Latyn álipbıi halyqaralyq deńgeıge jaqyndatady

Úshinshi myńjyldyqta qoǵam men memlekettiń ornyqty damýynyń eń basty alǵysharty sapaly berilgen bilim ekendigi dáleldendi. Biz «bilim – ǵylym – ınnovasııalar» úshtigine ne­giz­delgen postındýstrııalyq álemge qaraı qadam basyp ke­lemiz. Jahandaný jańa talaptar men tyń bastamalardy talap etedi. Ǵalamdyq damýdyń jańa kezeńinde latyn grafıkasyna kóshý máselesi qajettilik qana emes, tilimizdiń tarıhı ereksheligin saqtaý arqyly álemdik ıntegrasııa, aqparat alý múmkindigimizdiń artýyna negiz bolyp tabylady. Sonymen qa­tar latyn grafıkasyna kó­shý tilimizdegi jat dybystardy tańbalaıtyn áripterdi qys­qar­typ, sol arqyly onyń tabı­ǵı taza qalpyn saqtaýǵa múm­kin­dik beredi. Latyn áripi úsh til­de oqytýdy damytýǵa da sep­tigin tıgizbek. Mundaı qadam óz kezeginde otandyq ǵylym­nyń jańa kókjıekterin ashady, jahandyq ǵylymı ólshem ba­zalaryna tezirek kirýge múm­kindik týǵyzady, qazaqstan­dyq ǵalymdardyń sheteldik árip­testerimen qarym-qaty­nasyn jandandyrady. О́ıt­keni adamzattyń kóp bóligi qu­ry­lymy latyn grafıkasyna negizdelgen latyn tańbasyn qoldanady. Bul – birinshiden.

Ekinshiden, búginde dúnıe jú­zindegi asa ózekti aqparattar aǵynynyń 70 paıyzy latyn grafıkasymen beriledi. Sondaı-aq bul ozyq ǵylym men bilimniń ıakı zamanaýı ınnovasııalardyń jáne eń bas­tysy Internet pen aqparattyq tehnologııalarǵa oraı­las­ty­ryl­ǵan jurtshylyqtyń sura­nys­taryn sanaýly sekýndtarda qanaǵattandyratyn Yahoo, Google sııaqty zamanaýı iz­deý júıeleriniń de, sıfrly teh­nologııanyń da negizgi irgetasy.

Úshinshiden, jańa álipbıge ótý – túrki tildes elderdi ja­qyn­dastyratyn mańyzdy sheshim. Túrki halyqtarynyń má­denıeti, sózdik quramy latynsha jazylǵandyqtan, olardy zertteý de tıisinshe ońaıǵa túsedi. Tarıhqa kóz júgirtsek, atalǵan jazý júıesin alǵash bo­lyp 1928 jyly Túrkııa qa­byl­dasa, 1991 jyldan keıin bul grafıkaǵa Túrikmenstan, Ázer­baıjan jáne О́zbekstan mem­leketteri de ótken bolatyn.

Tórtinshiden, latyn álip­bıine aýysa otyryp tilimiz halyq­aralyq deńgeıde zor már­tebege ıe bolady. Sony­men qatar bul qadam arqyly kıiz týyrlyqty qazaq óz rýha­nııa­tynyń tizginin ózi ustaıdy. Bir bul ǵana emes. Memle­ket basshysy usynǵan qazaq tilin latyn grafıkasyna kóshi­rý jobasy basqa tilderde sóı­leıtin adamdarǵa bizdiń tildi jyl­damyraq úırenýdi yntalan­dyratyn nusqa retinde qaras­tyrylyp otyr.

Qazirgi kúnniń basty trendi úzdiksiz damý, noý-haý men ınnovasııa bolyp tabylady. Jańa zamannyń jastary osyndaı ózgermeli ýaqytta ómir súrýge qabiletti bolyp qana qoımaı, oqıǵalar men úderisterdiń ortasynda, kósh basynda bolýy tıis.

Gaýhar ALDAMBERGENOVA,

pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor