Tuńǵysh Prezıdent merekesi kúni qarsańynda Astanada 2017 jyly Eýrazııa ınstıtýty júrgizgen «N.Á. Nazarbaev – qoǵamdyq sanany jańǵyrtý» jáne «N.Á. Nazarbaev – Eýrazııalyq ıntegrasııalyq úrdister: jańǵyrtý perspektıvalary» atty keshendi áleýmettik zertteýler jumystarynyń nátıjeleri usynyldy.
Zertteý jumystarynda sandyq jáne sapaly ádister qoldanyldy. Olardyń qataryna 2000 adamnan turatyn saýalnama (14 oblystaǵy qalalar men aýyldardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń turǵyndary), fokýs-toptyq pikirtalastar, sarapshylardyń saýalnamalary, suhbattar, buqaralyq aqparat quraldarynyń jáne áleýmettik medıanyń mazmundy taldaýy kirdi. Bul tásil qoǵamdyq ómirdiń túrli salalarynda modernızasııalaý úrdisterin barynsha keń jáne obektıvti túrde qarastyrýǵa múmkindik berdi.
«Zertteý jumystary kórsetkendeı halyqtyń 90%-y men sarapshylardyń 96%-y N.Nazarbaevty ultaralyq beıbitshilik pen kelisimniń basty kepili, ıaǵnı qazaqstandyqtardyń basty qundylyqtarynyń birin saqtaýshy dep esepteıdi. Osylaısha, Memleket basshysyna artylǵan senim jańǵyrtý úderisterin tabysty damytýdaǵy mańyzdy qadam bolyp esepteledi», – dedi Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń dırektory Ǵanı Nyǵymetov.
Saýalnama barysynda Memleket basshysynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵandaı qazaqstandyqtardyń qoǵamdyq sanany jańǵyrtý tujyrymdamasyn túsiný dárejesin bilý mańyzdyraq boldy. Saýalnamaǵa qatysqandardyń basym bóligi bul baǵdarlamada ulttyń adamı kapıtalynyń sapaly ósý múmkindigin baıqaıdy. Al qatysýshylardyń 27%-y qoǵamdyq sananyń jańarýyn azamattardyń búgingi dáýirdiń sharttaryna sáıkes oılaýdyń ózgerýi retinde túsindirdi. 27%-y jurttyń, ásirese jastardyń básekege qabilettilik deńgeıin arttyrý dep bilse, 18%-y azamattardyń sapaly bilim alý negizi, al taǵy 15%-y qoǵamdyq sanany jańǵyrtý aıasynda Qazaqstannyń mádenıeti men tarıhy jaıly bilimderin arttyra túsedi degen pikirde.
Áleýmettik saýalnama nátıjesi boıynsha qazaqstandyq qoǵam tutastaı jańǵyrtý baǵytyn belsendi túrde qoldaıdy. Úshten bir bóligi (31,8%) memlekettiń damýy úshin mindetti túrde qajet dep esepteıdi; al tórtten biri Úshinshi jańǵyrtýdy júzege asyrý arqyly Qazaqstan halqynyń ómiri jaqsarady dep oılaıdy.
Sarapshylardyń basym bóligi (57,1%) qoǵamdyq sanany jańǵyrtý ıdeıasyn qoldaıdy. Sebebi, bul memlekettiń damýy úshin mańyzdy dep esepteıdi. Al úshten biri (34,7%) jańǵyrtý mindetti túrde qajet, biraq aldymen halyqtyń ózekti máseleleri sheshilýi tıis degen pikirde.
Al «Qazaqstan ózin damytý úshin ne nársege umtylýy qajet?» degen suraqqa 41,8%-y «naǵyz demokratııalyq elge aınalýy kerek», 34,6%-y «ındýstrıaldy damyǵan el bolýy qajet» dep jaýap berdi. Sonymen qatar, 28,2%-y «adamnyń ómiri men óz ıdeıalaryn júzege asyrýy úshin qolaıly jaǵdaıǵa ıe el bolý», 26,3%-y «Ortalyq Azııada jetekshi el bolý», 20,6%-y «áskerı kúshi bar derjavaǵa aınalý», 20,2%-y «áleýmettik ádiletti jáne ál-aýqatty elge aınalý» degen jaýaptar da boldy.
Al Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Natalıa Kalashnıkova «N.Á. Nazarbaev – Eýrazııalyq ıntegrasııalyq úrdister: jańǵyrtý perspektıvalary» taqyrybynda júrgizgen áleýmettik zertteý jumystarynyń qorytyndysyn jarııalady. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 87,3%-y Qazaqstannyń syrtqy saıasaty durys baǵytta dep eseptese, tek 6,5%-y mundaı pikirmen kelispeıdi.
Sondaı-aq, respondetterdiń kóbisi (86%) Kazaqstannyń Eýrazııalyq Ekonomıkalyq Odaqqa qatysýyn quptasa, 6,5%-y qarsy ekenin bildirdi. Al 3%-y Eýrazııalyq Ekonomıkalyq Odaq jaıly eshnárse bilmeıtinin aıtty.
Al Qazaqstannyń ishki saıasaty týraly qatysýshylar men sarapshylardyń pikiri bir-birine uqsas keledi. Sarapshylardyń barlyǵy derlik elimizdiń Eýrazııalyq Ekonomıkalyq Odaqqa qatysýyn qoldaıdy. Statıstıkaǵa naqty toqtalar bolsaq, 82%-y «ıá» dep jaýap berse, 16%-y «durys shyǵar» degen nusqany tańdady. Al 2%-y qarsy ekenderin bildirdi.
Saýalnamaǵa sáıkes Qazaqstannyń eń mańyzdy áleýmettik-saıası qundylyqtarynyń bestigine mynalar endi: táýelsizdik (49,3%), ulttyq qaýipsizdik (41,2%), ulttyq birlik (39,2%), adamnyń quqyǵy men bostandyǵy (37%), turaqty ekonomıkalyq ósim (35,8%).