn qurý jumystaryn júrgizip jatyr», dedi A.Aıdarbaev.
Sonymen qatar, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyna kólik qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin Astanadan Frankfýrtke, Londonǵa, Dýbaıǵa, Seýlge, Beıjińge jáne Parıjge tikeleı áýe qatynastary iske qosylǵanyn habarlady. 2017 jyly toǵyz jańa halyqaralyq áýe baǵyty, olardyń ishinde – Astanadan Delıge, Varshavaǵa, Helsınkıge, Býdapeshtke, Beıjińge, Erevanǵa, Kıevke, Batýmıge jáne Mıneralnye Vody qalasyna áýe qatynastary ashylǵan. 2019 jyly Tokıo men Sıngapýrǵa, 2020 jyly Shanhaı men Nıý-Iorkke áýe qatynasy baǵyttaryn ashý kózdelip otyr. Jalpy, Investısııalar jáne damý mınıstrligi Ult josparynyń 17 qadamy boıynsha keshendi sharalardy júzege asyrýda.
Qarjy vıse-mınıstri R.Beketaev 8 qadam boıynsha atqarylyp jatqan aýqymdy jumystyń jaıyn baıandady. Qarjy mınıstrligine bekitilgen 8 qadamnyń 3-eýi áldeqashan oryndalǵan. Bul rette, kedendik jáne salyqtyq ákimshiliktendirý, syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysýshylarǵa jaǵdaı jasaý boıynsha júrgizilip jatqan sharalar jaıyn baıandady. Osylaısha, jańa Keden kodeksinde deklarasııalaýdy sıfrlandyrýǵa kóshirý júzege asyrylady jáne eksporttyq-ımporttyq operasııalar boıynsha «Bir tereze» qaǵıdaty engiziledi. «Eger qazir qujattardy resimdeý orta eseppen 2 saǵatty alsa, «Astana-1» júıesin engizgennen keıin kedendik deklarasııalaý jasyl dáliz arqyly avtomatty túrde shyǵarylady», dedi R.Beketaev. Vıse-mınıstr eksporttyq-ımporttyq operasııalar boıynsha «Bir tereze» qaǵıdatyn 2019 jyldyń basynan bastap engizý josparlanǵanyn atap ótti. SEQ qatysýshysy kedendik tazartý kezinde qoljetimdiliktiń biryńǵaı núktesi arqyly memlekettik organdardyń barlyq qajetti ruqsattaryn ala alady. Sóıtip, endi kedenge qaǵaz túrinde qujattar usyný qajet bolmaıdy.
Sondaı-aq, vıse-mınıstr «Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim» úshinshi baǵyty boıynsha múlik pen qarjyny zańdastyrý isi júzege asyrylǵanyn aıtty. «2016 jyly múlikti jáne aqshalaı qarajatty zańdastyrý rásimin tabysty aıaqtadyq. Zańdastyrýdy 140 myńnan astam azamat paıdalana aldy, al ekonomıkalyq aınalymǵa 5,7 trln teńge, olardyń ishinde aqshalaı qarajat túrinde 4,1 trln teńge jáne múlik túrinde 1,6 trln teńge qosyldy», dedi R.Beketaev. Aıtýynsha, 151 myń zańdastyrylǵan jyljymaıtyn múlik nysanynyń 9,5 myń nysany kommersııalyq jyljymaıtyn múlik retinde tirkelgen. Bul múlikke salyq túsimin shamamen jylyna 800 mln teńgege ulǵaıtady.
Budan ári Energetıka vıse-mınıstri B.Jaqsalıev energetıka salasynda kózdelip otyrǵan mejeli mindetter men qol jetkizilgen ózgerister týraly baıandady. Osyǵan oraı Ult josparyn iske asyrý barysynda elektr energetıkasy máseleleri boıynsha birqatar jańashyldyqtar qarastyrylǵan zańnamaǵa túzetýler engizilgenin málimdedi. Sonymen qatar, salaǵa ınvestısııalar tartýdy yntylandyratyn jańa tarıftik saıasat iske qosylady. Sondaı-aq, óńirlik jelilik kompanııalardy irilendirýge múmkindikter ashylady. Bul elektrmen jabdyqtaý senimdiligin arttyrýǵa, óńirlerde elektr energııasyn jetkizý shyǵyndaryn qysqartýǵa jáne sońǵy tutynýshylar úshin onyń baǵasyn tómendetýge múmkindik beredi.
«Bizde elimizdiń energetıkalyq keshendi yryqtandyrý men jekeshelendirýdiń arqasynda kóptegen elektr qýatyn taratýshy uıymdar paıda bolǵany anyq. Búgingi tańda olardyń sany shamamen − 160, al shyn mánisinde, barlyǵynyń atqaratyn mindeti bir – elektr energııasyn taratý», dedi B.Jaqsalıev.
Irilendirilgen uıymdarǵa arnaıy talaptar qoıylatyn bolady. Máselen, dıspetcherlik tehnologııalyq basqarýdyń, oqytylǵan jáne attestattalǵan mamandary bar qyzmetterdiń bolýy, júıelik qyzmetter kórsetýge júıelik operatorlarmen kelisimsharttardyń, kommersııalyq eseptiń avtomattandyrylǵan júıeleriniń bolýy sııaqty talaptar eskeriledi.
«Bul energııa taratýshy uıymdardyń sanyn 2022 jylǵa qaraı 30 paıyzǵa, 160-tan 110-ǵa deıin qysqartýǵa jáne energııamen qamtamasyz etýdiń senimdiligin arttyrýǵa, ıesiz elektr jelileriniń máselesin sheshýge múmkindik beredi», dedi B.Jaqsalıev. Negizinen Energetıka mınıstrligi boıynsha 3 qadam júzege asyrylýda. Birinshisi – «Elektr energetıkasy salasyn qaıtadan qurý. «Biryńǵaı satyp alýshy» modelin engizý». Bul 50-qadam óńirler arasyndaǵy elektr energııasynyń ártúrli tarıfterin retteýge múmkindik beredi. Odan keıingisi – 51-52-qadamdar. О́ńirlik energetıkalyq kompanııalardy (О́EK) irilendirý men Elektr energetıkasy sektorynda salaǵa ınvestısııa tartýdy yntalandyratyn jańa tarıf saıasatyn engizý. Vıse-mınıstrdiń málimdeýinshe, bul qadamdardy iske asyrý uzaq merzimdi sıpatqa ıe.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»