Amankeldi, Arqalyq óńirindegi Torǵaı geoglıfterinen búginde jer júzi habardar. Aǵashtykól degen eldi mekennen qozykósh jerde ǵana «Torǵaı svastıkasy» jatyr.
Qostanaılyq áýesqoı arheolog Dmıtrıı Deı Torǵaı óńirindegi túrli sıpattaǵy ejelgi nysandardy ǵaryshtan túsirilgen sýretterden tapqan bolatyn. «Torǵaı svastıkasy» úshaıyryq (trıskelıon) bir núkteden shyqqan úsh tarmaqty «sáýlelerden» turady. Mamandardyń esepteýinshe, ol barlyǵy 5375 sharshy metr kólemdi alyp jatyr. Bir núkteden shyǵyp, úsh tarmaqqa bólinetin ejelgi nysannyń ortasyndaǵy sheńberdiń dıametri 4 metr. Úshaıyryqtyń basyndaǵy ırek qalypty pishinderdiń uzyndyǵy 40-50 metrdi, eni 5-6 metrdi, ıilgen bóliginiń uzyndyǵy 15-20 metrdi quraıdy. Úsh basty geoglıfti arheologtar «Úsh sáýle» atandyrypty. Bir qyzyǵy, buryn osy mańdy jaılaǵan qazaqtar ejelgi nysan jatqan jerdi «Sáýle» dep ataǵan kórinedi. Kóshpeli babalarymyz dalanyń tylsymynan habardar boldy ma eken?..
Jaqynda ǵana Arqalyq qalasyndaǵy «Jas ulan» balalar men jasóspirimder ortalyǵy Keıki batyrdyń izi qalǵan jerlerge uıymdastyrǵan baspasóz týryna qatysýshylar qaıtar jolda «Torǵaı svastıkasyn» tamashalaý úshin Amankeldi aýdanyndaǵy Aǵashtykólge soqtyq. Tek ǵaryshtan ǵana kórinedi degen geoglıfti kásibı kamerasy, radıobasqarylymy bar beınekopterdi 76 metr bıiktikke ushyryp, ol túsirgen «úshaıyryqty» monıtordan tamashaladyq. Ejelgi nysandy taýyp alyp, qolustasyp, ortasyndaǵy sheńber boıymen aınalyp júrgenimizdi beınekoptermen sýretke túsirdik. Ol jerge barǵan adam alǵashynda svastıkany birden baıqamaıdy. Al monıtordan kórgennen keıin zer sala qaraı bastaıdy, sonda ǵana ejelgi nysannyń topyraǵy aınalaǵa qaraǵanda aqshyldaý ekeni baıqalady. Anyqtap qaraǵan kisige nysan qolmen syzǵandaı, ári dóńes bolyp keledi. Torǵaıdyń bul tylsymynyń sheshýi álem ǵalymdaryna jumbaq bolyp otyr.
Arqalyq qalalyq «Jas ulan» balalar men jasóspirimder ortalyǵy mamandary Torǵaı geoglıfterin arnaıy kórkem jasalǵan albomda beınelepti. Sýretterdiń barlyǵyn beınekoptermen túsirgen. Geoglıfter týraly derekterdi, aıshyqty kásibı túsirilgen sýretterdi sapaly qaǵazǵa basqan albom Torǵaı óńirindegi ejelgi arheologııalyq nysandar týraly qysqa da, nusqa málimet beredi. Albomda mundaı nysan qarqyndy sýarmaly aımaqta paıda bolǵandyǵy jazylǵan.
«Torǵaı svastıkasy» geoglıfi aýyldyń irgesinde, mal tuıaǵynyń astynda jatyr. Onyń osy kezge deıin aıaq astynda jatsa da, taptalyp, joǵalyp ketpegeni tańǵaldyrady.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy, Amankeldi aýdany