Aqtóbe aglomerasııasy jańa kezeńge aıaq basty

Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin aıta ketsek, Aqtóbe aglo­me­rasııasy aýmaǵyna Aq­­tó­be qalasy men Alǵa, Qar­ǵaly, Qobda, Mártók, Mu­ǵaljar jáne Hromtaý aýdan­dary kiredi. Búgingi basty mindet onyń re­sýrstyq jáne mıneraldy-shı­kizattyq áleýetterin eskere otyryp, óndiristik qýatynyń artýyn qamtamasyz etý bolmaq. 

Bul bir kúnniń nemese bir jyl­dyń isi emes. 2030 jylǵa qa­raı óńirde joǵary tehnologııaly salalar men ınnova­sııa, ǵylym, saýda jáne qyzmet kór­setý júıeleri qarqyndy da­mý deńgeıine kóterilmek. Aı­talyq, óńir aýmaǵynda kó­lik-logıstıka áleýetiniń múm­­kin­digi mol ekeni aıtylyp­ ta, jazylyp ta júr. Res­pýb­­lı­ka aýmaǵyndaǵy «Ba­tys Eý­ropa-Batys Qytaı» halyq­ara­lyq kólik dálizi qurylysy eń al­ǵash ret Aqtóbe jerinen bas­taý alyp, Aqtóbe jerinde aıaq­­­taldy. Munyń mańyzy men ró­li óte joǵary.

Sondaı-aq munda «Hrom­taý-Altynsarın» jáne «Jez­qazǵan-Sekseýil-Shalqar-Beı­neý» temir jol jelileriniń paı­dalanýǵa berilýi de onyń kó­lik-logıstıka qyzmetine óte­ yńǵaıly ekenin kórsetedi. Qa­­zir­gi kúni aglomerasııa aýma­ǵynda 143 kılometr elek­tr­len­dirilgen temir jol je­li­lerin tartý belgilengen. Mu­nyń syrtynda 8 kólik-aýysý torabyn qurý kózdelgen. Aglomerasııa ortalyǵy Aqtó­be men basty jáne negizgi kó­­­lik­ baǵyttary – Atyraý men­­ Qostanaıda, Oral men Oryn­­­­borda, Shubarqudyqta, Orsk men Mártókte jyldan-jyl­ǵa ósip kele jatqan kó­lik tasqynyn retteýdiń tyń jol­da­ry qarastyrylǵan. Bel­gilengen baǵdarlamalar men is-­sharalar Aqtóbe qalasynyń eli­mizdiń strategııalyq núktesi re­tindegi ornyn odan ári ny­ǵaı­týǵa múmkindik beredi. So­­­­nymen birge aglomerasııa aýma­ǵynda ınjenerlik ınfra­qurylymdardyń bir-birimen ózara baılanysta, ıyqtasa damýy turǵyndar men bıznes ókilderiniń sý men gazǵa jáne elektr qýatyna degen su­ra­­nystaryn óteýge keń jol asha­dy. 

Aglomerasııa jaǵdaıynda gaz­dandyrý isiniń róli joǵary. Bul kórsetkish qalaaralyq jáne aýylaralyq gaz taratý je­li­leri qurylystaryn is­ke qosý arqyly 99 paıyz­ǵa jet­kizilmek. Sýmen qamtý­dyń­ jaı-kúıi de tıisti ınfra­qu­rylymdardyń kómeginiń ar­qasynda jańa satyǵa kó­te­rilmek. Onyń qamtylý aýma­ǵyna 70 eldi meken engizilgen. 

Aglomerasııa uǵymynyń aýqymy meılinshe keń. Ol tek­ biryńǵaı óndiristik másele­lerdi retteýmen shektelmeıdi. Munda áleýmettik ınfra­qu­rylymdardy damytýdyń orny aı­ryqsha. Bul rette balalardy mektepke deıingi tárbıe be­rý mekemelerimen qamtý deń­geıi júz paıyzdy quramaq. Aı­talyq, 2030 jyldarǵa qaraı mek­tepke deıingi uıymdardyń múmkindigin 2,5 esege deıin ul­ǵaıtý jóninde aldyn ala esepter jasalǵan. Bul shamamen 90 myńǵa taıaý oryn degen sóz. Taǵy bir buljymas talap bar. Aglomerasııa aýmaǵyndaǵy ekologııalyq ahýal qalypty bolýy tıis.

Sondyqtan da qa­­­zir­gi kezde mundaǵy tabıǵı eko­­júıeniń tutastyǵyn saqtaý úshin Qarǵaly aýdanynda óńir­aralyq tabıǵı park qurý kóz­delgen. Buǵan qosa Hromtaý aýdanyndaǵy Aıdarlyasha aıryǵynda geologııalyq park­ jasaqtaý josparlanǵan. О́t­ken jyly gazetimizde ja­rııa­lanǵan «Elektiń aǵysy nege báseń?» degen maqalada osy attas ózenniń kúrdeli eko­logııalyq jaǵdaıǵa tap bolyp otyrǵany aıtylǵan edi. Onyń alty valentti hrommen jáne bormen bylǵanǵany naqty de­rekter arqyly jazylyp kór­setildi. Alaıda materıal gazette jarııalanǵannan ke­ıingi kezeńde de ony retteý isinde aıta qalarlyqtaı óz­geris bola qoımaǵany óki­nishti-aq. Búgingi kúni aglomerasııa aýmaǵyndaǵy Elek óze­nin zııandy óndiristik qal­dyqtardan tazartý isi kezek kúttirmeıdi. Munyń ózi Aq­tóbe aglomerasııasyn ke­shen­di túrde damytýdyń bir tutqasy ispettes. 

Qazirgi kezde oblysta aglomerasııany damytý baǵyt­ta­ry boıynsha qyzmet jasaı­tyn­ arnaıy jumys toby qu­ryl­ǵan. Onyń músheleri aglo­me­rasııanyń basty qazy­ǵy bo­latyn on baǵytty aıqyn­da­dy. Bul birinshi kezekte ın­d­ýs­­­trııalyq-ınnovasııalyq or­­­­ta­lyq, ındýstrııalyq-ag­rar­­­lyq aımaq, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, kó­lik-logıstıka ortalyǵy, medı­sınalyq jáne bilim berý klas­terleri bolyp jalǵasa beredi. 

О́ńirdegi ómirsheń damý úrdisi agroónerkásiptik sek­tor­da et jáne sút klaster­lerin qurý men damytýǵa berik negiz qalaıdy. Sońǵy ýaqytta oblysta júzege asa bastaǵan fermerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy, ındýstrııalyq-agrarlyq aımaq jáne «Bola­shaqtyń aýyly» sekildi qa­nat­­qaqty jobalar da bar. Onyń damý úrdisiniń basty tala­bynyń biri – qarqyndy qurylys. Mysaly, óńirde ót­ken jyly 800 myń sharshy metrge jýyq turǵyn úı salynsa, bıylǵy meje – 850 myń sharshy metr. Aldaǵy jyl­dary bul kórsetkishti bir mıllıon sharshy metrge deıin jetkizý josparlanǵan. Bul baspanalardyń basym bóli­gi aglomerasııa aýmaǵynda tur­ǵyzylmaq. 

Árıne Aqtóbe aglo­me­­ra­­sııa­­syn qurý men qalyptas­tyrý isinde eshqandaı kidiris pen túıtkil joq desek, ushqa­ry­­lyq­qa urynar edik. Aıta­lyq, munda ınjenerlik ın­fra­­­qurylymdardy odan ári­ je­­til­dirý men avtomobıl­ joldarynyń sapasyn jaqsar­tý isinde sheshimin kútip tur­ǵan máseleler bar. Aqtóbe halyq­aralyq áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵyn kúrdeli jóndeý isi de Úkimettiń qarjylaı qoldaýyn qajet etedi. 

Qalaı degende de Úki­met mú­sheleri Aqtóbe aglo­me­rasııa­syn aýmaqtyq damy­týdyń óńir­aralyq shemasyn biraýyzdan maquldady. Talas joq, bul ıgi qadam. Aldaǵy ilkimdi isterdiń bastamasy. Kelesi kezekte atqarylatyn istiń salmaǵy ortalyqtan óńirdiń ózine qaraı aýysyp keledi. Aımaqta buǵan tıisti alǵysharttar qalanǵan. 

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE