Kópten beri Qazaqstannyń avtorlyq kıno baǵytynda dál osyndaı mazmuny tereń fılm kórgenimiz joq. Keıipkerdiń ishki álemin tóńkergen. Otbasylyq qundylyqtardy sóz etken. Jantaný men jaratylystaný turǵysynda tereń psıhologııalyq taldaý jasaǵan. Ǵylymı zertteý júrgizgen. Bul bizdiń otandyq kınoóndiris salasynda tereń paıymdaǵy, kemel rejısserdiń bar ekendiginiń dáleli.
Avtor taqyryp tóńireginde óte salmaqty oılarymen bólisedi. Dúnıetanymy nazar aýdararlyqtaı. Serik Aprymovtyń qoltańbasy qashanda erekshe bolǵan. Fılmderi shynaıy. Avtordyń týyndylary onyń jan dúnıesiniń ajyramas bir bóligi. Onyń oılary batyl. Qashanda ózin mazalaǵan máseleler tóńireginde ashyq oı bólisedi. Tipti kórermenimen syrlasady desek te bolady.
Rejısser retinde qashanda tańǵaldyratyn qadamdarǵa barady. Onyń «Sońǵy aıaldamasy» kópshilik kórermenderdiń áli de jadynda dep esepteımin. Osy aralyqtaǵy fılmderin júıeli túrde zerttesek, onyń shyǵarmashylyq izdenisi belgili bir naqtylyqtyń núktesine jaqyndaǵandaı. Kóptegen saýaldarynyń jaýabyn tapqandaı. О́z ómiriniń maǵynasyn tolyq túsingendeı. Mıssııasyn aıqyndaǵandaı áser beredi. Onyń tulǵa retindegi bolmysy kúrdeli ári qyzyqty. «Ákege qońyraý shalý» – avtordyń eksperımenttik baǵyttaǵy fılmi.
Fılm nesimen erekshelenedi? Shym-shytyryq kúrmelgen máseleler. Júıke júıesindegi kúızelis prosesiniń qalaı ótetindigin rentgen apparatymen aıqyndaǵandaı deńgeıde kórsetilgen. Serik Aprymov – sheber sýretker. Balanyń ishki álemin eki-aq beıneli teńeýmen ashyp tastaǵan. Bala Erkinniń álemindegi tereńdik pen quldyraý kúıin jardyń shetimen, al onyń qalyptasý kezeńin kirpish arqyly beıneli túrde jetkizgen.
Búgingi tańda Qazaqstanda balalarǵa arnalǵan fılmder tapshy. Degenmen de rejısserlarymyzdyń balalardyń ishki dúnıesine áleýmettik taqyryptardyń tóńireginde zertteý júrgizýi qýantady. Bul kóp jaǵdaıda óz balasynyń ómirinde ne bolyp jatqanyn tereń bilmeıtin, tárbıesine nemquraıdylyq tanytatyn keıbir ata-analardyń sanasyna soqqy bergendeı nátıjege ıe.
Soqqy aýyr. Jandy jerińdi nysanaǵa alǵandaı. Eseńgiretetindeı deńgeıde. Fılmniń atmosferasy eńseńdi ezip, shanshyp otyryp túsindiredi. Kóterip otyrǵan másele osy taqyryptyń tóńiregindegi ókingen ata-analardyń barlyq óksigin jınap alǵandaı. Oılanýǵa májbúrleıdi.
Serik Aprymovtyń bul fılmindegi bala Erkinniń ákesine qońyraý shalýy qoǵamǵa osy turǵyda kóp jaıttyń basyn ashyp berdi. Bul jáı ǵana qońyraý emes. Bul beıneli túrde jetkizilgen úndeý. Balanyń ishki dúnıesiniń úni. Jaqynyńa, janyńdy túsingen janǵa bir qadam jaqyndaý. Týystyq baılanys. Ishki álemindegi kúıdiń dıagnozyn qoıatyn bul mańyzdy qońyraýdyń maǵynasy tereńde. Bir ǵana qońyraý alqash bolsa da ákeniń urpaǵy, balasy aldyndaǵy jaýapkershilikti kótere bilgendigin dáleldeıdi.
Baýyrǵa degen saǵynysh. Elesimen syrlasý. Sený. Úlgi etý. Aǵanyń orny. Onyń qazasy. Anasynyń tastap ketýi. Alqash ákemen ótken kúnkóris. Soqqynyń ústine soqqy qosylý. Biraq tulǵanyń jigerin shyńdaıtyn eń úlken mektep – osy synaqtar men soqqylar. Eger jaqynyńnan qoldaý tapqan jaǵdaıda bul saǵyńnyń synbaı, ózińdi saqtaýyńa járdemdesedi. Ákesi Erkindi saqtaı bildi. О́resi quryǵanda bala janynyń qalaýyn suraýǵa jetti. Adamdy alǵa jeteleıtin, synaqqa toly sátterde ony kóp jaǵdaıda teris joldan saqtap qalatyn – armany. Ákesi Erbolat balasynyń armanyn oryndaýǵa qoldaý jasady. «Malym – janymnyń sadaǵasy» degen sózdiń bar máni osy fılmde ashyp kórsetilgen. Qurbandyqqa qolyndaǵy bar malyn salyp, balasynyń oqýyna, qatarymen birge alǵa júrýine jaǵdaı jasaıtyn qadamdary kórermenderge kóp nárse aıtady. Bala eń birinshi qoldaýdy otbasyndaǵy ata-anasynan tabýy mańyzdy.
Erkinge qoıylǵan medısınalyq dıagnozdyń astary tereńde. Qoǵamda adamdardyń bir-birine jasaıtyn qoldaýy men meıirimi sheshýshi kúshke ıe. Biz kóp jaǵdaıda nemquraıdylyq tanytamyz. Bir-birimizge. Árkim óz qalaýymen alysyp álek. Jan bólek bolǵan soń, onyń qalaýy da bólek. Onyń mysaly – Erkinniń anasynyń qıyn sátterge shydamaı otbasyn tastap, ózge erkekke ketýi. О́z balasyna jekkórinish sezimin ashyq bildirýi. Meıirimnen maqurym kúı keshýi. Yza men kekke toly qarym-qatynas. Otaǵasy men otanasynyń ishki dúnıelerindegi qarama-qaıshylyq. Naýqas dep dıagnoz qoıǵan bala Erkinge qaraǵanda, eresek ata-anasynyń ózderin jany naýqas adamsha ustaýy. Úlgi bola almaýy. Osyndaı otbasylarǵa syn. Taǵylǵan aıyp. Rýhanı qylmyskerge aınalýymyz. О́zimizdi keıde jyndyhananyń emdelýshi naýqastaryndaı ustaıtynymyz da shyndyq. Bul qoǵamnyń dertine qoıylǵan dıagnoz.
Gúlzat KО́BEK,
kınotanýshy, ónertaný
PhD doktory