Adam balasy kóp rette op-ońaı-aq taptaýryn oılardyń qurbany bolyp jatady. Biraq synaptaı syrǵyǵan ýaqyttyń bir ornynda turmaıtyny tárizdi, ómir aǵymy da sonshalyqty jyldam, saǵat saıyn, sát saıyn ózgeriske toly. Oba, tyrysqaq tárizdi keselderdiń emi bolmaı, jappaı indetten tutas jurt qyrylyp jatatyn ol kúnder qazir kelmeske ketken. Tipti qazir qaterli isikti basqa da sozylmaly aýrýlardyń qataryna jatqyzatyndaı múmkindik bar, deıdi maman dárigerler.
Astanada «Qaterli óskinderdi dıagnostıkalaý jáne emdeýdegi zamanaýı tásildemeler» taqyrybynda ótken halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııadan osy oımen nyq senimde shyqtyq. Astana qalasyndaǵy Onkologııa ortalyǵynyń 65 jyldyq mereıtoıyna oraılastyryp ótkizgen bul basqosýǵa Reseı, Ýkraına, Fransııa, Lıtva, Qyrǵyzstannyń jetekshi medısınalyq mekemelerinen myqty mamandar shoǵyry jınalypty. Oı bólisken, tájirıbe almasqan birneshe sheberlik sabaqtar men plenarlyq otyrysqa qatysqan ýaqytta dáriger emes, qarapaıym jýrnalıstiń ózi biraz nársege kózi ashylyp, qarýlanyp qalǵandaı.
Professor Raýshan Rahymjanova búginde áıelderdiń sút beziniń qaterli isiginiń onkoaýrýlar ishinde aldyńǵy orynǵa shyǵyp otyrǵanyn jáne oǵan shaldyǵýshylardyń jyl ótken saıyn jasaryp bara jatqanyn aıta kelip, alǵa qoıylǵan basty mindet neǵurlym erterek anyqtaý ekenine basty mańyz beriletinin aıtqan. Naýqastyń emdelýimen qatar, ári qaraıǵy esh ýaıymsyz, kúndelikti tirshiligin jalǵastyryp, sapaly ómir súrýine alyp keletin eń mańyzdy faktor aýrýdyń neǵurlym tezirek anyqtalyp, durys dıagnozy qoıylýy deı kele, ol osy rettegi zertteýlerdi ortaǵa saldy.
Sáýleli dıagnostıka mamany, professor Rahymjanova baıandamasynan ańdaǵandaı, magnıtti-rezonansty tomografııa mýltıspıraldy, 40 kesilimdi kompıýterlik tomografııa, ÝDZ, sıfrly mammograf, pantomograf, angıograftardy qoldaný dıagnozdy áldeqaıda anyq ári jyldam qoıýǵa jol ashqan.
Medısına ǵylymdarynyń doktory, onkolog ǵalymdar arasynda Reseıdiń brendi dese artyq emes Tatıana Semıglazova jas qyzdar men áıelder isikke shaldyqqanda analyq beziniń jumysyn ýaqytsha toqtatyp, sol ýaqytta qajetti túrli terapııadan ótkizip, saýyqqan kezinde qaıtadan iske qosý tehnologııasyn ortaǵa saldy. Máselen, buryn baýyrda metastaza bastalsa, birden naýqasqa hımııaterapııa qoldaný kerek degen uǵym bolatyn.
Qazir bul tujyrymdamaǵa ózgeris enip, gormondy terapııamen emdeý arqyly pasıentke aýyr tıetin hımııalyq joldan bas tartatyn jaǵdaıǵa jettik degen Semıglazova sút beziniń qaterli isigine operasııa jasaǵannan soń áıel músinin saqtap qalýdaǵy em joldaryn da ǵylymı negizge, zertteýge súıene, óte bir janǵa jaıly kóńil-kúıde aıtyp berdi.
Astanadaǵy Onkologııa ortalyǵynyń bas dárigeri Muhtar Tóleýtaev naýqas neǵurlym keshigip qaralǵan saıyn dáriger qolynan keletin múmkindiktiń de shekteýli bola túsetinine ókinish bildiredi. Rasynda da bizdiń qoǵamda aýrýdyń aldyn alyp, ýchaskelik dáriger skrınıngke shaqyrǵanda mindetsinip ázer baryp, óz densaýlyǵy úshin emes, emdeý mekemesine qajetti statıstıkalyq esepke kerek áýre dep qaraıtyn kózqaras jıi kezdesedi.
Búginde dárigerler aldynda turǵan úlken problema – adamdardyń erterek qaralýy. Sonda ǵana uzaǵyraq ómir súrýine kepildik berýge bolady. Tipti qaralýǵa qorqyp, áldeqalaı dıagnoz aıtyp qala ma dep emhanany aınalyp ótedi.
Eń bastysy, adam ózin jiti baqylap, sál aýytqý bolsa kúdikpen qarap neǵurlym erte qaralǵany jón. Tipti mańaıyndaǵy týysqandar bir-birin baǵyp, nege tamaq ishýi kem, nege uıqysy azaıdy, nege júdep barady dep kúmándanýy tıis. Sozylmaly syrqaty bar jan jylyna bir ret rentgennen ótip, qoly jetse kompıýterlik tomografııa jasatýy kerek. О́kpe ragy ólim kórsetkishi jóninen elimizde birinshi orynda tur. Sozylmaly aýrýy bar jandardyń ózderine kúdikpen qarap, ýaqyt taýyp qaralǵandary jón.
Máselen, kóptegen adamdarda papılloma bar. Bul – denede buryn bolmaǵan ettiń ósip shyǵýy jáne papılomma teride ǵana emes ishki organdarda, ishekte, asqazanda da, aýyz qýysy men jynys joldarynda da bolýy múmkin. Sony alyp tastap, zertteýden ótkizý kerek, áıtpese bir qolaısyz sátte rakqa aınalyp ketýi múmkin. Taǵy bir kúndelikti kezdesip qalatyn jaıt, helıkobakterııasy bar adamnyń qoly taza jýylmasa ony úıindegi adamdarǵa taratý qaýpi bar. Ol adamdardy gastrıt, sasyq keńirdek syndy aýrýlarǵa alyp kelýi múmkin. Sonyń barlyǵy túbinde obyr aýrýyna ushyrap qalýdyń yqtımal belgileri. Týysqandardyń beıǵam bolmaýy da dıagnozdy erte qoıýǵa áserin tıgizedi, deıdi Muhtar Tóleýtaev.
Búginde tek Astana qalasy boıynsha 8900 adam onkologııalyq naýqas retinde esepte tursa, sonyń 200-i bala eken.
Konferesııadan soń Tatıana Semıglazovany áńgimege tartýdyń oraıy kelgen. Áıelderdiń sút beziniń qaterli isigine shaldyǵýy áleýmettik máni bar aýrý. О́kinishtisi, bul dert aıaq astynan kele qalyp, barlyǵyn astań-kesten etýi múmkin. Biraq qazirgi medısınanyń múmkindigimen ony úkim retinde qabyldaýǵa áste bolmaıdy. Eger adam denesin shynyqtyryp, kúnine 2 saǵattaı taza aýada júrip, ýaqytynda 2-3 balasyn dúnıege ákelip, bóbegin emizse, bul aýrý aınalyp ta ótedi.
Shetelde osy aýrýmen aýyrǵan jandardyń dertke shaldyǵýynyń yqtımaldyǵyn kemitetin tehnologııalar da bar. Negizinde aýrýdyń bastapqy kezeńderinde anyqtalýy óte mańyzdy. Tipti omyraýdy alyp tastaǵannyń ózi burynǵydaı emes, búgingi medısınada ımplanttar arqyly ony qalpyna keltirý ádisteri bar.
Statıstıkaǵa júginsek, álem boıynsha jyl saıyn 12 mıllıonǵa jýyq adam osy dertke shaldyǵyp, olardyń 7 mıllıonǵa jýyǵy ómirmen qoshtasady eken. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy 2020 jyly onkoaýrýmen aýyryp, qaıtys bolý kórsetkishi eki ese ulǵaıý múmkindigin de alǵa tartady. Sondyqtan qaterli isikti bastapqy kezeńinde anyqtaý siz ben bizdiń ómirimizdiń uzarýynyń kepili ekenin este ustap, emhanaǵa jıirek baryp qaralǵanymyz abzal.
Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan»