«Táýelsizdik dáýiri»: túıin jáne bolashaqqa kózqaras

Tarıhı jýrnalıstıka janrynda jazylǵan «Táýelsizdik dáýiri» kitaby eldiń jańa tarıhyndaǵy sheshýshi tulǵanyń kózqarasyn baıandaıdy. Egemen eldiń negizi qalanǵan sátten bastap qalyptasý kezeńderine, ishki jáne syrtqy máselelerde sheshim qabyldaý mehanızmderi men ishki logıkany kórsetýge basa nazar aýdarylǵan.

Oqyrmandarǵa Qazaq­stan­nyń táýelsizdik jyldary qol jetkizgen negizgi 33 je­tistigi egjeı-tegjeıli túsin­dirilgen. Bul – qazirgi zamanaýı ári qýatty memleketti qalyptastyrý; memlekettik shekarany halyqaralyq deńgeıde quqyqtyq turǵydan bekitip alý; etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqtyń biregeı úlgisi; Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylýy; joqtan bar jasap, kúıregen ekonomıkany naryqtyq ekonomıkaǵa kóshirý, ulttyq valıýtany engizý; jańa elorda – Astana qalasyn turǵyzý; zamanaýı áskerı kúshterdi qurý; keń aýqymdy ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý; Qazaq­stan-2030 Strategııasy, Qa­zaqstan Respýblıkasynyń 2050 jylǵa deıingi damý strategııasy; Bes ınstıtýsıonaldy reforma, EKSPO-2017 ha­lyqaralyq kórmesi jáne Qa­zaqstan maqtana alatyn basqa da kóptegen jetistikter.

Prezıdent kitap maz­mu­nyn epıgraftaǵy: «Bul kitap meniń uly qoldaýshym, ke­mel keleshegine óziniń qazaq­standyq jolymen qaryshtaǵan jasampaz halqyma arnalady» degen joldarmen aıqyndady. Munda «qazaqstandyq da­mý úlgisiniń», negizgi prın­sıp­teriniń, mehanızmderi men qozǵaýshy kúshteriniń mańyzdylyǵy kórsetilgen. Qazaqstan jańǵyrýynyń úsh kezeńin zertteý mańyzdy oryn alady. Birinshi jáne ekinshi jańǵyrtýdyń, totalıtarlyq júıeni joıyp, naryqtyq eko­nomıkany qurýdyń arqa­synda álemniń básekege qa­biletti 50 eliniń qataryna en­dik. Úshinshi jańǵyrý eldi ja­han­daǵy eń damyǵan 30 memle­kettiń qataryna qosýǵa baǵyttalǵan.

Kitap elimizdiń jańa tarıhyn qamtyǵan 4 taraýdan turady: «Memleketimizdiń dú­nıege kelýi. Qazaqstannyń bi­rinshi jańǵyrýy» (1991-1995 jyldar), «Uly betburys». Qazaqstannyń ekinshi jań­ǵy­rýynyń bastalýy» (1996-1999 jyldar), «Qııaǵa qu­lash sermeý. Qazaqstannyń ekin­shi jańǵyrýy» (2000-2010 jyldyń basy), «Qalyptasqan memleket. Qazaqstannyń úshin­shi jańǵyrýy» (2010-shy jyldar).

Prezıdent jańa kitaptyń alǵysózinde «Bizdiń ortaq mindetimiz – faktilerdi saralap, oqıǵalarǵa obektıvti ba­ǵa berý ǵana emes, sonymen qa­tar tarıhı prosesterdiń bola­­shaǵyn túsinip, ótkendi qa­zir­gi kúnnen bólip kóre alý jáne bolashaq týraly oıy­myz­da ótkendi este ustaý» deıdi. Kitap taraýlarynyń ataý­lary jańa tarıhtyń mańyz­dy oqıǵalary men Qazaq­stan qundylyqtaryn aıqyn ári naqty kórsetken: «Tarı­hı ádildiktiń saltanat qu­rýy», «Berik, senimdi memle­kettik qurylym», «Biz eń bas­ty qundylyq – beıbit­shi­lik­ti saqtap qaldyq», «Ja­ńa lep jáne salt-dástúr­diń jańǵyrýy», «Syrtqy saıasat­tyń jasampazdyǵy jańa bas­tal­dy», «Qazaqstandyq barys» sekirýge daıyn», «Jańa astana jasaıdy!», «Ekono­mı­kalyq saıasat jáne ekonomı­kanyń turaqtanýy», «Táýel­sizdik bizdiń rýhymyzdy as­qaqtatty», «Biz álemdik daǵ­darysqa tótep berdik», «Bu­ryn-sońdy bolmaǵan ıntel­lek­týaldyq renessans», «Bar­lyq álem moıyndaǵan kósh­basshylyq» jáne basqalary.

Álemdik eki daǵdarysta Qazaqstan óziniń qýatty memleket ekenin kórsetti.

2012 jyly biz «Qazaq­stan-2030» Strategııasynyń min­detterin oryndap, bá­se­­kege qabiletti elý el men da­mý deńgeıi ortasha mem­le­ketterdiń qataryna qosyldyq. Ári qaraı «Qazaqstan-2050» damý strategııasynda Elbasy álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý mindetin qoıdy. Biz bul maqsatqa N.Nazar­baev 2017 jyldyń basynda jarııalaǵan Úshinshi jań­ǵyrý arqyly jetpekpiz. Osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin konstıtýsııalyq reforma júr­gizilip, ekonomıkalyq qaı­ta qurylymdaýlardyń jáne «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­lamasy boıynsha qoǵamnyń sanasyn damytýdyń kele­si kezeńderiniń basym baǵyt­tary tańdaldy.

Halyqaralyq beıbitshilik pen tatýlyq – bizdiń ortaq jetistigimiz jáne bul eldiń áleý­mettik ómiri men jańa tarıhyn aıqyndaıdy. Qazaq­standaǵy azamattyq beıbit­shilik úlgisi kezdeısoq emes. Sol sebepti de ony barsha álem moıyndady. Kúni búgin biz­diń elimizde 140 ult pen halyq, 17 konfessııa tatý tu­ryp jatyr. Biz birtutaspyz jáne árqaısymyz sonyń bir ból­she­gimiz.

Qazaqstandyq sáıkestik pen qazaqstandyq patrıotızm, etnostyq tegine qaramastan azamattardyń zań aldyndaǵy teńdigi – bizdiń azamattyq qoǵamnyń negizi.

Sarapshylardyń piki­rin­she Prezıdenttiń «Táýel­sizdik dáýiri» eńbegin jańa kezeń tarıhynyń ózindik nus­qaý­lyǵy retinde qarastyrýǵa bolady. Árıne jańa kitabynda Elbasy aýqymdy aýdıtorııaǵa júginip, qazaqstandyqtardy, ásirese jastardy táýelsizdik jyl­darynyń alǵashqy on jyl­dyǵyn zertteýge, tú­si­nýge, el jetistikterimen maq­ta­nýǵa, bolashaqqa óz úles­terin qosýǵa úndeıdi.

Qazaqstanda memlekettik qurylym men damýdyń bi­re­geı úlgisi qalyptasty dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Mem­leket – tiri aǵza. Qazaq­stannyń úlgisi osy uıym­dy qalyptastyratyn negizgi mat­rısa bolyp tabylady, onyń ár elementiniń naqty para­metrlermen saı kelýin qamtamasyz etedi jáne onyń senimdi jumys isteýin kepil­den­diredi.

Bizdiń azamattar, ásirese jastar eldiń damý jáne qalyptasý kezeńin, táýelsiz Qazaq­stannyń qandaı jaǵdaı­da paıda bolyp, aıaqqa turǵa­nyn, onyń bolashaǵy úshin mańyz­dy ról atqarǵan tulǵa­lar­dy, qandaı oqıǵalar bol­ǵa­nyn bilýi tıis. Muny túsiný bárimizge qajet.

Bizdiń ortaq mindetimiz – fak­tilerdi saralap, barlyq oqıǵalarǵa obektıvti baǵa berý ǵana emes, sonymen qatar tarıhı prosesterdiń bola­shaǵyn baǵamdaý, ótkendi bú­gingi kún men bolashaqtan bó­lip kóre alý jáne onyń qa­te­likterin eskerý. Biz tarıh­­tan sabaq alýymyz kerek já­ne bilimimizdi ózimiz ben eli­mizdiń damýy úshin qol­danýy­myz qajet.

Búgin táýelsiz Qazaq­stan­­nyń aldynda jańa min­det­ter tur. Qazaqstan álem­­niń damyǵan otyz eliniń qatar­­y­na qosylý jáne el turǵyn­­dary­nyń ómir sapasyn álem­­dik standarttarǵa jetkizý úshin qadam jasap keledi.

Men bul kitaptyń táýel­siz Qazaqstannyń alǵash­qy on jylyn jaqsy túsi­nýge kó­­me­k­­tesetinine, eli­miz­di maq­tan tutýǵa jáne bola­sha­ǵyna belsendi túrde jumys isteý­ge jigerlendiretinine senim­dimin.

Táýelsizdik dáýiri – ulty­myz­dyń qaýipti taý soqpa­ǵymen batyl kóterilýi. Eli­miz alynbas qamaldaı kó­rin­­gen aıtarlyqtaı jetis­tik­ter­ge qol jetkizdi. Áli de talaı bıik belesterdi baǵyn­dy­ra­ty­nymyzǵa senimdimin. 

Jeksenbaı DÚISEBAEV, Parlament Májilisiniń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty