Qostanaıdaǵy «Baıan sulý» aksıonerlik qoǵamynyń irgesi osydan 40 jyl buryn qalanǵan. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldary qurylǵan, «Qostanaı kondıter fabrıkasy» dep atalǵan kásiporynda óndiriletin ónim túrleri sanaýly ǵana bolatyn. Shokolad, karamel, konfet jáne pechene shyǵatyn. Fabrıka ǵımaratynyń jertólesinde óndiristiń bý, tońazytqysh jáne mehanıkalyq sehtary jumys isteıtin. Árıne ol kezdegi ónimniń túrlerin kóbeıtý úshin jańalyq engizýden góri kólem qýý qubylysynan kondıterlik ortalyq ta syrt qalǵan joq. Oǵan qosa mundaǵy lıtografııa sehynan shyǵatyn boıaýy jutań, sýreti solǵyn orama qaǵaz táttilerdiń tartymdylyǵyn da tómendetetin edi.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý úderisi Qostanaı kondıter fabrıkasyna da ońaıǵa túsken joq. Biraq fabrıka jumysyn toqtatpady, qandaı qıyndyqtan da jol taýyp, shyǵyp otyrdy, tutynýshylardy táttisiz qaldyrmady. 90-jyldardaǵy daǵdarystan aman shyqqan kásiporyn izdenisterge barmaǵanda, búgingi naryqtaǵy básekege shydas bere almas edi.
Táýelsizdikpen birge Qostanaı kondıter fabrıkasyna da ilkimdi ózgerister keldi. Aldymen kondıterlik fabrıkanyń aty men formasy ózgerdi. Aksıonerlik qoǵam bolyp quryldy, halqymyzdyń epostyq jyryndaǵy has sulý Baıan sulýdyń esimin aldy. Konfetterdiń sapasy da, syrtqy bezendirilýi de joǵary satyǵa kóterildi dese bolady. Al sońǵy 3-4 jylda kásiporyn óndiristi jańǵyrtý isine barynsha kóńil bólip keledi. Birer jyl buryn ashylǵan bıskvıt sehynyń ónimderi joǵary sapasymen erekshelenedi. «Baıan sulý» Eýropadaǵy ekonomıkasy damyǵan eldermen baılanys jasap, kúrdeli de jańa tehnologııalardy meńgerdi. Bıskvıt sehy sonyń jarqyn mysaly. О́tken jyly Qostanaıǵa Elbasy Nursultan Nazarbaev kelgende «Baıan sulý» kondıter fabrıkasynyń sehtaryn aralady. Elbasy jańaryp, jańǵyrǵan, kompıýtermen basqarylatyn sehtar jumysyn kórip, erekshe rıza boldy.
– «Baıan sulý» fabrıkasynyń konfetteri qazir óte dámdi, tátti. Sapasy jaqsy. Kásiporyn dańqyn ónim sapasy shyǵarady», dep Nursultan Ábishuly bizdiń jumysymyzǵa joǵary baǵa berdi. Bul bizdiń ujymdy, mamandardy rýhtandyrdy, – deıdi «Baıan sulý» kondıter fabrıkasy» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Tımýr Sadyqov.
Táýelsizdik merekesi qarsańynda «Baıan sulý» kondıter fabrıkasynda birden taǵy eki jeli iske qosylyp, nýga, karamel, jańǵaq qosylyp, shokoladpen qaptalǵan «nigat ALBO» konfeti jáne karamel qosylyp, shokoladpen oralǵan pechene shyǵaryla bastady. Konfet jarnamasy jer jaratyn «Mars», «Snıkers» shokoladtaryn eske salady, sapasy men dámi olardan bir kem emes, tabıǵı qospasy jóninen tipti artyqshylyǵy da bar. – Bul eki ónim de eń bastysy, ımporttyq ónimdi almastyrady. Oǵan shetelden alynǵan tabıǵı sút untaǵy, tabıǵı shokoladpen qatar jergilikti un, glıýkoza qosylady. Jabdyqtar Italııa men Túrkııadan aldyryldy. Bul oraıda memlekettiń kómegi orasan. Eki jelige 1,5 mıllıard teńge qarjy jumsaldy, – deıdi T.Sadyqov.
Búginde «Baıan sulý» óniminiń 30 paıyzy eksportqa shyǵarylady. Fabrıkanyń til úıiretin konfetteri men pechenesiniń dámin Reseıdiń barlyq shalǵaıy biledi dese bolady. Onyń syrtynda Ázerbaıjan, О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Mońǵolııa, Túrikmenstan, tipti Germanııa «Baıan sulýdyń» konfetin suratady eken. Fabrıka ónimi 400-den asa atalymmen shyǵarylady. Kásiporyn basshysy T.Sadyqov memleket tarapynan kórip otyrǵan qoldaýdy táýelsizdiktiń arqasy dep biledi. Jeliler iske qosylǵan soń, Qazaqstan damý bankinen alynǵan qarjynyń 30 paıyzyn Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, basqa da alǵan nesıelerdi «Damý» qory sýbsıdııalaıdy. Sonyń arqasynda kásiporyn únemdelgen qarjyny óndiristi damytýǵa ınvestısııalap otyr. On jylda kásiporynǵa 20 mıllıard teńge ınvestısııa salyndy. Qazir fabrıkadaǵy jelilerdiń tozý deńgeıi 20 paıyzdan aspaıdy.
