Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy salasyna aıryqsha toqtalyp, «Shıkizatty qaıta óńdeýdi qamtamasyz etip, álemdik naryqtarǵa joǵary sapaly daıyn ónimmen shyǵýymyz kerek», degen edi. Osy rette Shyǵys Qazaqstan oblysynda shıkizatty qaıta óńdep, ony shetelge eksportqa shyǵarý baǵytynda júıeli jumystardyń qolǵa alynyp jatqanyn erekshe atap ótýge bolady.
Endi biraz jylda oblystaǵy qoı sany eselep artýy múmkin. Buǵan deıin óńirde qoı men júnniń terisi eshqaıda ótpegendikten bosqa rásýa bolyp, dalaǵa tastalyp kelgeni belgili. Bul óz kezeginde aımaqtaǵy qoı sanynyń tómendeýine de belgili bir mólsherde áserin tıgizgenin eshkim joqqa shyǵara qoımas. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bergen málimetterinen ańǵarǵanymyz, sońǵy jyldar muǵdarynda óńirdegi qoı sany 5 paıyzǵa kemipti. Qazir oblystaǵy qoı sany – 1 mıllıon 800 myń. Hosh. Joǵaryda «biraz jylda Shyǵys Qazaqstandaǵy qoı sany eselep artýy múmkin» dedik. Bulaı dep senimdi túrde sóz qozǵap otyrǵanymyzǵa sebep – byltyr Abaı aýdanynyń ortalyǵy Qaraýyl aýylynda jún óńdeý fabrıkasynyń iske qosylǵandyǵy. Osy istiń basy-qasynda júrgen «Derıkar» JShS-niń dırektory, oblystyq máslıhattyń depýtaty Tasbolat Bıtenov bul sharýany qolǵa alý ońaıǵa túspegenin aıtady.
Byltyr 110 tonna ónim saýdaǵa shyǵaryldy
Fabrıkany qurý jumystary 2012 jyly bastalyp, tek 2017 jyldyń shilde aıynda aıaqtalypty. Qajetti qurylǵylardyń bárin Qytaıdan satyp ákelipti. Osy maqsatta bankten 27 mıllıon, «Ertis» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy arqyly 25 mıllıon teńge nesıe alypty. «О́zimiz de el qatarly mal ustaımyz. Jún men teriniń túkke kereksiz bolyp dalada jatatyny janǵa batyp júretin. Abaı aýdanyn jaqsy bilesizder, egin, kókónis jóndi óspeıdi. Bul óńir turǵyndarynyń negizgi tirshilik kózi – mal. Malmen kún kórip otyr barlyǵy. Sodan oılana kele osy isti qolǵa alýdy uıǵarǵanbyz. Biraz qıyndyqtardy da bastan ótkerdik. Qazir Qudaıǵa shúkir, fabrıka jumys istep tur. Byltyr 200 tonna júndi jýyp, sonyń 110 tonnasyn Qytaıǵa ótkizdik. Buryn qoı júniniń kelisin 10-15 teńgeden almaýshy edik. Qazir 70 teńgeden qabyldap jatyrmyz. Suranys bolsa baǵasyn taǵy da kóteremiz», deıdi ol.
Jumysyn bastaǵanyna kóp ýaqyt bolmaǵan fabrıkada táýligine 6 tonna jún jýylady. Esepteı berińiz, 10 kúnde – 60 tonna. Bizdi qýantqany, óndiris orny oblystyń shalǵaı aýdandarynan ákelingen qoı júnin 150 teńgeden qabyldaıdy. Bıyldan bastap eshki júniniń kelisin 1 myń teńgeden satyp almaq nıette. Taǵy bir atap óter dúnıe, «Derıkar» JShS qoı júninen bólek sıyr (kelisi 3 myń teńge), jylqy (200 teńge), qoı (50 teńge) terisin qabyldap jatqan kórinedi. Búginde fabrıkada 32 adam jumys isteıdi. Mundaǵy jumys prosesiniń kóbi avtomattandyrylǵan. «Abaı mal sharýashylyǵymen shuǵyldanatyn aýdan bolǵandyqtan aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý máselesine erekshe kóńil bólip otyrmyz. Elbasymyz bıylǵy Joldaýynda osy máselege aıryqsha nazar aýdarǵany belgili. Qaraýyldaǵy jún óńdeý fabrıkasy bıyl 500-den 700 tonnaǵa deıingi júndi eksportqa shyǵarýdy josparlap otyr. Kóktem shyǵa jumysqa kirisýge daıyn. Aýdan ákimdigi tarapynan barlyq kómek kórsetilip jatyr», deıdi Abaı aýdany ákiminiń orynbasary Marat Edilbaev.
О́ńirdegi kásiporyndar arasynda básekelestik artyp keledi
Jún ónimderin Qaraýyldan 1500 shaqyrym Almaty oblysy aýmaǵyndaǵy Qorǵas keden beketi arqyly ótkizip júrgen Tasbolat Bıtenov aldaǵy ýaqytta 400 shaqyrym jerdegi Úrjar aýdany Baqty keden beketi arqyly saýdaǵa shyǵarsam dep armandaıdy. «Qytaımen kelisimshartymyz bar. Olardyń surap otyrǵany – 3 myń tonna. Qazir jýatyn jún joq bolǵannan keıin fabrıka ýaqytsha toqtap tur. Jazǵy qyryqtyq maýsymyn taǵatsyzdana kútip otyrmyz. Mamyr aıynan bastap jún jınaımyz. Jún óńdeý degenińiz ońaı sharýa emes. Áýeli júndi jınap alamyz, irikteımiz, suryptaımyz. Tútemiz, jýamyz. Keptiremiz. Keptirgennen keıin ol presteledi. Eger jún qory jetkilikti bolsa, biz qysy-jazy jumys isteýge daıynbyz», deıdi fabrıka basshysy.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mamandary óńirde talaı ýaqyttan beri turalap qalǵan jańa óndiristiń odan ári jandanýyna yqylas tanytyp, barynsha qoldaý bildirip otyrǵandaryn aıtady. Basqarma basshysy Asqar Jakýpbaev búginde oblys aýmaǵynda jún óńdeýmen tek eki mekeme ǵana aınalysyp otyrǵanyn, onyń biri Semeıdegi «Roza» JShS ekendigin, bir qyzyǵy, buryn júnniń kelisin 40 teńgeden qabyldaǵan bul shaǵyn fabrıka «Derıkar» jumysyn bastaǵannan keıin baǵany 70 teńgege deıin kótergenin tilge tıek etti. «Bul degenińiz jaqsylyqtyń nyshany emes pe?
О́ńirdegi kásiporyndar arasynda básekelestik bolsa, ónim sapasy da joǵarylaıdy. Aýyl turǵyndarynyń aq adal eńbegi aqtalady, tókken teri dalaǵa ketpeıdi. Al endi Qaraýyldaǵy «Derıkar» JShS-ine kelsek, bul toqtap qalǵan joba bolatyn. Kóp dúnıe menedjmentke baılanysty ǵoı. Tasbolat Bıtenov erinbeı-jalyqpaı Qytaıǵa baryp, Abaıǵa arnaıy tehnolog mamandy ertip keldi. Nátıjesinde, fabrıka jumysy jandanyp, is ilgeri basty. Fabrıka byltyr júndi jaman ótkizgen joq. Ázirge Almaty oblysy arqyly saýdaǵa shyǵaryp jatyr. Aldaǵy ýaqytta ózimizdiń oblys arqyly Qytaıǵa tikeleı shyǵartýǵa tyrysamyz. Joba basqarmasyna «Derıkardy» da engizemiz. Qazir biz aýdandardyń bárine aıtyp jatyrmyz. Amandyq bolsa, bıyl oblysta qyrqylatyn qoı júniniń barlyǵy osy fabrıkaǵa ótkiziledi dep oılaımyz», deıdi basqarma basshysy.
Azamat QASYM, «Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Abaı aýdany