О́tken jumada Egıpettiń Bır ál-Abd qalasyndaǵy ál-Raýda meshitinde juma namazy kezinde 25-30 adamnan turatyn qarýlanǵan top ǵıbadat jasaýshy beıbit turǵyndarǵa oq jaýdyryp, saldarynan 305 adam kóz jumyp, 128 adam jaraqat alǵan. Meshitke pýlemetpen qarýlanǵan qylmyskerler bes birdeı jol tańdamaıtyn kólikpen kelip, meshittiń aldyn jáne ózge kiristerin baqylaýǵa alǵan. Shabýyldan aman qalǵan adamdardyń aıtýynsha, terrorshylar oq boratpas buryn qatty jarylys bolǵan. Odan keıin betterin tumshalaǵan, saqaly men shashtary uzyn qarýlanǵan top meshittegi adamdarǵa oqty qarsha boratqan. Resmı derekterge sáıkes, kem degende bir qylmysker meshitke IGIL týyn jelbiretip kirgen.
Juma kúni keshke telearnalardan Egıpet prezıdenti Ábdel Fattah ás-Sısı terrorlyq shabýyldy qatań aıyptaıtyn resmı málimdeme jasady. Ol qandyqol qylmyskerler «jazasyz qalmaıdy» jáne olarǵa áýe shabýyly men «joıqyn kúsh» arqyly jaýap beremiz dep atap ótti. Sonymen qatar, prezıdent ás-Sısı qaıǵyly oqıǵa baılanysty eldegi «qaraly kún» úsh táýlikke sozylatyn jarııalady.
Egıpet áskeriniń resmı ókili Tamer Rıfaıdyń ótken senbidegi málimdemesine sáıkes, mysyrlyq áskerıler kúdikti terrorshylar mingen birneshe jol tańdamaıtyn kólikterge áýeden soqqy berip, olardyń túgeldeı kózin joıǵan. «Egıpettiń áýe kúshi terrorshylardy izine túse otyryp, qandy shabýyldy uıymdastyrýshylar mingen birneshe kólikti anyqtady jáne olardy jermen jeksen etti. Kólik ishindegi terrorshylardyń birin qaldyrmaı olardyń kózderin joıdy», dep kórsetilgen resmı ókil Rıfaıdyń taratqan málimdemesinde.
«Sınaı» antıterrorlyq kampanııasyAmerıkalyq Fox News-tiń aıtýynsha, 2013 jyly áskerı tóńkeris nátıjesinde bılikke general Ábdel Fattah ás-Sısı kelgeli beri Sınaı túbeginde qantógis pen qarsylyq aksııalary arta túsken. Mohammad Sabrı atty mysyrlyq jýrnalıstke silteme jasaı otyryp, Fox News bıliktiń terrorızmge qarsy kúresti birneshe jyldar boıy durys júrgizbegen dep jazady. Eldegi terrorshylarmen belsendi kúresti jeleý etip, mysyrlyq áskerdiń jergilikti turǵyndardyń quqyqtaryn shektep, olarǵa qatygezdik tanytyp kelgen. Sonymen qatar, ás-Sısı myrzanyń terrorızmge qarsy kúreste barlaýshylyq qyzmettiń qoldaýyna súıene almaýy jáne bádáýın men túbektegi ózge de taıpalardyń bıliktiń qatygez is-qımyldarynan kóńilderiniń qalýy sebepti el áskeriniń jaqyn arada tabysty bolýy ekitalaı. Osylaısha, IGIL-diń Sınaı túbeginde shabýyl uıymdastyrýy jergilikti halyqtyń záresin ushyryp qana qoımaı, olardyń bıliktiń osy ýaqytqa deıin jıhadshylarǵa qarsy kúresiniń tıimdiligi týraly kúdikterin arttyra túsýi ábden múmkin. Fox News-tiń jýrnalısti Jýdıts Mıllerdiń pikirin The Guardian basylymy redaktorynyń orynbasary Sımon Tısdall da qostaıdy.
«IGIL-diń isi» me?Ázirshe eshbir terrorıstik uıym shabýyldy óz moınyna alǵan joq. Jaqynda prezıdent ás-Sısı Irak pen Sırııadan qashyp shyqqan IGIL jaýyngerleriniń Egıpetten pana izdeýi múmkin ekendigin aıtyp, alańdaýshylyq bildirgen. Keıbir sarapshylar atalǵan shabýyldy IGIL uıymdastyrý ábden múmkin ekendigin aıtýda. Máselen, Taıaý Shyǵys saıasaty boıynsha Tahrır ınstıýtynyń zertteýshisi Tımotı Kaldas CNN-ge bergen suhbatynda IGIL-diń shabýyldy uıymdastyrýda eki maqsatty kózdeýi múmkin ekendigin atap ótken. Birinshiden, IGIL sopylardy kápir dep esepteıtindikten, olardyń meshitterin shabýyldaýdy «zańdylyq» sanaıdy. Ekinshiden, IGIL aımaqtaǵy Saýarkah taıpasynyń egıpet bıligimen birge terrorıstik uıymnyń uıashyǵy sanalatyn Ýállıat Sınaı tobyna qarsy kúreskendigi úshin kek alýdy kózdeýi múmkin.
Al Al Jazeera aqparat agenttigimen bólisken pikirinde Kaldas myrza qaıǵyly oqıǵanyń IGIL-diń buǵan deıin jasaǵan shabýyldaryna óte uqsas ekendigin atap ótken. «Eger IGIL-diń Egıpettegi hrıstıan qaýymyna qarsy jasaǵan sońǵy jyldardaǵy qandy shabýyldaryn alyp qarasaq, uıymnyń beıbit turǵyndardy nysanaǵa alýǵa umtylatynyn kóremiz», deıdi zertteýshi Kaldas. Sondaı-aq Independent basylymynyń habarlaýynsha, Sınaı túbegi boıynsha sarapshy Mohannad Sabrı de shabýyldy IGIL uıymdastyrdy degen pikirdi ustanady. Onyń oıynsha, «Árbir belgi Sınaıdaǵy IGIL-diń qoltańbasynan habar beredi. О́ıtkeni IGIL sońǵy birneshe jyl boıy Sınaıdaǵy sopylar qaýymyna qastandyq jasap, olardyń yqpaldy rýhanı ustazdaryn óltirgen».
Halyqaralyq qaýymdastyqtyń reaksııasyJuma kúni AQSh prezıdenti Donald Tramp Tvıtterde terrorlyq oqıǵany «jan túrshigerlik» jáne «qorqaqtyń isi» dep aıyptap, «álem terrorızmge tózimdik kórsete almaıdy jáne biz ony áskerı kúshpen qarsy turý kerekpiz», dep jazdy. Sondaı-aq Ulybrıtanııanyń premer-mınıstri Tereza Meı Egıpet prezıdenti ás-Sısı myrzamen telefon arqyly sóılesip, oǵan Ulybrıtanııanyń «qandy shabýyldan keıin Mysyrǵa qol ushyn sozý úshin bar múmkindikti paıdalanýǵa daıyn» ekenin jetkizgen. Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınniń kóńil aıtý hatynda «Adamdardy ǵıbadat jasaý kezinde óltirý–qatygezdik pen arsyzdyqtyń shekten shyqqan túri», delingen.
Qaıǵyly oqıǵaǵa baılanysty Qazaqstan prezıdenti N. Nazarbaev ta kóńil aıtý jedelhatyn joldap, onda «qazirgi zamanǵy qaýip-qaterlerge qarsy kúreste Qazaqstan Mysyrmen yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa árqashan daıyn», dep jazylǵan. Al QR Syrtqy ister mınıstrligi Mysyrdaǵy terrorıstik áreketke baılanysty málimdemesinde oqıǵany qatań aıyptap, BUU aıasynda Ǵalamdyq kontrterrorıstik koalısııa qurýdy jáne Halyqaralyq terrorızm jónindegi jalpyǵa ortaq konvensııany jedel túrde qabyldaýǵa shaqyrǵan.
Shalqar NURSEIIT
«Egemen Qazaqstan»