Taıaýda Elbasy Nursultan Nazarbaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda joǵary bilim berý sapasyn arttyrý jáne memlekettik bilim grantyn kóbeıtý, sondaı-aq stýdent jastardy jataqhanamen qamtý týraly aıtqany belgili. «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» aıasynda júktegen mindetter men tapsyrmalarǵa baılanysty Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan SAǴADIEVPEN áńgimelesken edik.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate Zakryt– Erlan Kenjeǵalıuly, Elbasy «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty Úndeýinde alǵa qoıǵan tapsyrmalar belgili. Iаǵnı otandyq ǵylym nátıjeli bolýy úshin oǵan jaǵdaı jasalýy qajet. Osy oraıda áńgimemizdi áleýmettik jobada aıtylǵan jataqhanalar qurylysynan bastasaq?
– Birinshiden, Elbasy bilim salasyna arnaıy nazar aýdaryp otyr. Osy jyly muǵalimderdiń áleýmettik jaǵdaıyn jáne mártebesin kóterip, bes bastama aıasynda qosymsha 20 myń grant bólý sheshimin qabyldady. Prezıdenttiń jyl saıynǵy Joldaýy men Parlamenttegi Úndeýi bilim men ǵylym salasyn damytýǵa zor serpin berip otyr. Osy sheshimniń ishinde jetpis myń orny bar joǵary oqý oryndarynda jataqhanalar salý máselesi de qaralǵan. Sondyqtan mektep oqýshylarynyń, ustazdardyń atynan Elbasyna osy qamqorlyǵy úshin rahmet aıtamyz. Munyń barlyǵy daryndy jastarymyzdyń kóbirek joǵary oqý oryndarynan sapaly bilim alyp, eline qyzmet etýge, ásirese qazirgi mańyzy úlken salalarǵa qyzmet etýine múmkindik berip otyr.
Al jataqhanadaǵy jaǵdaıdy jaqsartý – keshendi másele. Muny kezeń-kezeńmen sheshý kerek. Eń aldymen, qaı ýnıversıtette, qaı jerde jataqhana salý máselesin sheshýimiz kerek. Memlekettik joǵary oqý oryndarynda jataqhana salýǵa kerekti jer tabylar, basqa ýnıversıtetterdiń jataqhanalary úshin jer máselesin sheshýimiz kerek. Bul ákimdiktermen birlese otyryp sheshiletin másele, ol qazir qaralyp jatyr. Osydan keıin árbir jataqhananyń jobasy men qarjysyn anyqtaýymyz kerek. Qazir biz Qarjy mınıstrligimen, Ulttyq jáne kommersııalyq banktermen, joǵary oqý oryndarymen, qurylys kompanııalarymen birqatar kezdesý ótkizip, bárimizge yńǵaıly jáne halyqqa túsinikti qarjylandyratyn kelisim ázirledik. Onda joǵary oqý oryndary men qurylys kompanııalarynyń qyzmet kestesi kórsetilgen. Eger ýnıversıtet nemese qurylys kompanııasy jataqhanany salsa, jataqhana paıdalanýǵa berilgennen bastap belgili bir kezeńde aı saıyn árbir orynǵa belgilengen somany quıady. Osy kelisimshart negizinde budan keıin ýnıversıtet nemese qurylys kompanııasy bankten nesıe alady da, qurylys kompanııasyn jaldap, jataqhana qurylysyn salady. Bankter, joǵary oqý oryndary, qurylys kompanııalary qazir atalǵan jobamen kelisti. Jetkilikti tólem qabiletin ekinshi deńgeıli bankter múmkin dep otyr. Bul sharaǵa Azııa damý banki ispetti halyqaralyq basqa bankter de qatysýǵa nıet bildirip otyr.
Endi bilim berý mekemeleri men jataqhanalar qurylysyn «Bıznestiń jol kartasy» boıynsha paıyzdyq ústemesin júrgize otyryp sýbsıdııalaý máselesin sheshýimiz kerek. Qazir qajetti ýnıversıtetterdi jer telimimen qamtý boıynsha ákimdiktermen jumys júrgizilýde. Josparlanǵan nysandarǵa tıisti kommýnıkasııa júrgizý máselelerin taǵy da pysyqtaý kerek. Birqatar zań aktilerine, sonyń ishinde Bıýdjet kodeksine de ózgerister engizý kózdelýde. Qoldanystaǵy zań jobasyna ózgerister engizý úshin Parlamentke usyný qajet. Biz depýtattardan osy zań jobasyn ústimizdegi sessııa sońyna deıin qabyldaýlaryn suraımyz. Taǵy da aıta keteıik, osy josparlanǵan nysandarǵa tıisti kommýnıkasııa júrgizý máselelerin de pysyqtaýymyz kerek. Bul bizdiń mınıstrlikpen óńirlerdiń, qalalardyń ákimderimen birlesip sheshetin másele.
– Latyn grafıkasyna ótý, maman daıarlaý, oqýlyq jazý jumystary týraly aıtsańyz?
– Men latyn álipbıin oqý júıesine engizý týraly eki topty, atap aıtsaq, bilim jáne termınologııalyq júıege jetekshilik etemin. Birinshi komıssııaǵa qatysty aıtar bolsaq, mektepterde, kolledjderde, joǵary oqý oryndaryna latyn alfavıtine kóshý úshin negizgi jospardy jasadyq. Oqýlyqtar shyǵarý kestesi bar, ustazdar daıyndaýdyń kestesi de daıyn. Sonymen qatar emle jazý, orfografııa, translıterasııa jumystarynyń aıaqtalýyn kútýdemiz. Bul jumystardy Mádenıet jáne sport mınıstri basqaratyn basqa top jasaýda. Olar jumysyn aıaqtaı salysymen biz birden oqýlyqtardy daıyndaýǵa kirisemiz. Muny eń aldymen nólinshi synypqa arnalǵan «Álippeden» bastamaqpyz. Oqýlyqty daıyndaý, saraptama men aprobasııadan ótkizý jáne muǵalimder men tárbıeshilerdi daıyndaýǵa ýaqyt kerek. Bul jumystardy 2020 jyldyń II jartysyna deıin atqarý qajet. 2020 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap mektepaldy nemese nólinshi synyp dáristi latyn grafıkasymen oqıdy. Osydan keıin basqa synyptarǵa latynsha oqýdyń kestesi jasalady. Prezıdent bizge bul mańyzdy iste asyqpaýdy, barlyǵyn talqylap, sapaly jasaýdy tapsyryp otyr. Ýnıversıtetterge de durys emle, orfografııa kerek, sondyqtan oqýlyqtardy aýdarý men aprobasııaǵa kirise berýge bolady. Bul jumystar bıyl bastalady. Ári qaraı aýysý kestesi belgilenedi. Ekinshi, termınologııalyq komıssııa da belsendi jumys isteýde. Birinshi mindet – barlyq sózdi bir bazaǵa jınaý. Bizde termınniń 4 sanaty bar. Birinshi – qazaqtyń óziniń tarıhtan kele jatqan sózderi. Ekinshi – qazaq tiline aýdarylǵanyna kóp ýaqyt óte qoımaǵan sózder. Máselen, áýejaı, ǵalamtor, jekeshelendirý, t.b. degen sııaqty. Úshinshi topqa basqa tilden aýdarylmaǵan, tikeleı qoldanylatyn sózder: mysaly matematıka, hımııa, senat ispetti sózder jatady. Tórtinshi sanat – bizde nemese halyqaralyq qoldanysta bar jáne keleshekte de qoldanyla beretin sózder. Bular ǵylymı jáne tehnıkalyq termınderdiń aýqymdy kólemin quraıdy: asbest, narkoz, sondaı-aq júıeli sózder: platforma, argýment, reaksııa jáne taǵy basqalar. Atalǵan jumys tolyǵymen atqaryldy. Shaıahmetov jáne Baıtursynuly atyndaǵy tilder ınstıtýty bir bazaǵa 390 myń termın jınady. Bul – shyn máninde kóp.
