BUU Qaýipsizdik Keńesi: basymdyqtar men baılamdar

Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesine múshe bolǵanyna segizinshi aıǵa aıaq basty. Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda osy halyqaralyq joǵary organdaǵy Qazaqstan jumysynyń alǵashqy qorytyndylarymen bólisti. Ol Qazaqstannyń Qaýipsizdik Keńesindegi basymdyqtarynyń mánin ashyp, qazaqstandyq dıplomattardyń kúndelikti jumysy týraly áńgimeledi, sondaı-aq 2018 jylǵy qańtardaǵy osy organǵa elimizdiń tóraǵalyq etýine daıyndyq týraly aıtty.

– Qaırat Qudaıbergenuly, biz­diń BUU QK múshelik merzi­mi­­miz­­diń tórtten birinen astamy ót­ti. Osy kezeń nesimen este qaldy?

– Jumystyń bastapqy kezeńi óte mazmundy boldy. Biz ǵalamshardaǵy qaýipsizdik pen beıbit ómir úshin negizgi jaýapkershilikti kóte­re­tin organǵa múshe bolý asa zor min­detter júkteıtinin, eleýli saıası daıar­lyqty, kúshti dıplomatııalyq áleýet­ti, osy zamandaǵy kún tártibi­niń barlyq problemalyq másele­lerin meılinshe uqyptylyqpen taldaýdy qajet etetinin sezindik. Sondyqtan, Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesine saılaý kezinde de, sondaı-aq turaqty emes múshelikke qa­byl­danar aldynda da aýqymdy daıyn­dyq jumysyn júrgizdi. Biz Memleket basshysyna, eli­mizdiń Parlament pen Úkimet zańnama jelisi, materıaldyq jáne kadrmen qamtamasyz etýdi qosa alǵanda, syrtqy saıasat vedomstvosyna kórsetken turaqty qoldaýy úshin alǵys aıtamyz.

BUU QK osy jylǵy qańtardaǵy alǵashqy pikirtalastarynda biz Pre­zıdent Nursultan Nazarbaevtyń saıa­sı málimdemesinde tujyrymdalǵan Qazaqstan músheliginiń basym­dyq­taryn usyndyq. Onda negizgi jeti tarmaq: ıadrolyq qarýdan azat álemge qol jetkizý; jahandyq so­­ǵys qaýpin joıý jáne jer-jer­­degi qaqtyǵystardy retteý; Or­ta­lyq Azııanyń múddelerin ilgeri­letý, óńirlik qaýipsizdik pen ynty­maq­tastyqty nyǵaıtý; terrorızmge jáne zorlyq-zombylyq ekstremızmine qarsy is-qımyl; Afrıkadaǵy beıbitshilik jáne qaýipsizdik máseleleri; qaýipsizdik pen turaqty damý arasynda ajyramas baılanysty qamtamasyz etý; Qaýipsizdik Keńesin jáne BUU-nyń búkil júıesin HHI ǵasyrdyń qaýipteri men syn-qaterlerine beıimdeý.

2017 jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵynda Qazaqstan ashyq pikir­talastar men brıfıngterdi qosa alǵanda Qaýipsizdik Keńesiniń 120-dan astam resmı otyrystaryna, sondaı-aq alpysqa jýyq beıresmı konsýltasııalaryna, E-10 toby sııaqty (Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheleri birlestigi) on kezdesýine qatysty. Bizdiń dıplomattar QK quramynda Kolýmbııada, Gaıtıde, Ortalyq Afrıkadaǵy Chad kóli aýdanynda saparda boldy. Vashıngtonda AQSh-tyń prezı­den­timen, memlekettik hatshysymen jáne kongressmenderimen kez­desti. Delegasııamyz BUU QK-niń  jıyrmadan astam qararyn, QK tór­aǵasynyń jeti málimdemesin jáne basqa da qujattardy qabyldaýǵa maz­mundy úles qosty.

BUU QK otyrystaryna dıplomattardan ózge basqa da memlekettik organdardyń basshylary men ókilderi qatysady. Aqpan aıynda Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesi Hatshysynyń orynbasary Azamat Ábdimomynov BUU Qaýipsizdik keńesiniń ashyq pikirtalastarynda terrorızm problemasy boıynsha sóz sóıledi. 15 naýryzda Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Mádına Ábilqasymova «Qaqtyǵysty oqıǵalar kezindegi adam saýdasyna qarsy kúres» taqyrybyndaǵy mınıstrlikter deńgeıindegi ashyq pikirtalastarǵa qatysty.

Árbir is-sharaǵa úlken daıyndyq jumystary júrgiziledi. Kún tártibiniń barlyq máseleleri bo­ıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń ustanymyn jetik jáne dáleldi túrde jetkizý, bizdiń elimizdi kelesi qadamdarǵa daıyndaý, tutastaı al­ǵanda, beıbitshilik pen qaýipsizdik orna­týdaǵy kózqarasymyzdy maq­sat­ty túrde ilgerilete bilý qajet.

Sonymen birge, Sırııadaǵy jaǵ­daıdy retteý jónindegi Astana prosesiniń osy kezeńniń iri oqı­ǵasyna aınalǵanyn atap aıtqym keledi. Ol Qazaqstannyń jáne Pre­zıdent N.Nazarbaevtyń ádil jáne senimdi bitimger retindegi bedelin aıtarlyqtaı nyǵaıta tústi. Bul Qa­zaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńe­sindegi qosymsha yqpaly men rólin qamtamasyz etedi.

– Bizdiń elimiz óziniń BUU QK turaqty emes músheligi sheń­berinde qandaı baǵyttardaǵy ju­mys­tarǵa atsalysyp otyr?

– Men Sırııadaǵy jaǵdaıdy retteý problemasyn eske salyp óttim. Palestına-Izraıl qaqtyǵysyn, Iraktaǵy, Iemendegi, Lıvandaǵy jáne t.b. jaǵdaıdy qosa alǵanda, tutastaı Taıaý Shyǵys problemasy QK kún tártibinde tur. Ásirese, KHDR-dyń ballıstıkalyq zymyrandardy ushyrýymen jáne osy el júrgizip otyrǵan ıadrolyq qarý­dyń synaqtarymen baılanys­ty ıadrolyq qarýdy taratpaý problemasy ótkir bolyp otyr.

Degenmen, BUU QK búgindegi kún tártibiniń úshten ekisine jýy­ǵy Afrıkadaǵy qaqtyǵystarǵa arnalǵan. Qazaqstan múshe bolǵan jarty jyldyń ishinde Qaýipsizdik Keńesi sheńberinde Afrıka taqy­ry­by boıynsha 80-nen astam oty­rys­tar men konsýltasııalar ótkizil­di. Solardyń ishinde Sýdan jáne Oń­tústik Sýdan, Ortalyq Afrıka Respýblıkasy, Kongo Demokra­tııalyq Respýblıkasy, Býrýn­dı, Malı, Lıvııa, Somalı jáne t.b. sııaqty elderdegi uzaq jáne turaqty túrde shıelenisip otyrǵan qaqtyǵystar erekshe oryn alady. Qaýipsizdik Keńesiniń osy elderdegi jaǵdaılar boıynsha otyrystary aıyna birneshe ret shaqyrylady jáne ol Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń qararlary, málimdemeleri jáne baspasóz habarlamalary sııaqty resmı qujattaryn kelisý boıynsha uzaq konsýltasııalarǵa jal­ǵasýy múmkin. Qazaqstannyń dele­gasııasy BUU QK-niń osy máse­lelerge arnalǵan barlyq otyrys­taryna belsendi túrde qatysady. Afrıkanyń jáne damýshy álem elderiniń jekelegen problemalary Ortalyq Azııa óńiri men Aýǵan­stannyń problemalaryna uqsas. Bul jerde halyqaralyq terro­rızmge qarsy kúres, turaqty damý maq­sattaryna qol jetkizý, gýmanı­tarlyq kómek kórsetý, jumys oryndaryn qurý, klımattyń ózgerýimen kúres jáne basqa da kóptegen máse­leler týraly sóz bolyp otyr.

Budan basqa, Qazaqstan delegasııasy aıyna bir-eki rettik kezeń­dilikpen ótkiziletin QK 13 sank­sııalyq komıtetiniń árqaısysyna jáne BUU bitimgershilik mıssııa­larynyń mandattaryn uzartý týraly qararlardyń mátinderin, monı­torıngilik toptardyń sanksııalyq rejımderi men mandattaryn ázirleý jónindegi konsýltasııalarǵa turaqty túrde qatysady.

Bitimgershilik taqyrybyn jalǵastyra otyryp, qazaqstandyq áskerı baıqaýshylardyń BUU-nyń Batys Saharadaǵy referendýmge baıqaý jónindegi mıssııasynda qyzmet atqaryp jatqanyn ataǵan jón. Afrıkanyń basqa da elderinde qyzmet etken bizdiń áskerılerimiz birneshe márte BUU mıssııalary basshylary tarapynan joǵary baǵaǵa ıe boldy. 2018 jyly bizdiń bitimgershiler bólimshesin BUU-nyń taǵy bir mıssııasyna engizý máselesi pysyqtalýda. Qazirgi kezde mundaı mıssııany irikteý, qazaqstandyq bólimsheni sertıfıkasııalaý jumystary júrgizilýde jáne ornalastyrýdyń quqyqtyq máseleleri sheshilýde.

– Ortalyq Azııanyń má­se­le­lerine toqtalsaq. Qazaqstan osy óńirdiń problemalaryn sheshý­di BUU QK alańynda qalaı júr­gi­zedi? – Memleket basshysy Qazaqstan dıplomatııalyq qyzmetiniń 25 jyldyǵyna oraı sóılegen sózinde atap kórsetkenindeı, biz Ortalyq Azııada dástúrli dostyqty, teń qu­qyqty áriptestikti, óńirdiń halyq­aralyq isterdegi rólin arttyrýdy, elderimizdiń ósip-órkendeýin qam­tamasyz etý jolynda kúsh-jigerdi biriktirýdi tolyǵymen qoldaımyz. Bul bizdiń BUU QK músheli­gimizge de qatysty, onda biz Orta­lyq Azııa memleketteriniń ortaq múd­delerin ilgeriletýge áreket etemiz. Keńes alańynda óńirdiń odan ári oıdaǵydaı jáne qaýipsiz da­mýy úshin erekshe ózekti bolyp tabylatyn máselelerdi alǵa qoıa­myz. Ondaı máselelerdiń arasynda terrorızmge, ekstremızmge, uıym­dasqan qylmysqa, esirtki trafıgine jáne basqalarǵa qarsy kúresti qosa alǵanda, transulttyq qaýipterge qarsy is-qımyl da bar.

Qazaqstannyń BUU janyndaǵy turaqty ókili Qaırat Omarov us­ta­nymdardy sáıkestendirý jáne baýyr­las elderdi QK jumysynyń negizgi úrdisterimen tanystyrý maq­satynda BUU janyndaǵy Ortalyq Azııa memleketteriniń turaqty ókilderi úshin aı saıyn Nıý-Iork qalasynda brıfıngter ótkizedi. Meniń ózim de Ortalyq Azııa syrtqy saıasat vedomstvolary basshylarymen kezdesýler kezinde olardy QK-degi bizdiń qyzmetimizben tanystyrý úshin sátti paıdalanyp qalýǵa tyrysamyn. Ortalyq Azııa memleketteriniń syrtqy ister mınıstrleriniń resmı emes kezdesýler ótkizýdi turaqty dástúrge aınaldyrǵany qýanyshty jaıt.

Erekshe taqyryp – Aýǵan­stan­daǵy jaǵdaıdy uzaq merzimdi tu­raq­tandyrý úshin halyqaralyq kúsh­ti jumyldyrý, bul eldiń eko­no­mıkalyq jáne áleýmettik jaǵynan damýyna keshendi ári tıimdi kómek kórsetý, beıbit ómirge jáne qaýipsizdikke tónetin qaýip­terge qarsy is-qımyl, Aýǵan­stan­nyń halyqaralyq jáne óńirlik áleýmettik-ekonomıkalyq joba­larǵa qatysýy. Qaýipsizdik Keńe­siniń múshelerimen, barlyq múddeli eldermen jáne uıymdarmen osy baǵytta aýqymdy konsýltasııalyq jumystar júrgizilýde. BUU QK-niń 17 naýryzda qabyldanǵan Aýǵanstan jónindegi 2344 qararyna Ortalyq Azııa elderi úshin Aýǵanstannyń aımaǵyn paıdalanatyn terrorıstik uıymdardan keletin qaýipterdiń bolýyn kórsetetin ózekti tolyq­tyrýlar engizildi.

– Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesiniń úsh komıtetine tóra­ǵa­lyq etedi. Bul jumystyń mánisi qandaı jáne bizdiń qyzmetimizdiń qandaı da bir nátıjeleri bar ma?

– Qalyptasqan praktıka boıynsha QK turaqty emes músheleriniń árqaısysy Keńestiń qandaı da bir taqyryptyq nemese eldik baǵytyna arnalǵan qosalqy organdaryna tóraǵalyq etedi. О́ńirlik ereksheligi, barlyq múddeli taraptarmen ekijaqty berik baılanystary nazarǵa alyna otyryp, Qazaqstanǵa Qaýipsizdik Keńesiniń Aýǵanstan/Talıban komı­tetine (1988 komıteti) tóraǵa­lyq etý tapsyrylǵan bolatyn. Qazaq­stan budan ózge BUU QK basqa eki komıtetine: DAISh/Ál-Kaıda jónindegi 1267/1989/2253 jáne Somalı/Erıtreıa (751/1907 komı­teti) Sanksııalyq komıtetine tór­aǵalyq etedi. 

Bizdiń dıplomattardyń mindeti BUU Qaýipsizdik Keńesiniń osy qosalqy organdarynyń qyzmetin rásimdik retteý, sanksııalyq rejım­derdiń praktıkalyq baǵyt­tyl­yǵyn qoldaý bolyp tabylady. Mysaly, komıtetter naqty jeke tulǵalardyń sanksııalyq pa­raq­tarǵa engizilýine jaýapty bolady, sonyń negizinde olardyń jú­rip-turýy shekteledi, qarjy aktıv­terine tyıym salynady jáne t.b. Bul komıtetterdiń máseleleri óte kúrdeli, olar uzaq ýaqyt boıynda kún tártibinde turady, sondyqtan ja­handyq máseleler bolyp tabylady. Tıisinshe, sóz naqty qory­tyndylar týraly bolyp otyrǵan joq. Birlesken jumystyń nátıjesi ýaqyt ótkennen keıin, barlyq taraptar osy usynymdardy ustanýdy bastaǵannan keıin ǵana belgili bola bastaıdy.

Qaýipsizdik Keńesiniń músheleri Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen So­malı jáne Erıtreıa jónindegi Sank­sııalyq komıtet jumysynyń aı­tarlyqtaı jandanǵanyn moıyndaıdy. Afrıka Múıizi óńirindegi eń eleýli qaýipteriniń birinen sana­latyn «Ál-Shabaab» jáne «DAISh» terrorıstik toptarynyń búl­dirgish qyzmeti máseleleri Ko­mıtettiń naqty nazarynda. Buǵan gýmanıtarlyq daǵdarysty (qurǵaqshylyq jáne asharshylyq), pırattyq shabýyldardy jáne aǵash kómiriniń zańsyz saýdasyn qosýǵa bolady. Osy jáne basqa da proble­malar QK-degi qazaqstandyq delega­sııanyń nazarynan tys qalmaıdy.

– 2018 jylǵy qańtarda Qa­zaq­stan BUU QK tóraǵalyq etetin bo­lad­y. Osy laýazymda elimizdiń qan­daı jumys júrgizetini belgili me?

– Qaýipsizdik Keńesindegi memleketter onyń jumysyna aǵylshyn tiliniń álipbıi tártibimen kezektesip basshylyq jasaıdy. Tóraǵalyq kúntizbelik bir aıǵa sozylady.  Biz Keńes otyrystaryna jáne beıresmı konsýltasııalarǵa tór­aǵ­alyq etetin bolamyz. Tóraǵa BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesine kir­meıtin múshe memleketteri úshin Keńes jumysynyń aı saıynǵy baǵdarlamasy týraly brıfıng ótkizedi. Ol sonymen birge múshe memlekettermen, BUU-nyń negizgi organdarynyń jáne arnaıy meke­meleriniń basshylarymen, óńir­lik jáne basqa da toptardyń tór­aǵalarymen ekijaqty kezdesýler uıymdastyrady. Tóraǵalyqtyń fýnksııasyna QK músheleriniń kelisimimen, onyń ishinde BUU organdary basshylarynyń beıresmı kezdesýlerinde Keńes atynan má­limdeme jasaý kiredi. Tóraǵa beıresmı konsýltasııalardyń barysynda jáne QK qujatynyń mátini boıynsha Qaýipsizdik Keńesi kelisimge qol jetkizgen árbir jaǵdaıda aıaqtalǵan talqylaýlardyń qorytyndylary boıynsha baspasóz ókilderiniń aldynda Keńes atynan málimdemeler men túsindirmeler jasaıdy. QK tóraǵasy BAQ ókilderine shy­ǵyp, ózekti taqyryp boıynsha túsin­dirmeler jasaǵanda sizder halyq­aralyq telearnalardan ony qadaǵalaı alasyzdar.

Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Ke­ńe­siniń tóraǵasy qyzmetinde BUU Hatshylyǵynyń járdemimen Qaý­ip­sizdik keńesiniń kúndelikti úz­dik­siz jumysyn qamtamasyz etýi tıis. Osy jyldyń qyrkúıeginde, dástúr boıynsha, BUU Bas Assamb­leıasynyń jańa sessııasy bas­talady. Nıý-Iorktegi saıası pikir­talastar alańyndaǵy konsýlta­sııa­lardyń qorytyndylary boıyn­sha biz tóraǵalyqtyń naqty baǵdar­lamasyn qura alamyz dep oılaımyn. 2018 jyldyń qańtaryndaǵy saıa­sı jaǵdaılarǵa da, bizdiń aldy­myzda tóraǵalyq etkenderdiń ju­mysyna da kóp nárse baılanysty bolady.

Osy kezeńdegi negizgi is-sha­ra retinde bizdiń Memleket bas­shy­­synyń qatysýymen ótetin halyq­aralyq beıbitshilik jáne qaýipsizdik boıynsha joǵary deńgeıdegi BUU QK ashyq pikirtalastaryn shaqyrý ıdeıasyn pysyqtaýdamyz. Onyń syrtynda, Ortalyq Azııa jáne Aýǵanstan boıynsha mınıstrler deńgeıindegi pikirtalastardy, sondaı-aq elshiler deńgeıindegi Taıaý Shyǵys jónindegi toqsandyq pikirtalastardy josparlap otyrmyz.

– Nursultan Nazarbaev EQYU sammıtinde Eýrazııadaǵy birtutas jáne bólinbeıtin qaýipsizdik qurýdy qoldady, Ýkraına daǵ­darysyn, Máskeý men Ankara­nyń qatynastaryn retteýge atsa­lysty, elimizde Irannyń ıadro­lyq baǵdarlamasy boıynsha kelis­sózder jáne Astana prosesi ótti. Qazaqstannyń álemdegi bilik­ti medıator retindegi róli ósý ús­tinde dep aıtýǵa bola ma?

– Shynynda da, 25 jyl ishinde qazaqstandyq dıplomatııanyń biliktiligi men dárejesi aıtarlyqtaı artty. Siz Qazaqstan Prezıdentiniń halyqaralyq arenadaǵy birqatar mańyzdy bastamalary men naqty kúsh-jigerin ádil atap óttińiz. Buǵan AО́SShK shaqyrýdy jáne 2010 jyl­ǵy sáýirdegi Qyrǵyzstandaǵy saıa­sı daǵdarysty retteýdi qosa al­ǵanda Memleket basshysy tikeleı ara­­lasqan basqa da kóptegen my­sal­dardy qosýǵa bolady. BUU Qaýip­­­sizdik Keńesindegi múshelik bary­­syn­da alynǵan tájirıbe bizdiń eli­miz­­diń bitimgershilik áleýetin bu­ryn­­ǵydan da kúsheıtetinine senim­dimin. Qazaqstannyń óz múddesi beı­bit, turaqty jáne damyǵan orta qurýdan turady. Biz iri eýrazııalyq memleketpiz. Jahandyq geosaıa­sı alaýyz­dyqtardy, ıadrolyq qarý­dy ta­ratpaý nemese sanksııa saıasaty týraly aıtpaǵanda, óńirlik daǵda­rystardyń kez kelgeniniń biz­diń elimiz úshin saldarlary bola­dy. Biz nemquraıly bola almaı­myz, sondyqtan tıimdi araaǵaı­yn­dyq úshin barlyq kúsh-jigerimizdi jumsaımyz. Bul naqty qaqtyǵystyq jaǵdaılarǵa da, sondaı-aq óńirlik qaýipsizdiktiń uzaq merzimdi ınstıtýttaryn qurýǵa da qatysty.

Qazaqstan EQYU, IYU, ShYU jáne basqa da qurylymdarǵa tabysty tóraǵalyq etýimen álemge keńinen tanymal boldy. Medıator retindegi jańa rólderi úshin aı­tar­lyqtaı tájirıbe jınaqtaldy.

– Keıbir sarapshylar As­ta­nanyń Azııanyń Jene­vasyna aınalý áleýeti bar deıdi. Siz osy pikirge qosylasyz ba?

– Bizge Astanadan osy zamannyń kúrdeli problemalaryn retteýdegi ilgerileýler týraly barynsha kóp jaqsy jańalyqtar shyǵýy úshin budan bylaı da kóbirek jumys is­teýge týra keledi. Árbir beıbit prosestiń nemese kópjaqty forýmnyń (EQYU, AО́ISShK, ShYU jáne t.b. sııaq­ty) óz tarıhy, óz ereksheligi já­ne ózin­dik rásimdik qaǵıdalary bar. Biz is-sharany qabyldaýshy mem­le­ket retinde birinshi tarap­tan kelis­sózderge arnalǵan ınfra­qu­ry­lymdy – úı-jaılardy, aýdar­ma­shylardy, aqparattyq qamta­masyz etýdi jáne ózge de qajetti atrı­býttardy usynamyz. Alaıda, baıqasańyz, budan basqa, Astanada qarym-qatynas jasaýdyń batystyq ta, shyǵystyq ta normalaryn qamtı­tyn ózindik, onyń ishinde, beıres­mı pikir alysý mádenıeti qalyp­ta­sady. Kelissózderge kelýge kelisim bergen tulǵa, jazylmaǵan qaǵıda­lar­men de kelisedi de, olardyń ara­syn­da: ózara qurmetteý, ıkem­dilik, mámi­lege kelýge daıarlyq, emosııa­lyq us­tam­dylyq dep bólip aıtýǵa bolady.

Osyǵan baılanysty Sırııa qa­rýly oppozısııasynyń delegasııasy basshylarynyń ózderiniń Astana prosesine bir kelissóz  ústeli basynda opponentterimen birge, Qazaqstan basshysyna jáne bizdiń elimizge degen qurmeti úshin qatysqany týraly aıtqandarymen bólispeı tura almaımyn.

– Qazaqstannyń BUU QK-ge músheligi Memleket basshysynyń Uıym alańynda aıtqan bitim­gershilik bastamalaryn ilge­ri­letýge kómektese me?

– Osy jyldyń qańtarynda N.Nazarbaevtyń BUU Qaýipsizdik Keńe­sinde usynǵan saıası málim­de­mesi, máni boıynsha, Prezıdent kótergen aýqymdy bastamalardy iske asyrý jónindegi baǵdarlamany kórsetedi. Memleket basshysynyń jahan­dyq paıymynyń túpki máni – álemdi soǵys qaýpinen qutqarý jáne onyń sebepterin joıý. Osy maqsatty negizge ala otyryp, biz Qaýipsizdik Ke­ńesiniń árbir kúndelikti otyrysyna daıyndalamyz. Bolyp jat­qan qaqtyǵystardy tek beı­bit quraldarmen ǵana ret­teý qajet. Osy zamanǵy soǵys­tarda jeńim­paz­dar bolmaıdy. Erte me, kesh pe, ýaǵ­da­lastyqtar qaqty­ǵys­tar­dyń bir­den bir qorytyndysyna aınalady.