Jelilerdi jańartyp, zamanaýı tehnologııalardy óndiriske engizý aldymen eńbek ónimdiligin arttyrǵan. Sonymen qatar eksportqa baǵyttalǵan sapasy joǵary ónim óndirýge múmkindik beripti. Fabrıkanyń jańa konfet jelisi ornatylǵan sehynda kelemiz. Eshqandaı shýsyz jáne shybyn taıyp jyǵylardaı taza atshaptyrym sehtaǵy jelide nýga pen jańǵaq qosylǵan karamel qabattastyrylǵan qospa jyljyp barady. Ony baqylap turǵan Galına Annenkovanyń mamandyǵy nýgat óndirý jelisiniń operatory dep atalady.
– Jeliniń qurylǵanyna bir aı shamasy ǵana boldy. Qazir qolymyz júrip, konfetti minsiz etip óndirip jatyrmyz. О́z isime mamandana bastadym. Konfettiń dámi de, sapasy da, sáni de bazardaǵy balamalarynyń kez kelgeninen artyq bolmasa, kem emes. Jańa tehnologııamen jumys isteý qyzyqty. О́nim sapasynyń joǵarylyǵyn, onyń erteń jaqsy ótetinin sezip turasyń, – deıdi Galına aǵynan jarylyp.
Jańa jeli demekshi, fabrıkada jańa tehnologııamen jumys icteıtin mamandar kemshin ekenin dırektor jasyrmady.
– Bizde 40 jyl eńbek ótili bar tájirıbesi mol qyzmetkerler, jumysshylar da, tabaldyryqty endi attaǵan jastar da bar, ujymda uzyn sany 2000 adam jumys isteıdi. Biraq zamanaýı jelilerdiń, tehnologııanyń qyr-syryn meńgergen mamandar az. Sondyqtan kásiporynǵa mamandar daıyndaýǵa ózimiz qatysýdy jón kórdik. Qostanaı polıtehnıkalyq kolledjiniń stýdentteri oqý úderisiniń úshten birin bizdiń fabrıkada ótkizedi. Olarǵa eńbekaqy da tóleımiz. Jumys barysynda stýdentterdiń jańa zamanaýı tehnologııa men jelilerge kózi qanyǵa beredi. Kolledj stýdentteri búginde tamaq ónerkásibi týraly 1967 jyly shyqqan oqýlyqty paıdalanady eken. Sondyqtan kolledj oqytýshylarymen birlese otyryp, bizdiń mamandar jańa oqýlyq jazýǵa kiristi. Qazir bul oraıda jumys qyzý júrip jatyr, aldaǵy oqý jylyna daıyn etsek degen maqsatymyz bar, – deıdi T.Sadyqov. Kompanııa Reseıdiń Chelıabi, ózimizdiń Almaty, Qostanaı qalalaryndaǵy joǵary oqý oryndarynda bilim alyp júrgen 12 stýdenttiń oqý qarjysyn da óz moınyna alǵan. Olar oqý bitirgen soń fabrıkaǵa qyzmetke keledi.
«Baıan sulý» kondıter fabrıkasy óziniń jumysshylaryna áleýmettik jaǵdaı jasaýdy da birinshi orynǵa qoıady. Bul qyryq jyl boıy úzilmeı kele jatqan dástúr. Túrli daǵdarystar kezinde de óndiris orny jumysshylaryna jasalatyn jeńildikterdi alyp tastaǵan emes. Jumysshy munda keshendi tústik tamaqty bar-joǵy 150-200 teńgege ǵana alady degenge syrt adamy senbeýi múmkin. О́ıtkeni qazir eshqandaı óndiris oryndarynyń ashanasynda mundaı baǵa joqtyń qasy. Eńbek demalysyna shyqqan jumysshylarǵa «densaýlyq járdemaqysy» qosa beriledi. Sonymen qatar mundaǵy otaý tikken jastarǵa 75 myń teńge shashý beriledi, eger qalyńdyq pen kúıeýdiń ekeýi de fabrıka jumysshylary bolsa, syılyqtyń kólemi eki ese artady. Aǵa urpaq ókilderi de eskerýsiz qalmaıdy. Zeınetke shyqqandarǵa eńbek ótiliniń ár on jylyna bir aılyq jalaqy beriledi. Mysaly, 30 jyl osynda eńbek etken kisige birden úsh jalaqy beriledi. Jaz aılarynda balalardyń demalys lageri jumys isteıdi. Al bıyl jazda fabrıkadan 200 adam Astanada ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin aralap, demalyp qaıtty.
Táýelsizdik «Baıan sulý» atanǵan kompanııa jyl saıyn otandyq, aımaqtyq, halyqaralyq kórmelerge qatysyp otyrady. Sonyń birerin mysal etsek, bıyl qyrkúıek aıynda Máskeý qalasynda ótken «WorldFood Moscow 2017» tamaq ónimderiniń 26 halyqaralyq kórmesine qatysyp, otandyq ónimniń sapasyn moıyndatyp keldi. Sonymen qatar Astanada búkilálemdik sapa kúnin merekeleý sheńberinde «Ulttyq saraptaý jáne sertıfıkattaý ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy ónim men qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etý salasynda joǵary kórsetkishterge qol jetkeni, sondaı-aq sapa basqarýdyń joǵary tıimdi ádisterin engizgeni úshin «Baıan sulý» kondıterlik fabrıkasyn «Sapa kóshbasshysy-2017» dıplomymen marapattady. «Baıan sulý» konfetteri dese jurttyń kóz aldyna ádemilik, til úıiretin dám, sapa, tabıǵılyq elestep júre beredi. Al eksportqa jiberilgen konfetter osy aıtylǵandardyń elshisindeı dersiń.
Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI