«Elde bolsa, eringe tıedi» degendeı, dúken aralaǵan men bazar jaǵalaǵannyń aldymen satyp alatyny azyq-túlik ónimi ekeni anyq. Osy oraıda tutynatyn azyqtyń baǵasy qoljetimdi, sapasy senimdi bolǵany ábden kerek. Al bul talapqa jergilikti ónim óndirýshilerdiń qolynan shyqqan taýardyń tolyqtaı saı keletini jáne aqıqat.
Jalpy, eldi azyq-túlikpen qamtý baǵytynda aımaqtaǵy aýylsharýashylyq ónimin óndirýshilerdiń úlesi úlken. Tutyný naryǵyndaǵy ımport aǵynyna tolyqtaı tótep bere almasa da, ózimizdiń topyraqta ósken daqyl men jemis-jıdektiń óńdelip, daıyn asqa aınalǵan túri kóbeıip otyrǵany qýantady. Bul otandyq agrosaıasattyń oń nátıjesi.
Mysalǵa, ótken jyl boıyna Almaty oblysynda aýylsharýashylyq ónimderiniń naqty kólem ındeksi 103,3 paıyzdy qurap, quny 647,6 mlrd teńge bolatyn ónim óndirilgen eken. Bul degenińiz tutynýshyǵa tikeleı jóneltilgen et, sút, jumyrtqa, un men jarma sııaqty ónim túrleriniń júlgesi úzilmegendigin kórsetedi. Qarańyz, 2017 jyly oblystyń mal men qus asyraýshy sharýalary tirideı salmaǵy 352,4 myń tonna bolatyn iri qara men ýaq mal jáne qus basyn soıýǵa jiberipti. Demek jyl ishinde qara qazanda et pisip, bala-shaǵa aıran-sútsiz otyrmaǵany da. Onyń taǵy bir dálelin sút pen jumyrtqa óndirý kóleminiń 2016 jylmen salystyrǵanda 107,6 paıyzǵa artyp, tıisinshe sút – 719 myń tonna, jumyrtqa 1081,8 mln dana bolyp tutynýǵa jóneltilgeninen de baıqaýǵa bolady.
Ekinshi jaǵynan alǵanda, ónim óndirý kóleminiń artýy óńirdegi mal basynyń kóbeıip, egin egýdiń úlesi artqandyǵyn da bildiredi. Esepti jyldyń qorytyndysy boıynsha jetisýlyq dıqandar ósirip, jıyp-tergen dándi daqyl – 774,3 myń tonna, júgeri – 521,9 myń tonna, kúrish 48,9 myń tonna, qant qyzylshasy 333,9 myń tonnany quraǵan. Munyń syrtynda 303,2 myń tonna maıly daqyldar, 723,2 tonna kartop pen 957 myń tonna kókónis ósirilip, 105,1 myń tonna jemis-jıdek jáne jınalǵan eken. Osy mólsherden-aq Almaty oblysynyń agrarlyq salasynda ter tógip júrgen azamattardyń eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine orasan úles qosyp otyrǵandyǵy kórinis tappaı ma?
Budan bólek oblysta iri qara maly 965,5 myń basqa jetip, qoı men eshkiniń esebi 3 408,1 myń basty qurap otyr. Al bıylǵy qystamaǵa 295, 7 myń bas jylqy jaıylymǵa kirgeni jaıly jáne bir derek bar. Mal sharýashylyǵy týraly aıtqanda aımaqtaǵy túıe basynyń kóbeıip qana qoımaı, shubat óndirýde aldyńǵy qatardaǵy óndiriske jol ashyp otyrǵandyǵyn erekshe aıtýymyz kerek. Máselen, Ile aýdanyna qarasty Aqshı aýylyndaǵy túıe sútin óńdeıtin shaǵyn seh jylyna 3 jarym myń tonna shubat óndirip, daıyn ónim túrinde satýǵa shyǵaryp keledi. Qazir qorasynda 4 myń basqa jýyq túıesi bar Sydyq Dáýletovtiń aty alys-jaqynǵa ábden tanys bolsa kerek. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda «Dáýlet-Beket» sharýa qojalyǵyn quryp, oısylqara tuqymyn ósirýdi qolǵa alǵan kásipker búginde óz isiniń has sheberi bolyp alǵan. Oblys Almaty qalasyn bylaı qoıǵanda Dáýletovtiń túıesinen saýylǵan sútti Reseı attaı qalap aldyrady eken.
– Túıeni ózimiz baǵyp, ózimiz saýamyz. О́ńdeımiz ári daıyn ónimge aınaldyryp eksporttaımyz. Túıeshi men saýynshyǵa jumys tabylady. Tabys bar. Kásibimizge oraı násibimiz buıyryp tur, – deıdi Sydyq myrza.
Byltyrǵy jyly Dáýletovtiń sharýashylyǵy Reseıge 20 tonnaǵa jýyq shubat jóneltken. Túbi alys elderdiń naryǵyna shyǵýǵa nıetti. Bul – oryndalatyn maqsat. Qazir Úkimet túıe sútiniń ár lıtrine 55 teńgeden, al oısylqara etiniń ár kılosyna 90 teńgeden sýbsıdııa tóleıdi. Iаǵnı eńbek etkenniń qareketi eleýsiz qalmaıdy degen sóz.
Aıtpaqshy aımaqtaǵy aýylsharýashylyq ónimin daıyndaıtyn básekege qabiletti jáne eńbek naryǵyndaǵy jumys berýshi óndiristiń biraz bóligin sharýa qojalyqtary quraıdy eken. Olardyń oblys ekonomıkasyndaǵy úlesi 40,8 paıyz shamasynda. Demek dúken aralaǵan men bazar jaǵalaǵannyń sebetindegi azyq-túliktiń san túrin óndirýde jetisýlyq dıqan men sharýanyń da úlesi bar degen sóz.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy