Úkimette sý tasqyny ke­zeń­i­ne daıyndyq talqylandy

Al tabıǵı apatqa qarsy turýdyń qanshama shara­syn qarastyryp jatyrmyz dep Úkimette jylda esep beril­genimen, aýyl-aımaqtardy túgel­deı aman alyp qalýdyń amaly bolmaı otyrǵany belgili. Qar kóbesi sógildi degenshe jaǵadaǵy jurttyń jany shúberekke túıýli. Biraq tasqyn sýǵa tabıǵı apat eken dep qarap oty­rýǵa bolmaıdy. Bar jaǵdaıdy qarastyryp, jumysty jandandyryp, tıisti sharalardy ýaqtyly oryndasa qaýiptiń aldyn alyp, turǵyndardy qutqarýdyń múmkin eken­digine Úkimet taǵy úmit bil­dirdi. Otyrysta sý tasqyny ke­zeń­i­ne daıyndyqty ábden talqy­lap, Premer-Mınıstr jaýapty organdarǵa tas-túıin bolýdy tapsyrdy. 

Ishki ister mınıstri Q.Qa­sy­­movtyń aıtýynsha, naqty ju­mystar júrgizilgenimen óńir­ler kóktemgi sý tasqynyna tolyqtaı daıyn dep aıtýǵa kelmeıdi. She­shýdi qajet etetin birqatar prob­lemalar bar. Birinshisi, sý qoı­malarynyń barlyǵy birdeı tasqyn sýdy qabyldaýǵa daıyn emes. Máselen, Sý kodeksine sáı­kes sý sharýashylyǵy uıymdary sý­dyń zııandy áserinen eldi meken­derdi, ónerkásiptik nysan­dardy, aýylsharýashylyq jer­lerin qorǵaýdy josparlap, es­kertý sharalaryn júrgizýi tıis. Degenmen, bul jergilikti jerlerde atqarylyp otyrǵan joq. Máselen, mınıstrdiń máli­me­tin­she, Aqtóbe oblysynda gıdro­teh­nıkalyq qurylǵylar boıynsha eskertý jospary ázirlenbegen. Aqmola oblysynda aldyn alý sharalary respýb­lıkalyq men­shiktegi 15 gıdro­tehnıkalyq qu­ryl­ǵylarda ǵana josparlanǵan.

Al kommý­nal­dyq menshiktegi 68 nysanǵa qatysty esh jos­par joq. Dál osyndaı jaǵdaı Sol­tústik Qazaq­stan oblysynda da oryn alýda. Kommýnaldyq men­shik­tegi 17 gıdrotehnıkalyq qurylǵyny qorǵaý sharalary uıymdastyrylmaǵan. «Qazirdiń ózinde Qaraǵandy oblysyndaǵy Samarqand pen Yntymaq sý qoımalarynda jınaqtalǵan sýdyń kólemi 2017 jylǵy kór­setkishten asyp túsedi. Qar kúrt erip, sý qarqyndy kele bas­ta­ǵan jaǵdaıda sýdy apatty jaǵ­daıda aǵyzýǵa týra keledi. Al bul ózenniń tómengi saǵasynda or­na­lasqan 44 eldi mekendi sý astynda qaldyrý qaýpin týdyrady», dedi Q.Qasymov. Ekinshiden, eldi mekenderdi dalanyń erigen qar sýynan qor­ǵaýda da máseleler bar. «Tek sońǵy jylda ǵana erigen qar sýynan 57 eldi meken zardap shekti. Qazirgi ýaqytta Aqmola, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Ba­tys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pav­lodar, Soltústik Qazaqstan oblys­taryndaǵy 160 eldi mekendi erigen qar sýynyń basý qaýpi saqtalyp otyr. Jergilikti atqarýshy organdar bul problemany sheshý úshin keshendi sharalar qarastyrýy tıis», dedi Ishki ister mınıstri. Sondaı-aq mınıstrlik jergilikti at­qarýshy organdarmen birge kók­temgi sý tas­qyny qaterin azaıtý úshin keshendi sharalar atqarǵanyn atap ótti. 

Qazgıdromettiń boljamdy málimetteri boıynsha, jalpy eli­mizde qar kólemi normadan tómen. Degenmen, sý tasqyny qaýpi jerdiń kóktemgi ylǵaldaný deńgeıiniń joǵary bolýymen kúrdelenip otyr. Qazirgi ýaqytta tońnyń qa­lyńdyǵy 60 santımetrden 1,5 me­trge deıin jetedi. «Bul ótken jylǵy kórsetkishten birshama jo­ǵary.

Biraq qardyń jınalýy da jalǵasyp jatyr», dedi mınıstr. Onyń dereginshe, eń kúrdeli jaǵdaı muzdyń erip, Syrdarııa ózeni sýynyń deńgeıi artýyna baı­lanys­ty Ońtústik Qazaqstan men Qy­zylorda oblys­tarynda bolýy yqtımal. «Kóktemgi sý tas­­qyny kezinde jaǵdaıdyń aldyn alý maqsatynda arnaıy top­tar quryldy. 49 myńnan as­tam adamnan turatyn bólimder ja­saqtaldy. 16800 tehnıka bar. Sý tasqyny bolǵan jaǵdaıda halyq­ty qaýipsiz jerge kóshirýge arnal­ǵan beketter anyqtalyp, baǵ­dar­lary belgilengen. Qajetti kólik quraldarymen de qamta­masyz etilgen. Ulttyq gvardııa men Ishki ister mınıstrliginiń ás­kerı jasaqtary da daıyn», dedi Q.Qasymov. Mınıstrdiń de­reginshe, jergilikti atqarýshy organdar eldi mekenderden 3,5 mln tonna tekshe metr qar shyǵarǵan. 8,5 myń tonna janarmaı, 125 myń tonna qajetti materıaldar bar. Ákimdikter tótenshe jaǵdaılar bolǵan jaǵdaıǵa 24,7 mlrd teńge daıyndap otyr.

Úkimet otyrysynda budan ári jalpy sý tasqyny qaýpine qa­­tys­ty taǵy qandaı sharalar qolǵa alynyp jatqany jó­nin­­de Energetıka mınıstri Q.Bo­zym­baev, Investısııa­lar jáne damý mınıstr J.Qa­symbek, Aýyl sha­rýashylyǵy vıse-mınıstri E.Nysanbaev ta esep berdi. Má­selen, Investısııalar jáne damý mınıstri vedomstvolyq ba­ǵy­nysty uıymdarda aǵymdaǵy jylǵy Sý tasqyny kezeńine arnalǵan is-sharalar josparlary bekitilgenin jáne Sý tasqynyna qarsy komıssııanyń jumysy uıymdastyrylǵanyn jetkizdi. Jalpy, respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynda 1 284 avtojol kópiri, 14 686 sý ótkizý qubyry bar. «Qazirgi ýa­qytta táýlik boıy jumys isteıtin dıspetcherlik qyzmet uıym­dastyryldy jáne avtomobıl joldaryna kúzet qoıylyp, uzaq­tyǵy 316 shaqyrymdyq 476 qaýip­ti ýchaske, 942 qubyr jáne 101 kópir baqylaýǵa alyndy. Bekitilgen josparǵa sáıkes, sý tasqyny kezeńinde jumystardy ýaqtyly uıymdastyrý úshin qum, qıyrshyq tas, sement, sý ótkizý qubyrlary, ydys-qaptar, janar-jaǵarmaı syndy qurylys materıaldary men konstrýksııalar, ózge de tehnıkalar daıyndaldy», dedi J.Qasymbek. Mınıstrdiń atap ótýinshe, is-sharalardy oryndaý kezinde óńirlerdiń aýa raıy men klımattyq jaǵdaıy, sondaı-aq 2017 jylǵy kók­temdegi muz erý jáne sý tasqyny kezeńindegi oqı­ǵa­lar eskerildi. Al Energetıka mınıstri Q.Bo­zymbaev «Qaz­gıd­romet» qyzmetiniń kúsheı­ge­nin tilge tıek etti. Iá, ót­ken jyly ásirese jergilikti atqa­rýshy organdar tarapynan «Qaz­gıdromet» qyzmetine syn óte kóp bolǵan edi.

Sodan keıin qo­symsha qural-jabdyq satyp alýǵa aqsha bólingen. Endi, mine, qazirgi ýaqytta «Qazgıdromet» bol­jaý júıesine ózgertýler engizgen. Máselen, buǵan deıin gıdro­logııalyq boljam úsh aı buryn jasalyp kelgen. Al 1 naý­ryzdan bastap sınoptıkter 7 kún buryn boljam jasap otyratyn bolady. «Onyń dáldigi 90 paıyzdan asyp túsedi jáne árbir úsh kún saıyn túzetilip otyrady. Iаǵnı, bar­lyq memlekettik organdar oryn alatyn klımattyq jáne bas­qa da ózgerister jaıynda aqpa­rat­tardy úlken dáldikpen alady. Sondyqtan aqparat tolyqqandy bo­lady dep oılaımyn. Jalpy, «Qaz­gırometti» jabdyqtaý 5 jyl­ǵa arnalǵan baǵdarlama ári ony jalǵastyrý qajet», dedi mınıstr.

О́z kezeginde Aýyl sharýa­shy­lyǵy vıse-mınıstri E.Nysanbaev tasqyn sýlardy saqtaý, jınaqtaý jáne taratý jumystary týraly baıandady. Sondaı-aq selektorlyq jıynda Astanamen onlaın baılanysta otyrǵan oblys ákim­deri – Aqmola oblysynyń áki­mi M.Myrzalın, Qyzylorda obly­synyń ákimi – Q.Kósherbaev, Sol­tústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalov, Almaty ob­ly­sy­nyń ákimi A. Batalov, Shy­ǵys Qazaqstan oblysynyń áki­mi D.Ah­metov, Qaraǵandy ob­ly­sy­nyń ákimi E.Qoshanov, Qos­ta­naı oblysynyń ákimi A.Mu­ham­­betov, Ońtústik Qazaq­stan ob­ly­synyń ákimi J.Túı­me­baev óńir­lerdegi jaǵdaıdy jet­kiz­di. Árıne, ákimderdiń bári da­ıyn­dyq ju­mystary júrip jat­qanyn, kóptegen shara qolǵa alyn­ǵanyn aıtty. Premer-Mı­nıstr óńir ákimderin kóktemgi sý tas­qyny qaýpine barynsha ja­ýap­kershilikpen qaraýǵa shaqyrdy.

Aıtqandaı, Aqmola oblysynyń ákimi esep bergen kezde Úkimet basshysy jylda tasqynnan zardap shegetin Atbasardyń ahýalyn arnaıy surady. Úkimet basshysy «Atbasardyń jaǵdaıy qalaı bolmaq? Ne kútemiz? Úıindi topyraq sýdy ustaı ala ma? Jylda aqsha bólemiz. Buryn aqsha qumǵa ketti desek, endi sýǵa ketip jatyr. Turǵyndardyń úndeýin oqydym. Olar qarjyny damba salǵansha sý barmaıtyn basqa jerden úı salyp berińder» deıdi. Mıllıardtaǵan qarjyny nesine jumsap jatyrsyz?», dedi Úkimet basshysy. Aq­mola oblysynyń ákimi M.Myr­zalın B.Saǵyntaevtyń synymen tolyqtaı kelisetindigin jetkizdi. «Bul durys pikir. 9 shaqyrymdyq damba salýǵa 10 mlrd teńge qarjy ketedi. Al 1830 adam turatyn 530 úıdi basqa jaqqa kóshirip, úı­lerdi salýǵa 3-5 mlrd teńge ke­tedi. Shyǵynnyń mólsheri tómen bo­lady», dedi ákim.

Osy rette B.Sa­ǵyntaev bir ret durys sheshim qabyldap, bul máseleni túbe­geıli jabý qajettigin qatań es­kertti. Jyl saıyn onyń saldaryn joıýǵa mıllıardtaǵan qarjy jumsaǵannan góri durys baǵdarlama qabyldaý qajettigin aıtty. Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Asqar Mamınge jol kartasyn jalpy úılestirýdi jáne iske asyrýdy, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́.Shókeevke tasqyn sý men erigen qar sýyn jınaý jáne bólý boıynsha jospardyń oryndalýyn baqylaýda ustaý qajettigin qadap aıtty. Memleket basshysynyń jańa sý qoımalaryn salý boıynsha tapsyrmalaryn oryndaý, sondaı-aq sý tasqyny qaýpin joıý boıynsha úlken jumys kútip turǵanyn atap ótti. Budan ózge, sý basý qaýpi bar aımaqtardan turǵyndardy kóshirý baǵdarlamasynyń jobasyn ázirleýdi tapsyrdy. 

AHQO – el úshin asa mańyzdy joba 

Úkimet otyrysynda qa­ral­ǵan kelesi másele «Astana» ha­lyq­­aralyq qarjy ortalyǵy­nyń qyzmeti týraly AHQO bas­qarýshysy Q.Kelimbetov aıtyp berdi. Q.Kelimbetov habar­laǵandaı, elordanyń 20 jyldyǵyn merekeleýge arnalǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn resmı tanystyrý rásimi bıyl 5 shildede EKSPO Kongress or­talyǵynyń ǵımaratynda ótedi. Saltanatty is-sharaǵa qatysýǵa iri halyqaralyq kompanııalardyń, damý ınstıtýttarynyń, qarjy uıymdarynyń basshylary shaqyrylǵan. Resmı ashylýdyń qarsańynda AHQO damýynyń strategııalyq baǵyttary boıyn­sha plenarlyq sessııalar ótedi. Aıtýly oqıǵalardyń qataryn­da 13-shi Dúnıejúzilik ıslam eko­nomıkalyq forýmyn ótkizý jos­parlanǵan. Sonymen qatar Nazarbaev Ortalyǵynda quqyq­tyq máseleler boıynsha AHQO-nyń alǵashqy halyqaralyq konferensııasy ótedi.

«Qazirgi ýaqytta barlyq qa­jet­ti ınfraqurylym men AHQO organdary quryldy», dedi Q.Kelimbetov. Aıtýynsha, AHQO áleýetti ınvestorlardyń ara­synda belsendi qyzyǵýshylyq týdy­ryp otyr. AHQO tikeleı, son­daı-aq sheteldik qorjyndyq ınves­tısııalardy tartý úshin bar­lyq qajetti sharttardy usy­na­tyn jaǵymdy sıpattary bar zaman­aýı joǵary tehnologııaly ın­fraqurylym retinde qalyp­tasqan. Máseleni qaraý qory­tyn­dysynda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev AHQO Qazaqstan úshin óte mańyzdy joba ekenin já­ne onyń negizgi maqsattary ın­vestısııalar tartý jáne ın­ves­tısııalyq qyzmetti yntalandyrý úshin sáıkes jaǵdaılar jasaý bolyp tabylatynyn atap ótti jáne mınıstrlikterge barlyq qajetti kómek kórsetýdi tapsyrdy.

Ulttyq baıandama maquldandy 

Keshe Úkimet otyrysynda Qa­zaqstandaǵy memlekettik qyz­mettiń jaı-kúıi týraly ulttyq baıandama maquldandy. Jıynda ulttyq baıandamany Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tigi tóraǵasynyń orynba­sary A.Shaıymova tanys­tyr­dy. Ol agenttik memlekettik qyz­mettiń jaı-kúıi týraly ult­tyq baıandamanyń jobasyn al­ǵash ret daıyndaǵanyn atap ótti. Baıandama jobasy elimizdiń mem­le­kettik qyzmetiniń damý kezeń­derin, júıeniń aǵymdaǵy jaǵ­daıyn taldaýdy, halyqaralyq sarapshylardy baǵalaýdy, son­daı-aq osy salany odan ári je­til­dirý jónindegi máselelerdi qamtıdy. Atap aıtqanda, birinshi bólimde elimizdiń strategııalyq qujattaryn iske asyrý prızmasy arqyly memlekettik qyzmetti damytý kezeńderi keltirilgen. Ekinshi bólimde jalpy táýelsizdik kezeńindegi memlekettik qyzmettiń jaı-kúıin taldaý qarastyrylǵan. Al sońǵy bóliminde memlekettik qyzmetti odan ári damytý ke­le­shegi jáne elimizdiń álemniń úzdik otyz eliniń qataryna enýin qam­­tamasyz etýge baǵyttalǵan min­detter qamtylǵan. Jalpy, qu­jat kásibı memlekettik apparat­ty odan ári qalyptastyrýdyń negiz­gi baǵyttaryn aıqyndaýǵa múm­kindik bermek.

Qorytyndysynda B.Sa­ǵyn­­taev Úkimet Qazaqstandaǵy memle­kettik qyzmettiń jaı-kúıi tý­raly ulttyq baıandamany ma­qul­daıtynyn atap ótip, Memle­kettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tigine 1 naýryzǵa deıin Premer-Mınıstr Keńsesine esep be­rýdi tapsyrdy. Keıin ol Pre­zıdent Ákimshiligine jiberiledi.

Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»