Endi aınalymǵa engizgen sózder birkelki qaǵıdamen aýdaryla ma, aýdarylmaı ma, paralleldi túrde paıdalanylady ma, sony anyqtaý kerek. Mysaly, Ahmet Baıtursynulynyń 9 qaǵıdasy, Qudaıbergen Jubanovtyń 11 qaǵıdasy, akademık Ábdýálı Qaıdardyń arnaıy erejesi bar. Sonymen qatar keıbir jas ǵalymdar usynǵan keıbir jańa qaǵıdalar bar. Keıbir sózder «ızm», «ogııa» dep aıaqtalady. Máselen, kommýnızm, neologızm, geologııa, bıologııa sózderi. Munyń barlyǵyn tikeleı qoldanýǵa bolady. Taǵy bir qaǵıda: eger latyn, orys jáne túrik tilderindegi sózdiń túptamyry birdeı bolsa, ol sóz aýdarylmaı-aq qoldanylady. Máselen, sıstema, platforma, kategorııa, reaksııa, taǵy-taǵylar. Jalpy, búgingi tańda komıssııa músheleri aýdarmany barlyǵyna ortaq jáne túsinikti qaǵıdamen jasaý máselesin talqylaýda. Sonda túsinikti qosymsha sózdik qurylyp qana qoımaıdy, dál osy sózdik qory barshaǵa túsinikti bolady. Nátıjesinde, aýdarmada nemese sóılemderdi qoldanýda arqa súıeıtin qaǵıdalar paıda bolady. Osydan keıingi jumys qarapaıym. Sózdiń túbiri men jalǵaýy anyqtalady; eger prıvattaý men jekeshelendirý sózderi qatar qoldanylsa, onda jekeshelendirý dep aıtqan durys pa, álde prıvattaý, álde jekeleýden ótkizý degen durys pa? Bul jumystyń barlyǵy latyn qarpinde júrgizilip jatqandyqtan, sóılemdi qabyldaý múmkindigi ózgerýi yqtımal. Mundaı máselelerde qazaq tiliniń mamandary, ásirese jetekshi ǵalymdar ózderi ǵylymı ortada taldaýy kerek. Osydan olar ǵylymı qaǵıdalardy qoǵamda talqylaý jáne ári qaraı aprobasııadan ótkizý kezeńderi bastalady.
– Mektep taqyryby týraly aıtsaq. Qoǵamda árdaıym jaratylystaný pánderin aǵylshyn tilinde oqytý, jańartylǵan bilim mazmuny reformalary týraly talas júrip jatady. Sizdiń oıyńyzsha, qoǵam bul reformalardy nelikten qabyldaı almaı otyr?
– Túsinikti bolý úshin keńirek aıtaıyn. Birikken Ulttar Uıymynyń ishindegi mańyzdy ujymnyń biri – IýNESKO. Qazaqstan bıyl BUU Qaýipsizdik Keńesine tóraǵalyq etti, osy dárejede Elbasymyz jaqynda Nıý-Iorkte baıandama jasady. Bul Qazaqstannyń abyroı-ataǵy jaǵynan óte mańyzdy oqıǵa. Osymen qatar Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bıyl IýNESKO-nyń bilim boıynsha komıtetiniń dástúrli túrde tóraǵasy boldy. Sondyqtan bilim salasynyń jahandyq bastamalar men kún tártibin, aldaǵy isteıtin is-sharalardy biz tóraǵa retinde belsendi túrde talqylaýymyz kerek. IýNESKO-nyń pikirinshe, memleket basshylary qol qoıǵan, jańa bilim baǵdaryn beretin jańasha bilim hartııasy qazirgi álemge qajet sııaqty. Burynǵy osy saladaǵy hartııalar óz mindetin jaqsy oryndady. Máselen, mindetti tegin 9 jyldyq mektep, uldar men qyzdarǵa bilimniń bir deńgeıi, mektepten dinniń bólinýi, basqa da máseleler tutasymen oryndaldy dep aıta alamyz. Biraq zaman ózgerdi. Búgingi mektep oqýshylary ústimizdegi ǵasyrdyń 30, 40, 50 jyldary 4.0 ekonomıka salasynda jumys isteıtin bolady. Zaman talabyna laıyqty jumys isteý úshin aldyn ala is-qımylymyzdy josparlaý kerek. Keıbir elderde daıyndyq sharalary júrip jatyr. Al endi bizge jahandyq sıpaty bar álem elderi qoldaǵan jańa bilim hartııasy kerek. Mysaly, memleketterdiń mektep túlekteriniń aqparattyq tehnologııalyq belgili bir deńgeıde keliskenin kórip otyrmyz. Oqýshylardyń aǵylshyn tilin pándik deńgeıde meńgerýi ár elde talqylanyp jatyr. Al qujatqa aınalý múmkindigi ekinshi deńgeıde. STEM bilimin mindetteý de keńinen qoldaý tabýda. Joǵaryda aıtylǵandardyń bári Qazaqstanda qolǵa alynyp jatyr. Sondyqtan jalpyǵa ortaq standart jazý óte mańyzdy. Osyǵan Qazaqstan óz úlesin qosý kerek. Qoryta aıtqanda jańa bilim hartııasyn qabyldap, búgingi órkenıetti adamzattyń bilimi qandaı bolady degen túsinikke kelgenimiz durys. Sonda bári sabyrǵa kelip, bári óz ornynda bolady. Nátıjesinde, 2020 jyly atalǵan hartııaǵa Astana qalasynda qol qoıýǵa jumys isteýimiz qajet.
– Ǵylym salasynyń qarjylandyrylýy týraly qandaı pikirdesiz?
– Jalpy, bilim salasyn qarjylandyrýdyń úsh jyldyq konkýrsy ótti. Buǵan mınıstrlikten birde-bir sheneýnik aralasqan joq. Munyń barlyǵyn Ulttyq ǵylymı keńes jasady. Nátıjesinde, ǵylymdy qarjylandyrý úshin úsh jyldyq kelisimge qol qoıyldy. Biraq oǵan rıza bolǵandar da, bolmaǵandar da bar. Osy ulttyq ǵylymı keńestiń sheshimderin durys emes dep taýyp, aryzdanǵandar da bar. Osynyń aq-qarasyn anyqtap ǵalymdarǵa túsindirý jumystaryn júrgizdik. Oılanatyn máseleler de bar. Árbir joba boıynsha sheshim qabyldaý úshin tek saraptama qorytyndysyn negizge alý kerek pe? Álde Ulttyq ǵylymı keńeste talqylaý abzal ma? Bul úshin keıbir zańnamany ózgertý kerek. Biz osy máselelerdi talqylaýdy bastadyq. Biraq bul qaıta-qaıta aıtylatyn másele emes, kúndelikti atqarylatyn sharýa. Men múmkindikti paıdalanyp, eldegi ǵylym bolashaǵy týraly aıtqym keledi. Meniń oıymsha, ǵalymdarǵa, ásirese jas ǵalymdarǵa baǵyt-baǵdar kerek. Búkil álemde ǵylymdy qarjylaı qoldaý júıesi kúrdeli túrde ózgerýde. Mysaly, jýyrda Samsýng kompanııasynyń jyl saıyn ǵylymǵa 14 mıllıard dollar bóletini týraly aqparat jarııalandy. Tańǵalarlyq jaǵdaı. Bul degenińiz TMD elderiniń báriniń Reseıdi qosa alǵandaǵy ǵylym salasynyń 6-7 jyldyq bıýdjeti. Muny qandaı da bir memlekettiń óziniń memlekettik qorynan bólý óte qıyn, tipten múmkin emes. Al endi jańaǵy aıtqan tańǵalarlyq jaǵdaıdyń syryna úńilsek, oılanyp qarasaq, buǵan tańǵalýǵa bolmaıdy. Sońǵy 40-50 jyldyń ishinde transulttyq kompanııalardyń qarqyndy óskeni sonshalyqty, olardyń aınalymy ortasha eldermen salystyrýǵa bolatyn deńgeıge jetti, tipti asyp túsip otyr. Máselen, qazirgi tańda Toyota, Volkswagen, Apple kompanııalarynyń qaı-qaısysynyń da qarjylyq aınalymy Grekııa, Portýgalııa, Qazaqstan nemese Aljır syndy elderden kóp úlken. Árıne memleket ǵylymǵa óz shama-sharqymen kerekti qarajatyn bóledi. Degenmen, memlekettiń áleýmettik saladaǵy shyǵyndary óte kóp. Mysaly, zeınetkerlerdiń aqshasy, oqytýshylar men dárigerlerdiń eńbekaqasy, joldar salý, shekaralardyń irgesin bekitý, taǵy-taǵy osyndaı sharýalar memleketten kóp qarjyny talap etedi. Sondyqtan memleket bóletin qarjymen qatar, biz álemdik tabysy mol, ǵylymǵa kóp qarjy bólip otyrǵan kompanııalarmen de tyǵyz baılanys jasap tıisti jobalardy usynýymyz kerek. Mysaly, bir jylda 45 mıllıard dollar tabys tabatyn Ýorren Baffet zeınetkerlerdi, oqytýshylar nemese shekarashylar armııasyn asyramaıdy. Árıne salyq tóleıdi, al qalǵan tabysy ózinde qalady. Ýorren Baffet úshin bir-eki mıllıard qarjyny (bul Reseıdiń ǵylymǵa bóletin 8 bıýdjeti) AQSh-tyń nemese Izraıldiń bir ýnıversıtetine bólý qıyn sharýa emes. Ol solaı bolyp ta otyr. Biz bolsaq, memleket retinde barlyq tabysymyzdy jumsap, jetpegenimizdi qaryzǵa alamyz. Áleýmettik salaǵa arnalǵan bizdegi bıýdjettiń 1,5-2 paıyz tapshylyǵy bar. Al jaǵdaı ári qaraı kúrdeli túrde ózgere berýi múmkin. Búginde Apple, Volkswagen, Intel kompanııalary ǵylymǵa orta eseppen 15 mıllıardtan jumsasa, erteń 50 mıllıardtan jumsaı bastaýy múmkin. Al memlekettiń, shaǵyn memlekettiń múmkindigi bul jaǵynan shekteýli. Memlekettiń joǵary zeınetaqy alǵysy keletin, muǵalimderdiń jalaqysy joǵarylaǵanyn talap etetin, jańa, jaqsy medısınany qalaıtyn, jańa joldardyń salynǵanyn, jańa mektepterdiń kóbeıgenin, jastarǵa granttardyń kóbirek bólingenin qalaıtyn jáne sonymen birge qarjyny kóbirek suraıtyn qartaıyp bara jatqan halqy bar. Prezıdent sońǵy birneshe Joldaýynda bizdiń áleýmetke baǵyttalǵan memleket ekenimizdi únemi aıtyp, túsindirip keledi. Biz birinshi kezekte álsizderge qamqor bolamyz, halyqtyń jedel qajettilikterin óteımiz, máselen, 2 mıllıon qazaqstandyqqa gaz jetkizemiz. Bizde ǵana emes, memleketterdiń basym kópshiliginde jaǵdaı osylaı. Iаǵnı qazirgi úrdisterge qarasaq, Samsýngtiń bul qadamyna tańǵalýǵa bolmaıdy. Men tek onyń qanshalyqty tez ári aýqymdy júrgizilgenine tánti boldym.
– Endi bizdiń ǵalymdar ne isteýi kerek?
– Endi myna saýalǵa nazar aýdaraıyq. Samsýng ǵylymǵa bólgen atalǵan 14 mıllıardtyń qanshasy Koreıanyń ózinde qaldy? Men ınternetten izdestirip kórsem, 10 paıyzdan aspaıtyn bóligi óz elinde qalǵan eken. Jahandyq kompanııa retinde Samsýng óziniń eń úzdik jobalaryn iske asyrý úshin dúnıe júziniń túkpir-túkpirindegi elderge: AQSh, Izraıl, Fransııa, Úndistan syndy memleketterge olardyń ǵylymı ortalyqtaryna, ǵylymı toptaryna tapsyrys beredi. Estýimshe, sońǵy ýaqytta belorýstardyń da azdaǵan úlesi bar eken. Meniń ne aıtqym kelip otyr? Jahandyq ǵylymǵa salynatyn jahandyq asa aýqymdy korporatıvtik ınvestısııalar álemi qalyptasty, oǵan túrli elderdiń ǵylymı ujymdary talasady. Bul talastyń ulttyq shekarasy joq. Qazirdiń ózinde álemdegi negizgi ǵylymı qarjylandyrý soǵan kóshti deýge bolady. Osy damý qarqyny boıynsha taıaý bolashaqta úkimetterdiń ǵylymǵa jumsaǵan qarajaty osy naryqtyń túkke turmaıtyn bóligimen birdeı bolyp qalady. Baıqaýymsha, TMD keńistiginde jahandyq ǵylymdy qarjylandyrý naryǵyna júıeli túrde nazar aýdarǵan alǵashqy ári ázirge jalǵyz el Belarýs ǵana, onda da tek IT salasyna jáne óte tómen deńgeıde. Biraq eń bastysy, olar durys baǵytqa betburys jasady. О́zimniń esepteýlerim boıynsha, belorýstardyń shetelden tartyp jatqan ǵylymı qarajattarynyń kólemi TMD-nyń ózge elderin qosa alǵandaǵydan asyp túsedi. Menińshe, olar tez ilgerileıdi.
– Osy baǵytta bizde ne istelip jatyr?
– Qazaqstanda Dúnıejúzilik banktiń ǵylymdy damytýǵa arnalǵan nesıesi kelisildi. Paıymdaýymsha, nesıeniń eń mańyzdy bóligi Qazaqstannyń 25 myń belsendi ǵalymyna aǵylshyn tilin, sondaı-aq halyqaralyq uıymdar men kompanııalarǵa zertteýlerdi qarjylandyrý týraly ótinish tapsyrýdy úıretýge jumsalady. Qarapaıym tilmen aıtar bolsaq, jahandyq «bálish» bar, bizde sapaly bilim bar, biraq jańaǵy «bálishti» alýǵa qajetti til men túsinik joq. Bul – bir. Ekinshiden, ǵalymdardy Samsýngke paıdaly bolýdy úıretý úshin aldymen Qazaqmysqa, BI Group-ke, Qazatomónerkásipke paıdaly bolýdy úıretý kerek. Iаǵnı ǵylymdy qarjylandyrýdyń negizgi baǵyty retinde bıznes tarapymen birge qarjylandyrý kerek. Bul úsh jyldan beri bizde engizilip keledi. Úshinshiden, korporasııalardyń ǵylymǵa aqsha salatyn orny retinde anklavtar qurýdamyz, bular: Nazarbaev ýnıversıteti, Ulttyq bıoınjenerlik ortalyq, Astana IT habynyń jobasy. Tórtinshi, eń bastysy, halyqqa aǵylshyn tilindegi fızıka shyn mánisinde kerek ekenin sendirýdemiz. Eger ǵalymdarymyzdyń keleshek býyny joǵaryda aıtqan «bálishti» alý úshin aralasqanyn qalasaq, ony mektep qabyrǵasynan bastap úıretý kerek.
– Mektep túlekterine grant bólýde qandaı jańalyq bolady?
– Qosymsha granttar bólý máselesine keleıik. Biz ázirlik jumystaryn aıaqtap, qaýly jobasyn mınıstrlikter men «Atameken» ulttyq palatasyna jiberdik. Endi olardyń usynysyn kútip otyrmyz. Sondaı-aq jobany joǵary oqý oryndaryna da jiberdik. Olar qarap, ózderiniń usynystaryn engizýi kerek. Mınıstrlikterden granttar boıynsha kelisýlerdi jedeldetýdi ótindik. Sebebi UBT-ǵa deıin az ýaqyt qaldy, qandaı mamandyqtarǵa qansha grant bólingenin bári bilgisi keledi. Biz burynǵy jyldardaǵy saraptamalardy negizge ala otyryp, talapkerlerge ár mamandyq boıynsha shekti baldyń qansha bolatynyn habarlaımyz. Maqsatymyz – talapkerler aldyn ala daıyn bolýy úshin olarǵa barynsha tolyq ári egjeı-tegjeıli aqparat usyný.
Áńgimelesken Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»