Taǵy bir mańyzdy basymdyq – ıadrolyq qarýsyz álem qurý – biz muny da BUU alańynda dáıekti túr­de ilgeriletetin bolamyz. 2015 jylǵy jeltoqsanda Bas Assambleıa N.Nazarbaev bastamashy bolǵan «Iаdrolyq qarýdan azat álemge qol jetkizý jónindegi jalpyǵa birdeı deklarasııany» qabyldady. 29 tamyzda tarıhı oqıǵa – О́skemende MAGATE tómen baıytylǵan ýrannyń halyqaralyq bankiniń ashylýy bolady. «Álem ony atomdy qaýipsiz jáne beıbit maqsatta paıdalanýdyń asa mańyzdy sharasy retinde baǵalaýǵa tıis. Endi atom energetıkasyn damytqysy keletin elder úshin ýrandy ózderiniń baıytýynyń qajettigi bolmaıdy», – dep atap ótti N.Nazarbaev osydan eki jyl buryn BUU-nyń Bas assambleıasynda sóılegen sózinde. Jahandyq antııadrolyq qozǵalysty nyǵaıtý úshin biz jaqyn kúnderi Astanada ǵalymdardyń «Pagýosh qozǵalysynyń» mereıtoılyq konferensııasyn ótkizemiz. Bizdiń Prezıdentimizdiń BUU Bas assambleıasynyń mereıtoılyq 70-shi sessııasynda kótergen terrorızmge qarsy birqatar bastamalary QK-te keń qoldaýǵa ıe boldy jáne praktıkada da iske asyrylýda. Ári halyqaralyq terrorızmge qarsy kúreste RF pen AQSh ustanymdarynyń jaqyndaı túsýine yqpal etti dep senimmen aıtýǵa bolady.

Tutastaı alǵanda, BUU Qaýip­siz­dik keńesine múshelik Memleket bas­shysynyń bitimgershilik basta­malaryn ilgeriletý úshin bire­geı bastamaǵa aınaldy. Bul álem­niń basqa memleketterimen ózara is-qımyldyń sapalyq jańa deńgeıi jáne qaqtyǵystardyń aldyn alý men beıbitshilikti saqtaý sala­syndaǵy ulttyq basymdyqtar týraly málimdeý múmkindigi. Bizdiń osy turǵydaǵy barlyq negizgi jumy­symyz áli alda.

– Búginde BUU-ny, atap aıt­qanda, Qaýipsizdik Keńesin refor­malaý týraly kóp aıtylyp júr. Osy másele boıynsha Qa­zaq­stannyń ustanymy qandaı?

– Qazaqstan Qaýipsizdik Ke­ńe­si óziniń qazirgi túrinde bizdiń álemi­mizdiń aqıqattaryn kórse­te almaıtyny týraly BUU múshe elderdiń kópshiliginiń pikirimen kelisedi. Ártúrli ustanymdardy úılestirýdiń kúrdeliligine qaramastan, Qaýip­sizdik Keńesiniń jańa konfıgýra­sııasy qandaı bolmasyn, ol ózi­ne BUU-nyń Jarǵysymen júk­tel­­gen mindetterdi oryndaýǵa múd­deli. Sondaı-aq, halyqaralyq beı­bit­­shilik pen qaýipsizdik úshin bas­ty jaýap­kershilikti kótere otyryp, bel­sendi túrde jáne tıimdi jumys isteýge tıistigi týraly jal­py túsiniktiń bar ekenin qanaǵat­tanarlyq sezimmen atap ótemiz. Bul rette reforma konsensýs negizinde júzege asyrylýǵa jáne uıymǵa múshe barlyq memleketterdiń talaptaryna jaýap berýge tıis.

Sondyqtan Qazaqstan Keńestiń sandyq jáne sapalyq quramyn keńeı­týden, onyń jumys isteý ádis­terin jetildirýden, Bas Assambleıa men QK arasyndaǵy ózara baılanystardy nyǵaıtýdan turatyn Qaýipsizdik Keńesin reformalaýǵa júıeli jáne jan-jaqty tásildiń qajettigin qoldaıdy. Bul Qaýip­siz­dik Keńesi jumysynyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa, onyń álemniń múddeli óńirleriniń maqsat-murattary men úmitterin eskerýge negizdelgen sheshimderiniń tıimdiligin tanytýǵa múmkindik berer edi. Sonymen birge, QK jáne tu­tas­taı BUU reformalaý jónindegi ke­lis­sózderdegi progresstiń bas­tamany óz qoldarynda ustaýdy qalaıtyn QK turaqty músheleri bes­tigine táýeldi ekendigi faktisin ja­syra almaımyz. 

Biz Uıymnyń tıimdiligin art­tyrýǵa baǵyttalǵan reformalar­dy dáıektilikpen júrgizip kele jatqan BUU Bas hatshysy A.Gý­ter­rıshti qoldaımyz. Sóz menedjment salasyndaǵy, damý salasyndaǵy reformalar týraly, sondaı-aq beıbitshilik jáne qaýip­sizdik arhıtektýrasynyń refor­masy týraly bolyp otyr. BUU jańa Bas hatshysy Astana­da eki ret bolyp úlgirgeni jáne Qa­zaq­stan Prezıdentimen kezdesip, odan Uıymnyń basym trans­pa­rent­tiligine jáne eseptiligine qol jet­kizý jáne onyń jumysynyń nátı­jeliligin arttyrý úshin BUU qyz­metiniń aspektileri boıynsha baǵaly keńester men usynystar alǵany este qalarlyq oqıǵa boldy.

– Qazaqstan úshin Qaýipsizdik Ke­ńesinde bolý qandaı uzaq mer­zimdi tıimdilik beredi?

– BUU-nyń Qaýipsizdik Keńe­si – bul bizdiń beıbitshilik pen qaýip­sizdik paıymymyzdy ilgerile­týge múmkindik beretin sheshýshi ja­handyq alań. Eger biz QK basqa múshe­lerimen birlesip ózimiz oıla­ǵan bastamalardy iske asyrýǵa qol jetkize alsaq, onda uzaq merzimdi jos­parda biz jáne barlyq álemdik ulttar­dyń neǵurlym tıimdi qoǵam­dastyǵyn qurýǵa úmittene alamyz.

Budan basqa, BUU QK múshe­lik Qazaqstannyń álemdik aýqym­daǵy rólin arttyrady, eldiń halyq­aralyq kelissózderde jahandyq prosesterdiń turaqty jáne jaýapty qatysýshysy retindegi pozısııasyn nyǵaıtady.

«Osy zamannyń túıindi problemalaryn sheshýge qatysý bizdiń aldymyzda kóptegen eldermen jáne óńirlermen qatynastarymyzdy damytý úshin múmkindikter ashady», – dedi Memleket basshysy bir jyl buryn Qazaqstannyń kandıdatýrasy boıynsha daýys berý aıaqtalǵannan keıin. Shynynda da, taıaýdaǵy ýaqytqa deıin bizdiń halyqaralyq baılanystarymyz negizinen Eýropa, Azııa jáne Soltústik Amerıkanyń negizgi elderimen shektelip keldi. Búginde biz is júzinde búkil álem elderimen dıalog júrgizýdemiz. Tek sońǵy eki aıdyń ishinde ǵana Astanaǵa Fıdjı premer-mınıstri, resmı saparmen kelgen Kot-d’Ivýar, Domınıkan Respýblıkasy, Erıtreıa, Bolıvııa sııaqty alys bolyp kórinetin elderdiń syrtqy ister mınıstrlerin qabyldadyq. Qyrkúıektiń basynda elordamyzǵa Gondýras pen Gvatemaladan áriptesterimiz keledi.

Latyn Amerıkasynyń bir­qatar elderimen vızasyz rejimge qol jet­kizdik. Astanadaǵy EKSPO kór­mesine buǵan deıin qazaqstandyqtar ataýlaryn estimeýi de múmkin el­der qatysýda. Bizdiń syrtqy qaty­nas­tar geografııamyzdyń aıtar­lyqtaı keńeıýi Tuńǵysh Prezı­dent – Elbasy táýelsizdiktiń alǵash­qy jyldarynda-aq jarııa etken kópvektorlylyqtyń zańdy jal­ǵa­sy bolyp tabylady.

Qazaqstannyń Qaýipsizdik Keńesindegi jumysy da Ortalyq Azııa problemalaryn, birinshi kezekte óńirlik qaýipsizdik, terrorızm men ekstremızmge qarsy kúres problemalaryn sheshýge, shuǵyl ekonomıkalyq, ekologııalyq jáne gýmanıtarlyq problemalarǵa álemdik qoǵamdastyqtyń nazaryn aýdarady jáne resýrstaryn tartady.

Budan basqa, BUU QK-de bolý biz­diń dıplomattar úshin zor jáne ba­ǵa jetpes tájirıbe. Ári, dıp­lo­­­matııalyq qyzmettiń ǵana emes, bú­kil memlekettik apparattyń ká­sip­tik deńgeıin arttyrýǵa yqpal etedi.

Áńgimelesken  Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»