Tamyz aıynyń sońynda Abyraly óńiriniń Aqbulaq aýylyna jol túsken. Qyryq jyl polıgon zardabyn tartqan aımaqtyń búgingi tynys-tirshiligi jaıynda jazylmaq maqalaǵa derek jınamaq nıetpen osy eldi mekenge arnaıy at basyn burǵan edik. Kelgenimiz mundaı jaqsy bolar ma? «Júrgen aıaqqa jórgem iligedi» degendeı, aýyl aqsaqaldarymen áńgimelese kele, negizgi taqyrybymyzdan bólek birneshe tyń taqyryp taýyp, eldi mekenniń tarıhymen etene tanystyq.
Biz túsken úıdiń ıesi Tóleýǵazy Madııanov aqsaqaldyń atasy alyp kúsh ıesi bolǵan eken. Sharshy toptyń aldyna shyǵyp, balýandyqqa túspese de, zamanynda qaıratymen tóńiregin túgel moıyndatqan sekildi. Buǵan bir dálel – ol kisiniń taýdan kóterip ákelgen tasynyń áli kúnge deıin saqtalǵandyǵy. Tas jaıynda sál keıinirek. Áýeli táńir erekshe qýat bergen qara kúsh ıesiniń ómirbaıanyna az-kem toqtalsaq. Nemeresi Tóleýǵazy Madııanovtyń aıtýynsha, aqsaqal Qyzylqaıyń fermasynda (qazirgi Aqbulaq aýyly) dúnıege kelipti. Kóktem týyp, jer aıaǵy keńigen shaqta ógizdi jetektep alyp, jerdi ózi jyrtyp, bir kolhozdyń bıdaıyn jalǵyz ózi egip, ózi orady eken.
«Atamyz týraly qatarlastary nebir qyzyq áńgimeler aıtatyn edi. Birde bylaı bolypty. Qystygúni Aqshoqy qystaýy mańynda qarda jalańaıaq júrgen kisiniń izi jatyr deıdi. «Qudaı-aý, qaqaǵan qysta jalańaıaq júrgen bul kim boldy eken?» dep izdi qýalap barsa, atam qara terge túsip, býsanyp, keń kóıleginiń aldyn aıqara ashyp tastap, aǵash shaýyp jatyr deıdi. Atam týraly taǵy bir qyzyqty derek. Esimi el kólemine belgili shejireshi aqsaqal Beken Isabaev bir áńgimesinde babamyzdyń áıgili ánshi Ámire Qashaýbaevqa kúıeý joldas bolǵanyn aıtqan edi. Ánshiniń Aqbulaq óńiriniń týmasy ekenin eskersek, bul jaıtqa tańǵalýǵa bolmaıtyn sekildi. Atamyz 70-jyldardyń orta tusyna deıin osynda turdy. О́miriniń sońyna deıin qolynan ketpen-kúregi túsken joq, jatpaı-turmaı eńbek etti», deıdi qara kúsh ıesiniń nemeresi.
Madııan Túsipulynyń kelini Bıbigúl Kenjebaıqyzy aqsaqaldyń boıy alasa bolsa da, aıaq kıiminiń ólshemi 46 razmer bolǵanyn aıtyp, taǵy bir qyzyqty derekti aldymyzǵa tartty. Keıipkerimiz bozbala kezinde kelinshegin qystygúni shapanynyń shalǵaıyna orap, Arshatydan Aqshoqyǵa deıin (bul aralyq shamamen 60 shaqyrymdaı jer) jaıaý alyp qashyp, arqalap ákelipti. Tas kótergen qarııany kózimen kórgen Aqbulaq aýylynyń turǵyny, zeınetker Tóleýǵalı Muńlyqbaev balalyq balǵyn shaǵyna kóz júgirtip: «Madııan aqsaqal kúshti, qýatty kisi boldy. Balamyz ǵoı, biz keıde amandaspaı qashyp bara jatqanda bııalaıyn laqtyryp kep qalǵanda etpetimizden túsetinbiz. Ol kisiniń esimin, kótergen tasyn osy óńirdiń turǵyndarynyń bári biledi. Aldaǵy ýaqytta kótergen tasyn mektep aldyna ákep qoısa, tasqa Madııan atanyń atyn jazsa degen oıymyz bar», dedi.
Tóleýǵazy Madııanovtyń ómirlik serigi Bıbigúl Kenjebaıqyzymen birge arnaıy baryp, taýdan kóterip ákelingen tasty kórdik. Qundy jádiger Aqbulaq aýylynan 30 shaqyrymdaı qashyqtaǵy burynǵy qystaý, búgingi jaılaý Aqshoqy degen jerde jatyr eken. Tastyń salmaǵy 100 keli shamasynda sekildi kórindi (odan da aýyr bolýy ǵajap emes). Áıteýir eki kisi ázer degende ornynan azdap qozǵaltqandaı boldyq. О́lshep kórgenimizde tastyń qalyńdyǵy 30, uzyndyǵy 70-80 santımetr shamasynda ekenin ańǵardyq. Alyp kúsh ıesiniń osy jerde usta dúkeni de bolypty. Bajaılap qarasańyz, dúken ornynyń úıindileri kózge túsedi. Bıbigúl Kenjebaıqyzy bizge aqsaqaldyń 1975 jyly Borodýlıha aýdanynda urpaqtary qolynda ómirden ozǵanyn aıtty. Al Aqbulaq aýylynyń ákimi Nurtaı Temirjanov kóneniń kózindeı bolǵan jádiger nazardan tys qalmaıtynyn, bıyl aýylǵa ákelinip, mýzeıge qoıylatynyn jetkizdi.
Azamat QASYM, «Egemen Qazaqstan»
Semeı qalasy,
Aqbulaq aýyly
Sýretterde: Madııan Túsipuly. Sýret Aqbulaq aýylyndaǵy mýzeıden alyndy; Madııan Túsipuly kótergen tas janynda otyrǵan kelini Bıbigúl Kenjebaıqyzy.