Birikken Ulttar Uıymynyń shtab-páterinde Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanovtyń qatysýymen «Aýǵanstan men Ortalyq Azııada aımaqtyq seriktestikti qaýipsizdik pen damýdyń ózara táýeldilik úlgisinde qurý» taqyrybynda mınıstrlik deńgeıinde jaryssóz uıymdastyryldy.
Sharaǵa BUU Bas hatshysy, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń músheleri, Ortalyq Azııa elderiniń syrtqy ister mınıstrleri men Aýǵanstannyń Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary qatysty. Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov jıynǵa tóraǵalyq etip, bekitilgen tártip boıynsha alǵashqy sózdi BUU Bas hatshysy Antonıo Gýterrıshke berdi.
Bas hatshy óńirlik áriptestiktiń mańyzyn atap ótip, túrli salalardaǵy yntymaqtastyqty ornatýdyń Aýǵanstanǵa da, kórshi elderge de tıimdi bolatynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, Aýǵanstandaǵy qazirgi jaǵdaıǵa qaramastan atalǵan óńir bolashaqta kelisimniń, beıbitshilik pen áriptestiktiń úlgisi bolatyn múmkindigi bar.
«Ortalyq Azııa talaı ǵasyrǵa jýyq saýda-ekonomıkalyq baılanys joly bolǵanymen, ondaǵy elder táýelsizdik alǵan tusta saýda aınalymy tómendep ketti. Biraq 2017 jylǵy óńirge saparymda ekijaqty baılanystardyń túrli salalarda qaıta gúldene bastaǵanyn kórdim. Munyń ekonomıkaǵa tıgizer paıdasy orasan», dedi A.Gýterrısh.
BUU Bas hatshysy Aýǵanstanda qaýipsizdik máselesi tolyqtaı sheshilmegenin atap ótti. Eldegi terrorızmmen jáne qylmyspen kúres óńirdiń jáne búkil álemniń mindeti. Oǵan jaýapty aýǵan úkimeti ǵana emes, dedi A.Gýterrısh. Sonymen qatar Bas hatshy Ortalyq Azııa memleketteri men Aýǵanstan bastamasyna joǵary baǵa berdi. Ol sý resýrsy, energetıka, ınfraqurylym men bilim salasyndaǵy basymdyqtardyń mańyzyna toqtalyp, BUU-nyń mundaı yntymaqtastyqtarǵa qoldaý bildiretinin jetkizdi. Elimizdegi oqý oryndarynda myńǵa jýyq aýǵan jastarynyń oqyp jatqanyna da erekshe nazar aýdardy. Bas hatshy transshekaralyq qylmys, esirtki tasymaly jáne terrorızmge qarsy kúreske, BUU Jahandyq kontrterrorıstik strategııasynyń júzege asyrylýyna basymdyq berýdiń mańyzyn atap kórsetti.
О́z kezeginde Syrtqy ister mınıstri Q.Ábdirahmanov Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qaýipsiz, ədil jəne órkendegen əlem qurý úshin jahandyq əriptestikti nyǵaıtý jónindegi úndeýinde jeti basymdyqty erekshe atap kórsetkenin habarlady. Sondaǵy basymdyqtyń biri ‒ Ortalyq Azııa men Aýǵanstandy beıbitshiliktiń, yntymaqtastyq pen qaýipsizdiktiń úlgisine aınaldyrý.
Q.Ábdirahmanov Ortalyq Azııada beıbitshilik pen qaýipsizdik jáne áriptestik ornatýǵa qatysty óz kózqarasyn bildirdi. Aýǵanstanda jasalyp jatqan mańyzdy is-sharalardy atap kórsetti. Syrtqy ister mınıstriniń aıtýynsha, Aýǵanstanmen shektesip jatqandyqtan Qazaqstan óńirdegi qaýip-qaterler men synaqtardy sheshýge múddeli. Qazirgi tańda birlese tize qosyp áreket etkendikten óńirde ózara túsinisýge múmkindik týdy. Aımaqta kelissózder júrgizý ortaq máselelerdi sheshýge kómektesedi. Mınıstr Aýǵanstandy qaýip pen turaqsyzdyqtyń kózi dep qarastyrý durys emestigin, eldi ekonomıkalyq múmkinshiligi mol áriptes retinde esepteý kerek ekendigin jetkizdi.
Vedomstvo basshysy aımaqta turaqtylyq pen damýdy qamtamasyz etý úshin úsh basymdyqqa negiz qoıý kerektigin atap kórsetti. Birinshi, qaýipsizdik máselesindegi qarym-qatynasty nyǵaıtý kerek. Ekinshisi ‒ óńirdegi syn-qaterler shekaraǵa baǵynbaıtyndyqtan, memleketter arasynda yntymaqtastyqtyń ornaýy. Q.Ábdirahmanov sońǵy baǵyt retinde aımaqtaǵy is-sharalardyń BUU-nyń baqylaýymen ótýiniń mańyzdylyǵyn aıtty.
Reseı Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov Qaýipsizdik Keńesi alańynda Ortalyq Azııa elderiniń múddesin alǵa jyljytý turǵysynda Qazaqstannyń jaýapkershiligi mol ári úlgi alarlyq bastamasyn quptady. Ol Aýǵanstanda esirtki zattarynyń kóptep óndirilýine halyqaralyq birlestikter alańdaýshylyq bildirip otyrǵanyn aıtyp, onyń tamyryna balta shabý úshin jedel sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy. Eldegi ahýaldy jaqsartý úshin aımaqtaǵy memleketter men halyqaralyq qoǵamdastyqtyń birlese áreket etýi qajettigin sóz etti.
AQSh Memlekettik hatshysynyń birinshi orynbasary Djon Sallıvan sózinde halyqaralyq qoǵamdastyq Aýǵanstan úkimeti men Talıbandar arasynda kelissóz uıymdastyrý qajettigin jetkizdi. Onyń pikirinshe, «Talıban» uıymyn kelissóz ústeline otyrǵyzý úshin shara qabyldanýy kerek.
Qaýipsizdik Keńesinde sóz sóılegen Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Túrikmenstan delegasııalary beıbitshilik pen turaqtylyqty saqtaý úshin barlyq qaýipsizdik máselelerin sheshýde Aýǵanstanǵa ekonomıkalyq turǵyda áser etýdiń mańyzdylyǵyn maquldady. Olar Aýǵanstanmen uzaq merzimdi yntymaqtastyqty ornatýǵa peıildi ekendikterin bildirdi. Aımaq elderiniń Aýǵanstanmen saýda-ekonomıkalyq baılanysty tereńdetýiniń sátti úlgileri aıtyldy.
Ortalyq Azııa memleketteri Aýǵanstanmen kólik-tranzıttik, ınfraqurylymdyq, saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne energetıkalyq salada naqty aımaqtyq jobalardy iske asyryp, qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa daıyn ekendigin jetkizdi. О́ńirdegi elder Aýǵanstanǵa qaýip retinde emes, ashylmaǵan áleýeti zor mańyzdy ári keleshegi kemel seriktes retinde qaraǵan durys degen paıymǵa keldi.
Qaýipsizdik Keńesine múshe memleketterdiń ókilderi Aýǵanstandaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtýda Qazaqstannyń atqarǵan jumystaryna erekshe baǵa berdi. Elimizdiń bastamasy boıynsha Qaýipsizdik Keńesiniń Aýǵanstanǵa jasaǵan tuńǵysh saparyna basa nazar aýdaryldy. Sapar barysynda eldegi damý dınamıkasy tereń ári jan-jaqty talqylanyp, Aýǵanstanǵa kómek kórsetý jóninde sheshim qabyldanǵan bolatyn.
Jaryssóz qorytyndysy boıynsha, BUU Qaýipsizdik Keńesi Tóraǵasynyń Málimdemesi qabyldanyp, oǵan uıymǵa múshe barlyq memleket qoldaý bildirdi. Onda halyqaralyq qoǵamdastyqtyń aımaqtyq yntymaqtastyqty nyǵaıta otyryp, dıplomatııalyq jolmen Aýǵanstanǵa kómek berýiniń mańyzdylyǵy aıtylǵan. Málimdeme Ortalyq Azııada beıbit jáne turaqty aýmaq qurýdy kózdeıdi.
Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan» – Nıý-Iorkten (AQSh)