Qazirgi qoǵamnyń bilim salasyndaǵy ózekti máselesi – áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa beıim jáne ózi ómir súrip jatqan qoǵamdy ózgertetin tulǵa qalyptastyrý. Qoǵamda ómir súrýge beıim tulǵa shyǵarmashyl, ıntellektisi joǵary, belsendi, áleýmettik jaýapkershiligi mol, oı-órisi keń, tereń bilimdi, kásibı saýatty bolýy tıis.
Tulǵa boıyndaǵy osyndaı talaptardy qalyptastyra otyryp, oqý-tárbıe úderisi bilim berý júıesiniń jańa mazmunǵa ıe bolýyna qol jetkizbek. Osy turǵyda qazirgi mektep qabiletti jáne quzyretti tulǵany qalyptastyrý men damytý ortasy bolyp, bilim berý júıesin álemdik deńgeıge kóterýi kerek. Jas urpaqtyń jańasha oılaýyna, olardyń birtutas dúnıetanymynyń qalyptasýyna, álemdik sapa deńgeıindegi bilim, bilik negizderin meńgerýine yqpal etetin jańasha bilim mazmunyn qurý – jalpy bilim berý júıesindegi ózekti máseleniń biri.
Qazaqstannyń bilim salasynda álemdik úrdisterge kirýi, damyǵan elderdiń standarttaryna umtylysy bilim berý júıesiniń jańa sapalyq deńgeıge ótý qajettiligin arttyrýda. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń «Barlyq jańǵyrtý úrdisindegi tabystyń negizgi faktorlarynyń biri – ulttyq bilim berý júıesin jańartý bolyp tabylady», degen sózin negizge ala otyryp elimizde bilim berý úderisi jańartylýda. Qazirgi kezde bilim berý júıesinde jasalyp jatqan reformalar barlyq deńgeılerdegi bilim mazmunyn jańartýǵa baǵyttalǵan.
Álemdik bilim berý keńistigine kirýdiń strategııalyq máseleleriniń biri on eki jyldyq oqytý úlgisine kóshý bolyp tabylady. Bul júıege kóshý daıyndyǵy qazirgi tańda bilim berý mazmunyn jańartý, pedagog kadrlardyń biliktiligin arttyrý, bilim berý uıymdarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartý arqyly júzege asyrylýda.
Al bilim salasyndaǵy túbegeıli ózgerister ustazdan úlken jaýapkershilikti talap etedi. О́zdiginen bilim alatyn, jan-jaqty izdenetin, aldaǵy ómir jolyn ózi boljaı alatyn tulǵa tárbıeleý – ustazdyń qolynda. Bilim berýdi jańartylǵan mazmunǵa kóshirý aıasynda bilim berý úderisin basqarý mektep-ınternatta júıeli túrde júzege asýda. Osy oraıda daryndy er balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan «Bilim-ınnovasııa» mektep-ınternatynda 30 joǵary bilimdi muǵalim eńbek etedi. Uly pedagog K.Ýshınskııdiń «Muǵalim – óziniń bilimin úzdiksiz kóterip otyrǵanda ǵana muǵalim, al oqýdy, izdenýdi toqtatqanda, onyń muǵalimdigi de joıylady» degen sózin jadynda ustaıtyn ustazdar zaman talabyna saı bilim berý maqsatynda qysqa merzimdi kýrstarda, deńgeılik kýrstarda bilimderin jetildirýde.
Jańa formattaǵy deńgeılik kýrs baǵdarlamasy boıynsha bilimderin jetildirgen 7 muǵalim mekteptegi oqý úderisine ózgerister engizip, bilim berý qyzmetin zaman talabyna saı ózgertýde. Bilim berý baǵdarlamasyna sáıkes mektep-ınternatta tárbıe men oqytý ajyramas baılanysta júrgizilip keledi. Mekteptiń maqsaty joǵary bilimdi, shyǵarmashyl adamnyń úılesimdi tulǵalanyp, damýy úshin qolaıly bilim berý keńistigin jasaý bolyp tabylady. Sondyqtan sabaq úderisinde oqýshylar syn turǵysynan oılaýǵa, bilimin shyǵarmashylyqpen paıdalana bilýge, zertteýshilik daǵdylaryna, AKT daǵdylaryna, topta jáne jeke jumys isteı bilýge, tildik daǵdylarǵa, qoıylǵan mindetter men kúrdeli máselelerdi sheshe bilýge úırenedi.
Muǵalimniń sheberligi qandaı joǵary bolsa da ol oqýshynyń óz belsendiligin týǵyza almasa, bergen bilim kútkendegideı nátıje bermeıdi. Oqýshynyń tulǵa retinde qalyptasýy belsendilik arqyly júzege asady. Sol belsendilikti júzege asyratyn – jańartylǵan oqý baǵdarlamasy. Ony óz pánin, óz mamandyǵyn sheksiz súıetin, bala úshin ustaz ǵumyryn qudyretti dep sanaıtyn bilimdi muǵalimder ǵana iske asyrady.
Sondyqtan daryndy oqýshylardyń damyp, shyńdalýyna negiz bolatyn – daryndy ustazdar. Osy oraıda mektep-ınternat muǵalimderi de túrli oblystyq, respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysyp, jeńimpaz atanyp, oblystyq, respýblıkalyq kólemde ótkiziletin semınar, konferensııalarda belsendi túrde tájirıbe almasýda. Osyndaı tájirıbeli ustazdardyń qataryna jańadan kelip qosylǵan jas mamandarǵa tálimgerleri qoldaý kórsetip, sheberlik synyp, trenıngter, koýchıngter, mentorıngter arqyly muǵalimdiktiń qyr-syryn úıretýde. Eńbek jolyn tárbıeshi bolýdan bastaǵan jas mamandarǵa ózine-ózi senimdi bolýy úshin aǵylshyn tilin jetik meńgerýine, tereń bilim alyp, básekege qabiletti ıntellektýaldyq dárejesi joǵary maman bolýyna basa kóńil bólinýde.
Jańartylǵan bilim mazmunynda kóp tildi oqytý – oqýshylarymyzdyń bilim keńistiginde erkin samǵaýyna jol ashatyn, álemniń ǵylymı qupııalaryna úńilip, óz qabiletin tanytýyna múmkinshilik beretin búgingi eń basty qajettilik. Kóp izdenýden, eńbek etýden týatyn sabaqty pedagogıkalyq shyǵarma dep biletin ustazdar óz oqýshylaryn polılıngvıst tulǵa etip qalyptastyrýda. Shákirtter úsh tilde ótkiziletin synyptan tys is-sharalar arqyly polımádenı qoǵamda ómir súrý men qarym-qatynas jasaýǵa, mádenıaralyq dıalogqa qatysýǵa daǵdylanýda. «Qazaq tili men ádebıeti», «Qazaqstan tarıhy» pánderi men tárbıe saǵattary arqyly óz ultynyń mádenıetin seziný qalyptasyp keledi.
Al aǵylshyn tilinde oqytylatyn fızıka, hımııa, bıologııa, matematıka, ınformatıka pánderi arqyly ǵylym negizderin joǵary deńgeıde meńgerý, ǵylymı jumyspen aınalysý biliktiligi damytylýda. Osyndaı jumystardy júrgizý nátıjesinde oqýshylar aǵylshyn tilinde júrgiziletin bilim saıystaryna erkin qatysýda. Sondyqtan halyqaralyq, dúnıejúzilik deńgeıdegi olımpıadalarda, ǵylymı joba jarystarynda júldeli oryndardy ıelenip, Qazaq eliniń kók týyn bıikke kóterip keledi.
Bilim berý keńistigine kirýdiń strategııalyq máseleleriniń taǵy biri – mekteptiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartý. Osy baǵyttaǵy jumystardy júzege asyrý úshin mektep-ınternattyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy zaman talabyna saı jabdyqtalýda. Jańa modıfıkasııaly fızıka, hımııa, bıologııa, mýltımedıalyq-lıngafondyq kabınetteri oqýshylardyń qoldanysyna berildi. Barlyq pán kabınetterine ınteraktıvti taqta qoıylǵan.
Mektepti basqarýda bilim berýdiń sapasyn únemi ózindik tártippen baǵalaýdy qamtamasyz etý de mańyzdy másele. Bilim berýdi jańartylǵan mazmunǵa kóshirý aıasynda bilim berý úderisin tıimdi basqarý qajet. Úlken jetistikterge qol jetkizý mekteptegi pedagogıkalyq ujymǵa ǵylymı turǵydan durys basshylyq jasaýǵa da baılanysty. О́rkenıetke kóshken álemniń kóptegen elderinde mektep ujymynyń ımıdjin qalyptastyrý, ony joǵarylatý nıetiniń óskeni baıqalady.
Ahmet Gazı ChOLAK, «Daryndy er balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan «Bilim-ınnovasııa» mektep-ınternaty» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń dırektory
TARAZ